´Ü³¾²âÅ‚°ì²¹
KtoÅ› zbiÅ‚ (lub coÅ› zbiÅ‚o) kogoÅ› z ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ìu, czyli spowodowaÅ‚ lub coÅ› spowodowaÅ‚o, że ktoÅ› zostaÅ‚ pozbawiony pewnoÅ›ci siebie, zmieszaÅ‚ siÄ™ i nie wiedziaÅ‚, jak zareagować. Zbić kogoÅ› z ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ìu to tyle, co zbić kogoÅ› z tropu, zmylić kogoÅ›, zdezorientować kogoÅ›.
Dlaczego ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ì?
Czymże byÅ‚ ów tajemniczy ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ì? Otóż dawniej oznaczaÅ‚ on patyk, kij, laskÄ™ używanÄ… do podbijania piÅ‚ki. Pochodzenie wyrazu nie jest pewne, najczęściej jednak wskazuje siÄ™ na proweniencjÄ™ rosyjskÄ…, ponieważ powiedzenie ma swój analogiczny rosyjski odpowiednik sbit' s ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ìu. Niektórzy dopuszczajÄ… pochodzenie ukraiÅ„skie pantalik 'pÄ™tla', wÅ‚oskie puntaÅ‚y, puntaliki od puntale 'trzpieÅ„, czyli kolec w klamrze', bawarskie pantl 'pÄ™tla, problem do rozwiÄ…zania' albo orientalne (np. tureckie - w jÄ™zyku tureckim wystÄ™puje wiele wyrazów na -Å‚²â°ì, np. szaszÅ‚²â°ì, tur. szaszÅ‚²â°ì 'potrawa z miÄ™sa' lub azerbejdżaÅ„skie pand i przyrostek -lik 'chytrość, wiedza').
Bez piłki
Prawdopodobnie pierwotnie zwrot zbić kogoÅ› z ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ìu miaÅ‚ zwiÄ…zek dawnÄ… grÄ… polegajÄ…cÄ… na podbijaniu piÅ‚ki kijem lub laskÄ…, nazywanej patołąkiem lub patołączÄ… (±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ì byÅ‚by wiÄ™c zmienionym brzmieniowo wyrazem patałąk). Współczesna forma frazeologizmu powstaÅ‚a - jak informuje Agnieszka Piela w SÅ‚owniku frazeologizmów z archaizmami - z dawniejszego zbić (piÅ‚kÄ™), spaść z patołąku, co znaczyÅ‚o kiedyÅ› 'pozbawić kogoÅ› piÅ‚ki', a przenoÅ›nie 'pozbawić kogoÅ› pewnoÅ›ci siebie'.
Zapomniane słowa
Naukowcy i badacze z Uniwersytetu �ódzkiego nieprzerwanie dzielą się swoją wiedzą. Zachęcamy do zapoznania się z wcześniejszym cyklem U� komentuje: Zapomniane Słowa, który przybliżał nieużywane już, jednak nadal piękne i wzbogacające wypowiedzi, słowa takie jak: frymuśny, rozbisurmanić czy fidrygałki. Zachęcamy do .
Uniwersytet �ódzki to jedna z największych polskich uczelni. Misją U� jest kształcenie wysokiej klasy naukowców i specjalistów w wielu dziedzinach humanistyki, nauk społecznych, przyrodniczych, ścisłych, nawet medycznych. U� współpracuje z biznesem, zarówno na poziomie kadrowym, zapewniając wykwalifikowanych pracowników, jak i naukowym, oferując swoje know-how przedsiębiorstwom z różnych gałęzi gospodarki. Uniwersytet �ódzki jest uczelnią otwartą na świat - wciąż rośnie liczba uczących się tutaj studentów z zagranicy, a polscy studenci, dzięki programom wymiany, poznają Europę, Azję, wyjeżdżają za Ocean. Uniwersytet jest częścią �odzi, działa wspólnie z łodzianami i dla łodzian, angażując się w wiele projektów społeczno-kulturalnych.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Materiał: prof. Rafał Zarębski, Wydział Filologiczny U�
Redakcja: Centrum Promocji U�