Nutrigenomika to stosunkowo nowa dziedzina wiedzy z pogranicza genetyki i dietetyki. Ostatnie badania naukowe dowodz膮, 偶e ludzie r贸偶ni膮cy si臋 przecie偶 mi臋dzy sob膮 genetycznie, w odmienny spos贸b reaguj膮 na okre艣lone interwencje dietetyczne. Dzi臋ki wiedzy dotycz膮cej naszego genomu mo偶na wi臋c spersonalizowa膰 zalecenia dietetyczne.
Dr Angela Dziedzic: To nauka, kt贸ra zajmuje si臋 badaniem wp艂ywu bioaktywnych sk艂adnik贸w diety na ekspresj臋 gen贸w, a tak偶e identyfikuje potencjalne mechanizmy molekularne, kt贸re mog膮 decydowa膰 o tym, w jaki spos贸b 偶ywno艣膰 i stosowane diety wp艂ywaj膮 na stan naszego zdrowia. To mo偶e by膰 wst臋p do stwierdzenia dlaczego dochodzi do r贸偶nego rodzaju zaburze艅 oraz chor贸b.
Dieta pomo偶e nam si臋 leczy膰?
A.D.: Wiemy o tym, 偶e dochodzi do nieprawid艂owej regulacji ekspresji gen贸w i wiemy r贸wnie偶, 偶e istniej膮 sk艂adniki od偶ywcze, kt贸re mog膮 mie膰 wp艂yw na regulacj臋 tej偶e ekspresji. To nasuwa nam wniosek, 偶e to co jemy mo偶e istotnie wp艂ywa膰 na pojawienie si臋 r贸偶nych zaburze艅 w organizmie.
A jeszcze pro艣ciej? Je艣li 藕le si臋 od偶ywiamy to chorujemy?
A.D.: Tak, najpro艣ciej m贸wi膮c tak.
A co z tym wsp贸lnego maj膮 nasze geny?
A.D.: O wiele wi臋cej ni偶 nam by si臋 mog艂o wydawa膰. Bioaktywne sk艂adniki wchodz膮ce w sk艂ad naszej codziennej diety mog膮 wp艂ywa膰 na ekspresj臋 wielu gen贸w i tym samym oddzia艂ywa膰 na nasze zdrowie i kondycj臋 organizmu. Nale偶膮 do nich mi臋dzy innymi wszystkim nam znane: niacyna, cynk, magnez, cholina, wap艅 czy te偶 witaminy C i E.
Geny s膮 odpowiedzialne za dziedziczenie, czy to znaczy, 偶e tak偶e w kwestiach dietetyki dziedziczymy cechy po naszych rodzicach czy dziadkach?
A.D.: Okazuje si臋, 偶e jest to mo偶liwe. Istniej膮 doniesienia wskazuj膮ce na to, 偶e dzieci mog膮 dziedziczy膰 genom, kt贸ry zosta艂 ju偶 zintegrowany z pewnymi markerami chemicznymi, kt贸re dzia艂aj膮 na zasadzie w艂膮cznika i decyduj膮 o tym, kt贸re geny s膮 鈥瀢艂膮czone鈥�, a kt贸re 鈥瀢y艂膮czone鈥�. Po rodzicach dziedziczymy uniwersalny zestaw DNA, ale w ci膮gu ca艂ego naszego 偶ycia ulega ono licznym modyfikacjom, kt贸re nie zmieniaj膮 bezpo艣rednio kodu genetycznego, ale zostawiaj膮 swego rodzaju znaczniki molekularne na sekwencji DNA. Naukowcy doszli do wniosku, 偶e dziecko mo偶e otrzyma膰 od rodzic贸w pewien pakiet 鈥瀦mienionych gen贸w鈥�. Niemniej jednak jest to wci膮偶 s艂abo poznany obszar wiedzy i wymaga on bardziej szczeg贸艂owych bada艅.
Wi臋c jak jedzenie wp艂ywa na nasze geny?
A.D.: Chcia艂abym na to pytanie kr贸tko odpowiedzie膰, ale nie ma jednej, og贸lnej regu艂y, kt贸ra m贸wi艂abym nam jak jedzenie wp艂ywa na nasze geny. Ka偶dy z nas mo偶e reagowa膰 inaczej na r贸偶ne wzorce dietetyczne. W du偶ej mierze zale偶y to od tego co jemy, w jakich ilo艣ciach, czy nasza dieta uwzgl臋dnia 偶ywno艣膰 funkcjonaln膮 (bogat膮 w korzystne zwi膮zki bioaktywne) oraz jaki prowadzimy styl 偶ycia. Czy nasz organizm lepiej funkcjonuje gdy spo偶ywamy produkty wysokot艂uszczowe, czy przeciwnie 鈥� lepiej przyswajamy produkty wysokow臋glowodanowe. Dlatego w przypadku os贸b chorych, kluczowe jest w艂膮czenie spersonalizowanej diety r贸wnolegle wraz ze stosowan膮 terapi膮.
Rozgl膮daj膮c si臋 wok贸艂 widz臋, 偶e preferencje 偶ywieniowe s膮 bardzo r贸偶ne. Niekt贸rzy ludzie nie wyobra偶aj膮 sobie 偶ycia bez mi臋sa, a inni od dziecka wol膮 warzywa czy nabia艂. To te偶 kwestia gen贸w?
A.D.: Na dzie艅 dzisiejszy nie wiadomo, czy w genach zapisane s膮 preferencje 偶ywieniowe. Natomiast, co ciekawe, naukowcy zidentyfikowali kilka gen贸w, kt贸rych zr贸偶nicowana ekspresja b臋dzie decydowa艂a o tym czy organizm pacjenta jest obci膮偶ony ewentualn膮 predyspozycj膮 do tycia czy te偶 nie. Odkrycie to napawa entuzjazmem i motywuje do dalszych bada艅 nad wp艂ywem regulacji gen贸w a zwi臋kszonym ryzykiem wyst臋powania chor贸b.
Mo偶e wi臋c to geny wp艂ywaj膮 na to co jemy?
A.D.: Tym zajmuje si臋 pokrewna dziedzina nauki 鈥� nutrigenetyka, kt贸rej celem jest poszukiwanie gen贸w, kt贸rych r贸偶ne warianty w populacji b臋d膮 wp艂ywa膰 na r贸偶nice w reakcji organizmu na sk艂adniki pokarmowe. Te dwie ga艂臋zie wiedzy przeplataj膮 si臋 wzajemnie, bo to co jemy b臋dzie wp艂ywa艂o na nasze geny, natomiast funkcjonowanie naszego organizmu b臋dzie wp艂ywa艂o na to jak b臋dziemy metabolizowa膰 sk艂adniki od偶ywcze. Efektem 鈥瀢adliwie鈥� dzia艂aj膮cych gen贸w mog膮 by膰 w艂a艣nie wszystkie dobrze znane choroby cz臋sto nazywane r贸wnie偶 chorobami dietozale偶nymi tj. oty艂o艣膰, cukrzyca czy mia偶d偶yca, ale r贸wnie偶 nowotwory czy choroby neurodegeneracyjne.
To o czym rozmawiamy wydaje si臋 kluczowe w kontek艣cie dietetyki, ale czy ta wiedza mo偶e by膰 przydatna w leczeniu chor贸b?
A.D.: Oczywi艣cie! Nutrigenomika cz臋sto nazywana jest 鈥瀙rzysz艂o艣ci膮 dietetyki鈥�, poniewa偶 jej g艂贸wnym celem jest stworzenie spersonalizowanej diety, tak aby s艂u偶y艂a ona poprawie stanu zdrowia. Moim wielkim marzeniem jest prowadzenie bada艅 na temat ekspresji gen贸w w zale偶no艣ci od stosowanej diety. Chcia艂abym si臋 skupi膰 g艂贸wnie na cia艂ach ketonowych i 艣rednio 艂a艅cuchowych kwasach t艂uszczowych, czyli potocznie mo偶na rzec, 偶e chc臋 przebada膰 diet臋 ketogeniczn膮, kt贸ra obecnie stwarza wiele kontrowersji w 艣wiecie nauki, co mnie jako m艂odego naukowca jeszcze bardzie motywuje do dzia艂ania. Moim zdaniem nale偶y bardzo szczeg贸艂owo sprawdzi膰, jaki wp艂yw na organizm, a zw艂aszcza na funkcjonowanie i struktur臋 m贸zgu cz艂owieka ma dieta wysokot艂uszczowa. By膰 mo偶e oka偶e si臋, 偶e te badania b臋d膮 mog艂y pom贸c osobom cierpi膮cym na wiele chor贸b o pod艂o偶u neurozapalnym, takim jak stwardnienie rozsiane i nie tylko.
Trzymam wi臋c kciuki za realizacj臋 tych bada艅.