¾«¶«Ó°ÊÓ

SÅ‚owo o przysÅ‚owiach – zbić kogoÅ› z ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ìu

Co z oczu to z serca, kto pyta nie błądzi, czy wyszÅ‚o szydÅ‚o z worka… to tylko niektóre z przysłów wspierajÄ…cych nasze codzienne wypowiedzi. Niektórych pochodzenie i znaczenie jest nietrudne w odczytaniu, pewne natomiast używane bywajÄ… niefortunnie, gdy nie znamy ich etymologii. Z pomocÄ… przychodzi prof. RafaÅ‚ ZarÄ™bski - jÄ™zykoznawca z WydziaÅ‚u Filologicznego UÅ�. W kolejnym odcinku z cyklu nasz naukowiec bierze pod lupÄ™ przysÅ‚owie - zbić kogoÅ› z ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ìu.

 

Opublikowano: 05 czerwca 2020

´Ü³¾²âÅ‚°ì²¹

KtoÅ› zbiÅ‚ (lub coÅ› zbiÅ‚o) kogoÅ› z ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ìu, czyli spowodowaÅ‚ lub coÅ› spowodowaÅ‚o, że ktoÅ› zostaÅ‚ pozbawiony pewnoÅ›ci siebie, zmieszaÅ‚ siÄ™ i nie wiedziaÅ‚, jak zareagować. Zbić kogoÅ› z ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ìu to tyle, co zbić kogoÅ› z tropu, zmylić kogoÅ›, zdezorientować kogoÅ›.

Dlaczego ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ì?

Czymże byÅ‚ ów tajemniczy ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ì? Otóż dawniej oznaczaÅ‚ on patyk, kij, laskÄ™ używanÄ… do podbijania piÅ‚ki. Pochodzenie wyrazu nie jest pewne, najczęściej jednak wskazuje siÄ™ na proweniencjÄ™ rosyjskÄ…, ponieważ powiedzenie ma swój analogiczny rosyjski odpowiednik sbit' s ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ìu. Niektórzy dopuszczajÄ… pochodzenie ukraiÅ„skie pantalik 'pÄ™tla', wÅ‚oskie puntaÅ‚y, puntaliki od puntale 'trzpieÅ„, czyli kolec w klamrze', bawarskie pantl 'pÄ™tla, problem do rozwiÄ…zania' albo orientalne (np. tureckie - w jÄ™zyku tureckim wystÄ™puje wiele wyrazów na -Å‚²â°ì, np. szaszÅ‚²â°ì, tur. szaszÅ‚²â°ì 'potrawa z miÄ™sa' lub azerbejdżaÅ„skie pand i przyrostek -lik 'chytrość, wiedza').

Bez piłki

Prawdopodobnie pierwotnie zwrot zbić kogoÅ› z ±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ìu miaÅ‚ zwiÄ…zek dawnÄ… grÄ… polegajÄ…cÄ… na podbijaniu piÅ‚ki kijem lub laskÄ…, nazywanej patołąkiem lub patołączÄ… (±è²¹²Ô³Ù²¹Å‚²â°ì byÅ‚by wiÄ™c zmienionym brzmieniowo wyrazem patałąk). Współczesna forma frazeologizmu powstaÅ‚a - jak informuje Agnieszka Piela w SÅ‚owniku frazeologizmów z archaizmami - z dawniejszego zbić (piÅ‚kÄ™), spaść z patołąku, co znaczyÅ‚o kiedyÅ› 'pozbawić kogoÅ› piÅ‚ki', a przenoÅ›nie 'pozbawić kogoÅ› pewnoÅ›ci siebie'.

Zapomniane słowa

Naukowcy i badacze z Uniwersytetu �ódzkiego nieprzerwanie dzielą się swoją wiedzą. Zachęcamy do zapoznania się z wcześniejszym cyklem U� komentuje: Zapomniane Słowa, który przybliżał nieużywane już, jednak nadal piękne i wzbogacające wypowiedzi, słowa takie jak: frymuśny, rozbisurmanić czy fidrygałki. Zachęcamy do .


Uniwersytet �ódzki to jedna z największych polskich uczelni. Misją U� jest kształcenie wysokiej klasy naukowców i specjalistów w wielu dziedzinach humanistyki, nauk społecznych, przyrodniczych, ścisłych, nawet medycznych. U� współpracuje z biznesem, zarówno na poziomie kadrowym, zapewniając wykwalifikowanych pracowników, jak i naukowym, oferując swoje know-how przedsiębiorstwom z różnych gałęzi gospodarki. Uniwersytet �ódzki jest uczelnią otwartą na świat - wciąż rośnie liczba uczących się tutaj studentów z zagranicy, a polscy studenci, dzięki programom wymiany, poznają Europę, Azję, wyjeżdżają za Ocean. Uniwersytet jest częścią �odzi, działa wspólnie z łodzianami i dla łodzian, angażując się w wiele projektów społeczno-kulturalnych.

Zobacz nasze projekty naukowe na

Materiał: prof. Rafał Zarębski, Wydział Filologiczny U�

Redakcja: Centrum Promocji U�

 

ul. Narutowicza 68, 90-136 �ódź
NIP: 724 000 32 43
Adres do doręczeń elektronicznych (ADE): AE:PL-74796-17640-IHHIV-17
KONTAKT​â¶Ä‹â¶Ä‹â¶Ä‹â¶Ä‹â¶Ä‹â¶Ä‹

Projekt Multiportalu U� współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej w ramach konkursu NCBR