Rekord, kt贸ry m贸wi sam za siebie
Humanistyka nie tylko nie traci na znaczeniu, ale wci膮偶 dynamicznie si臋 rozwija. Tegoroczna liczba zg艂osze艅 鈥� a偶 81 prac 鈥� potwierdza, 偶e badania humanistyczne pozostaj膮 jednym z najwa偶niejszych obszar贸w refleksji naukowej w Polsce.
Poziom zg艂aszanych prac pozostaje niezmiennie wysoki, a konkurs przyci膮ga publikacje reprezentuj膮ce r贸偶ne dyscypliny 鈥� od filozofii i historii, przez socjologi臋 i psychologi臋, po literaturoznawstwo, prawo, ekonomi臋 i nauki o kulturze.
Humanistyka nie znika z mapy nauki
W obliczu powracaj膮cych narracji o 鈥瀔ryzysie humanistyki鈥�, Nagroda im. Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego pokazuje zjawisko odwrotne: stabilny rozw贸j, r贸偶norodno艣膰 temat贸w i niezmiennie wysoki poziom bada艅.
Jak podkre艣la prof. Rafa艂 Matera, rektor Uniwersytetu 艁贸dzkiego i przewodnicz膮cy Kapitu艂y Nagrody:
Nagroda ma by膰 promocj膮 humanistyki. Chcieli艣my si臋 z pracami nominowanymi, a zw艂aszcza ksi膮偶k膮 laureata, przebi膰 poza 艣cis艂e grono specjalist贸w, wyj艣膰 z pokoi, w kt贸rych piszemy ksi膮偶ki co prawda opatrzone silnym aparatem naukowym, ale poruszaj膮ce na tyle wa偶ne tematy, 偶e mog膮 zainteresowa膰 wi臋ksz膮 cz臋艣膰 spo艂ecze艅stwa.
Nagroda od lat pozostaje przestrzeni膮, w kt贸rej najwa偶niejsze idee humanistyki wychodz膮 poza 艣rodowisko akademickie i trafiaj膮 do szerokiej debaty publicznej.
Droga do fina艂u w艂a艣nie si臋 zaczyna
Przed cz艂onkami i cz艂onkiniami Kapitu艂y miesi膮ce intensywnej pracy. W kolejnych tygodniach b臋d膮 oni analizowa膰 wszystkie zg艂oszone publikacje, reprezentuj膮ce szerokie spektrum nauk humanistycznych.
Kolejne wa偶ne rozstrzygni臋cie nast膮pi 4 wrze艣nia 2026 roku, kiedy Kapitu艂a spotka si臋 ponownie i wska偶e pi臋膰 najlepszych ksi膮偶ek nominowanych do nagrody g艂贸wnej. Ich autorzy i autorki zostan膮 zaproszeni do fina艂u konkursu.
Nazwisko laureata lub laureatki oraz tytu艂 zwyci臋skiej ksi膮偶ki XII edycji zostan膮 og艂oszone podczas uroczystej gali 22 listopada 2026 roku w Filharmonii 艁贸dzkiej. Autor lub autorka najlepszej ksi膮偶ki humanistycznej wydanej w Polsce w 2025 roku otrzyma 70 tys. z艂 na dalszy rozw贸j naukowy, a pozosta艂e osoby wyr贸偶nione 鈥� po 5 tys. z艂.
Ksi膮偶ka nadal ma znaczenie
Nagroda im. Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego od pocz膮tku swojego istnienia podkre艣la wyj膮tkow膮 rol臋 monografii naukowej w humanistyce. To w艂a艣nie ksi膮偶ka pozostaje podstawow膮 form膮 prezentacji wynik贸w bada艅 i pog艂臋bionej refleksji nad 艣wiatem, jak przekonuje prof. Rafa艂 Matera:
Warto wspomnie膰 o szczeg贸lnej roli ksi膮偶ki w humanistyce, w badaniach humanistycznych. Monografia to nie tylko zapis wyniku bada艅 naukowych, ale tak偶e 艣wiadectwo dojrza艂o艣ci intelektualnej autora (...) Ratuje w nas cz艂owiecze艅stwo, jest w jakim艣 sensie istot膮 humanistyki. W tym kontek艣cie nagradzanie tego rodzaju aktywno艣ci jest niezwykle wa偶ne.
Humanistyka jako ostrze偶enie i refleksja
Wa偶ny g艂os w dyskusji o roli humanistyki w 艣wiecie wsp贸艂czesnym wybrzmia艂 podczas fina艂u poprzedniej edycji konkursu. Laureat XI edycji Nagrody, prof. Przemys艂aw Czapli艅ski, zwraca艂 uwag臋 na jej szczeg贸ln膮 funkcj臋 w epoce dynamicznych przemian technologicznych:
Humanistyka dzisiaj jest traktowana jako nieproduktywna i nieweryfikowalna. Z punktu widzenia nauk 艣cis艂ych nie jest nauk膮. Z punktu widzenia przemys艂u jest ma艂o po偶yteczna. W wypowiedziach sponsor贸w tej nagrody zauwa偶yli艣my jednak bardzo ciekawe w膮tki. Pojawia艂a si臋 tam przestroga, wiara w to, 偶e humanistyka jest w stanie powstrzyma膰 zbyt szybki rozw贸j technologii, tak aby ta technologiczna p臋tla nie zacisn臋艂a si臋 na spo艂ecznym gardle, aby ta utopia doskona艂o艣ci nie okaza艂a si臋 zbyt doskona艂a dla cz艂owieka.
Jak s膮dz臋, taka funkcja ostrzegawcza humanistyki jest niezwykle istotna. Humanistyka jest r贸wnie偶 od tego, 偶eby pr贸bowa膰 wi膮za膰 istniej膮ce rozgardiasze, ca艂膮 t臋 wielo艣膰 element贸w, ludzi, przedmiot贸w, urz膮dze艅, technologii w pr贸bne syntezy (...) Humanistyka nie rozwi膮zuje problem贸w, ona pokazuje, gdzie te problemy tkwi膮.
Laureaci, kt贸rzy tworz膮 histori臋 konkursu
Najlepszymi ksi膮偶kami humanistycznymi w dotychczasowych jedenastu edycjach konkursu zosta艂y:
- Jana Strelaua 鈥濺贸偶nice indywidualne. Historia 鈥� Determinanty 鈥� Zastosowania鈥�,
- Ewy Ko艂odziejczyk 鈥濧meryka艅skie powojnie Czes艂awa Mi艂osza鈥�,
- Doroty Sajewskiej 鈥濶ekroperformans. Kulturowa rekonstrukcja Teatru Wielkiej Wojny鈥�,
- Andrzeja Friszke 鈥濻prawa Jedenastu. Uwi臋zienie przyw贸dc贸w NSZZ 鈥濻olidarno艣膰鈥� i KSS 鈥濳OR鈥� 1981鈥�1984鈥�,
- Grzegorza Zi贸艂kowskiego 鈥濷krutny teatr samospale艅. Protesty samob贸jcze w ogniu i ich echa w kulturze wsp贸艂czesnej鈥�,
- Jerzego Zajad艂y 鈥濵inima Iuridica. Refleksje o pewnych (nie)oczywisto艣ciach prawniczych鈥�,
- Zbigniewa Szmyta 鈥瀂byt g艂o艣na historyczno艣膰. U偶ytkowanie przesz艂o艣ci w Azji Wewn臋trznej鈥�,
- Macieja 艢wierkockiego 鈥炁伱砫藕 Ulissesa鈥�,
- Jakuba Ga艂臋ziowskiego 鈥濶iedopowiedziane biografie. Polskie dzieci urodzone z powodu wojny鈥�,
- Andrzeja Turowskiego 鈥濺adykalne oko. O Witkacym, Kobro, Strzemi艅skim, Themersonach, 呕arnower贸wnie i innych tw贸rcach sztuki wzbudzaj膮cej niepok贸j鈥�,
- Przemys艂awa Czapli艅skiego 鈥濺ozbie偶ne emancypacje. Przewodnik po prozie 1976鈥�2020鈥�.
Nagroda, kt贸ra wzmacnia humanistyk臋
Nagroda im. Pierwszego Rektora Uniwersytetu 艁贸dzkiego Prof. Tadeusza Kotarbi艅skiego od 2015 roku wyr贸偶nia najlepsze ksi膮偶ki humanistyczne w Polsce. To jedyne tego typu og贸lnopolskie wyr贸偶nienie przyznawane przez uczelni臋 publiczn膮, kt贸re 艂膮czy 艣rodowisko naukowe i promuje refleksj臋 humanistyczn膮 w przestrzeni publicznej.
Rekordowe 81 zg艂osze艅 w XII edycji potwierdza, 偶e humanistyka ma si臋 dobrze, a jej g艂os pozostaje wa偶ny zar贸wno w nauce, jak i w debacie o kondycji cz艂owieka.
________________________________________
Wi臋cej informacji znajduje si臋 na
Chcesz by膰 na bie偶膮co? Obserwuj nas na Facebooku:
Redakcja i zdj臋cia: Honorata Ogieniewska, Stefan Brajter, Centrum Wsp贸艂pracy z Otoczeniem i Spo艂ecznej Odpowiedzialno艣ci Uczelni