Sematophyllites lodziensis 鈥� mchy zbadane przez dr. hab. Grzegorza J. Wolskiego.
W jego r臋ce trafi艂 fragment przesz艂o艣ci sprzed 40 milion贸w lat 鈥� mech zatopiony w bursztynie ba艂tyckim鈥�
Prezent, kt贸ry wp艂yn膮艂 na naukow膮 艣cie偶k臋
Historia tego odkrycia zacz臋艂a si臋... od prezentu urodzinowego. Profesor, kt贸ry od 20 lat zajmuje si臋 mszakami 鈥� niewielkimi, cz臋sto niedostrzeganymi ro艣linami, otrzyma艂 bry艂k臋 bursztynu z zatopionym w niej mikroskopijnym okazem. Na pierwszy rzut oka by艂 to jedynie drobny fragment ro艣liny, ale obejrzany pod mikroskopem okaza艂 si臋 prawdziwym skarbem 鈥� 艣wiadectwem niezapisanego dot膮d rozdzia艂u historii Ziemi.
鈥� Szczeg贸艂owa analiza tego materia艂u ukaza艂a, 偶e nale偶y on do wymar艂ego rodzaju 鈥� t艂umaczy dr hab. Grzegorz J. Wolski z . Nowo odkryty gatunek nazwa艂 Sematophyllites lodziensis 鈥� na cze艣膰 Uniwersytetu 艁贸dzkiego (obchodz膮cego 80-lecie) i miasta 艁odzi (艣wi臋tuj膮cego niedawno 600-lecie).
Okaz jest tym cenniejszy, 偶e do tej pory opisano zaledwie sze艣膰 gatunk贸w z rodzaju Sematophyllites. To czyni znalezisko czym艣 absolutnie wyj膮tkowym.
Dlaczego to takie wa偶ne?
Bursztyn ba艂tycki powstawa艂 oko艂o 40 milion贸w lat temu, gdy p贸艂nocna Europa pokryta by艂a lasami o zupe艂nie innym charakterze ni偶 dzi艣 鈥� gor膮cymi, tropikalnymi, pe艂nymi 偶ywicodajnych drzew. To w ich lepkiej 偶ywicy zatrzymywa艂y si臋 fragmenty ro艣lin i owady, kt贸re dzi艣 mo偶emy podziwia膰 zamkni臋te w 鈥瀦astyg艂ym czasie鈥�.
Ale, jak zaznacza dr hab. Wolski 鈥� owady czy kawa艂ki drewna w bursztynie nie s膮 a偶 tak rzadkie. Natomiast mech... to bardzo rzadkie i cenne znalezisko!
Odkrycie pokazuje, 偶e w przesz艂o艣ci funkcjonowa艂y ca艂kowicie inne ekosystemy. Dzi臋ki takim badaniom mo偶emy, niemal dos艂ownie, odtworzy膰 艣wiat sprzed 40 milion贸w lat. Zrozumie膰, z jakich ro艣lin sk艂ada艂y si臋 dawne lasy i jak wygl膮da艂y pradawne ekosystemy. Co ciekawe, nie wszystkie mszaki znajdowane w bursztynie to gatunki wymar艂e. Cz臋艣膰 z nich przetrwa艂a do dzi艣, pod膮偶aj膮c za zmianami klimatu, migruj膮c do cieplejszych region贸w 艣wiata 鈥� do Azji Wschodniej czy tropik贸w.
Jurajski Park? Raczej hollywoodzka fantazja.
Czy taki mech mo偶na by 鈥瀘偶ywi膰鈥�, jak dinozaury w hollywoodzkim 鈥濲urassic Parku鈥�? Naukowiec rozwiewa z艂udzenia.
Ro艣liny w bursztynie nie zawieraj膮 偶adnego DNA . Ich kom贸rki s膮 zbyt mikroskopijne i delikatne, by materia艂 genetyczny przetrwa艂 miliony lat. Nie da si臋 ich 鈥瀔lonowa膰鈥� jak mamut贸w zakonserwowanych w lodzie, o kt贸rych g艂o艣no si臋 m贸wi. Mimo to, ka偶dy taki okaz to dla naukowc贸w prawdziwy skarb. Dzi臋ki nim poznajemy nie tylko pradawn膮 flor臋, lecz tak偶e zmiany klimatu i mechanizmy przystosowawcze ro艣lin
鈥� wyja艣nia dr hab. Grzegorz J. Wolski.
Jak wygl膮da takie badanie?
Badania taksonomiczne s膮 procesem 偶mudnym i wymagaj膮 niezwyk艂ej precyzji. Kluczowym elementem jest tak zwany typ nomenklatoryczny 鈥� czyli wzorzec, pierwszy okaz, na podstawie kt贸rego opisuje si臋 nowy gatunek. Taki okaz musi by膰 zachowany dla przysz艂ych pokole艅.
鈥� Typ贸w, okaz贸w typowych, nie mo偶na uszkodzi膰, bo straci艂yby warto艣膰 naukow膮.
W przypadku bursztynu sprawa jest jeszcze trudniejsza. Mech jest w nim dos艂ownie 鈥瀦awieszony鈥�. Bursztynu nie da si臋 przeci膮膰 bez zniszczenia inkluzji. Co wi臋cej 鈥� sam bursztyn nie jest czystym 艣rodowiskiem. Wewn膮trz znajduj膮 si臋 p臋cherzyki powietrza, fragmenty innych ro艣lin i zwierz膮t, zanieczyszczenia. Czasem mech znajduje si臋 g艂臋boko i jest niemal ca艂kowicie zas艂oni臋ty.
鈥� Wiele okaz贸w nigdy nie zostanie dok艂adnie zbadanych, opisanych i nazwanych, bo cechy tych okaz贸w pozostan膮 niewidoczne, zas艂oni臋te przez zanieczyszczenia i inne pozosta艂o艣ci po dawnym 艣wiecie 鈥� m贸wi dr hab. Wolski.
Misja jedynego naukowca
Dr hab. Grzegorz J. Wolski.
Dr hab. Grzegorz J. Wolski nie ukrywa, 偶e traktuje swoje badania jak misj臋. Jest jedynym naukowcem w Europie specjalizuj膮cym si臋 w mchach zatopionych w bursztynie. Na 艣wiecie takich badaczy jest zaledwie kilku.
鈥� Ka偶da nowa bry艂ka bursztynu to dla mnie kolejna szansa na odkrycie 鈥� m贸wi dr hab. Wolski. Niestety, wi臋kszo艣膰 bursztyn贸w z inkluzjami znajduje si臋 w prywatnych kolekcjach. A to oznacza, 偶e dost臋p do nich (i do ich tajemnic) bywa ograniczony.
Naukowiec nie zamierza jednak porzuci膰 swojej pracy. W艂a艣nie opisuje kolejny gatunek 鈥� mech, kt贸ry przetrwa艂 40 milion贸w lat i dzi艣 wyst臋puje tylko w Japonii i Chinach.
Odkrywanie 艣wiata sprzed milion贸w lat
Dzi臋ki takim badaniom 鈥� jak podkre艣la dr hab. Wolski 鈥� mo偶emy stopniowo odtwarza膰 obraz ekosystem贸w sprzed milion贸w lat. Dowiedzie膰 si臋, jakie ro艣liny istnia艂y, jak wygl膮da艂y lasy i jaki panowa艂 tam klimat. Ka偶dy fragment mchu, ka偶da drobna bry艂ka bursztynu to kolejna strona wielkiej, nieznanej dot膮d ksi臋gi historii 偶ycia na Ziemi.
Materia艂: Kacper Szczepaniak, Biuro Prasowe U艁
Zdj臋cia: Archiwum dr. hab. Grzegorza J. Wolskiego