11 marca kancelaria prezydenta Milo拧a Zemana, po spotkaniu g艂owy pa艅stwa z premierem Andrejem Babi拧em, szefami obu izb parlamentu i ministrami spraw zagranicznych, obrony i spraw wewn臋trznych opublikowa艂a o艣wiadczenie w sprawie czeskiej polityki zagranicznej. W艣r贸d g艂贸wnych zagadnie艅 znalaz艂o si臋 krytyczne stanowisko w sprawie wsp贸艂pracy z Chinami. Jednog艂o艣no艣膰 g艂贸wnych postaci na czeskiej scenie politycznej jest warta szczeg贸lnego podkre艣lenia, poniewa偶 do tej pory podobna jednomy艣lno艣膰 by艂a w ostatnich latach odnotowywana jedynie w przeciwnym kierunku 鈥� w pa藕dzierniku 2016 roku prezydent Zeman oraz socjaldemokratyczni: premier Sobotka i przewodnicz膮cy obu izb parlamentu, opublikowali adresowany do w艂adz ChRL komunikat w kt贸rym od偶egnywali si臋鈥痮d wizyty w Pradze tybeta艅skiego przyw贸dcy duchowego Dalajlamy. Natomiast na pocz膮tku marca br. najwa偶niejsze osoby w pa艅stwie wyrazi艂y rozczarowanie efektami wsp贸艂pracy gospodarczej z Chinami, pot臋pi艂y pr贸by zastraszania i wywierania przez Chiny nacisku w sprawie kontakt贸w z Tajwanem (kt贸re maj膮 by膰 kontynuowane przy jednoczesnym podtrzymywaniu polityki jednych Chin). Co wi臋cej, dzie艅 wcze艣niej premier Babi拧 oznajmi艂, za pr贸b臋 szanta偶owania w艂adz Czech w sprawie Tajwanu. Jak ujawniono, 10 stycznia br., 偶e wizyta przewodnicz膮cego Senatu Jaroslava Kubery w Tajpej odbije si臋鈥痭egatywnie na interesach czeskich firm w ChRL (w tym Skoda Auto, Home Credit Group, Petrof). Jednak wizyta nie dosz艂a do skutku w zwi膮zku z przedwczesn膮 艣mierci膮 czeskiego polityka 20 stycznia.
Chocia偶 szef czeskiego rz膮du jeszcze 10 dni wcze艣niej domaga艂 si臋鈥痙ymisji chi艅skiego dyplomaty (a pod koniec 2019 roku zarzuci艂 mu wprost k艂amstwo w sprawie Huawei), to 20 marca wraz z ministrem spraw wewn臋trznych Janem Ham谩膷kiem i ambasadorem Zhangiem wsp贸lnie powitali na p艂ycie praskiego lotniska pierwszy transport medycznego sprz臋tu ochronnego (m.in. 1,1 mln masek FFP-2) z Szanghaju. W zakupie potrzebnego sprz臋tu z Chin po艣redniczy m.in. by艂y minister obrony Jaroslav Tvrd铆k, kt贸rego ze wzgl臋du na kontakty biznesowo-polityczne w Chinach . Tvrd铆k jako prezes sponsorowanego przez Chi艅czyk贸w klubu pi艂karskiego Slavia Praga, jest od lat blisko zwi膮zany z interesami chi艅skiego konglomeratu CEFC: firmy pe艂ni膮cej funkcj臋 pasa transmisyjnego w zbli偶eniu chi艅sko-czeskim po 2014 roku, a obecnie stoj膮cej na kraw臋dzi bankructwa w zwi膮zku ze skandalami korupcyjnymi i aresztowaniem w Chinach jej prezesa Ye Jianminga w lutym 2018 roku; Ye od 2015 pe艂ni艂 funkcj臋 spo艂ecznego doradcy prezydenta Zemana ale zosta艂 z niej oficjalnie usuni臋ty dopiero w lutym 2020 鈥� dwa lata od aresztowania. Decyzja prezydenta Zemana 鈥� czo艂owego zwolennika wsp贸艂pracy z ChRL w Czechach 鈥� do tej pory konsekwentnie odmawiaj膮cego pozbawienia Ye tytu艂u honorowego, by艂a obok odmowy udzia艂u w zaplanowanym pierwotnie na kwiecie艅 szczycie formatu 17+1 w Pekinie, kolejnym sygna艂em rozczarowania brakiem chi艅skich inwestycji w Czechach. Natomiast w kontek艣cie dzia艂a艅 antykryzysowych, prezydent Zeman zapewni艂 o swoim pe艂nym poparciu dla aktywno艣ci Jaroslava Tvrd铆ka, kt贸ry z kolei stwierdzi艂, 偶e b艂yskawiczne kupno i transport sprz臋tu w Chinach by艂o mo偶liwe dzi臋ki dobrym relacjom mi臋dzy przyw贸dcami obu pa艅stw i pragmatycznemu ich wykorzystaniu. Dla prochi艅skich lobbyst贸w w Czechach, epidemia sta艂a si臋 zatem okazj膮 do wyj艣cia z cienia skandali wok贸艂 CEFC.
Niemal w identycznym scenariuszu jak w Pradze, r贸wnie偶 pierwszy samolot ze sprz臋tem medycznym i lekarzami, kt贸ry wyl膮dowa艂 w Belgradzie, zosta艂 na p艂ycie lotniska powitany鈥� prezydenta Aleksandra Vu膷i膰a i chi艅sk膮 ambasador Chen Bo. Prezydent Serbii w nasuwaj膮cym skojarzenia z oddaniem ho艂du ge艣cie, posun膮艂 si臋鈥痭awet do teatralnego poca艂owania chi艅skiej flagi. W Serbii to w艂a艣nie w艂adze i kontrolowane przez rz膮d media s膮鈥痯rzede wszystkim odpowiedzialne za wizerunkowe sukcesy Chin, natomiast poka藕na pomoc ze strony UE jest w najlepszym razie umniejszana. W tym samym tonie utrzymana by艂a wypowied藕 premier Any Brnabic , 29 marca). Stawiaj膮c aktywno艣膰鈥痗hi艅skiej ambasady w Belgradzie i w艂adz w Pekinie niemal w roli m臋偶a opatrzno艣ciowego, premier Serbii stwierdzi艂a, 偶e 鈥濩hiny uratowa艂y [nasze] miejsca pracy, teraz ratuj膮 [nasze 偶ycie]鈥�. Zapowiedzia艂a r贸wnie偶 zbudowanie pomnika wdzi臋czno艣ci Chinom w Belgradzie. Natomiast po pierwszych transzach sprz臋tu medycznego w marcu, przedstawianych przez w艂adze Serbii jako chi艅ska bratnia pomoc, przyszed艂 czas na dostawy komercyjne. Drugiego kwietnia do Belgradu przylecia艂 zakupiony w Chinach , dw贸ch maszyn do produkcji maseczek (192 tys. dziennie) oraz 14 ekspert贸w, kt贸rzy zajm膮 si臋 instalacj膮 linii produkcyjnej. Na przyk艂adzie Belgradu i Pragi, kt贸re pod wzgl臋dem relacji z Pekinem dzieli wiele, wida膰 zatem w jaki spos贸b Chiny wykorzystuj膮 obecny kryzys do cel贸w politycznych, handlowych i propagandowych. Bliskie relacje polityczne lub wizerunkowe gesty ze strony dotychczasowych sceptyk贸w (jak premier Babi拧) b臋d膮 teraz s艂u偶y艂y Pekinowi jako pot臋偶ne or臋偶e w 鈥瀢alce na narracje鈥� z Zachodem, o kt贸rej informowa艂 ostatnio szef dyplomacji europejskiej Josep Borell.
Warto przypomnie膰, 偶e w krytycznym dla Chin momencie, w styczniu i w lutym, to w艂a艣nie pa艅stwa UE (i nie tylko) wysy艂a艂y sprz臋t medyczny by pom贸c w walce z epidemi膮 鈥� nie odnotowuj膮c w贸wczas podobnych gest贸w wdzi臋czno艣ci ze strony chi艅skich w艂adz. Obecnie role uleg艂y odwr贸ceniu i do czasu osi膮gniecia samowystarczalno艣ci w tym zakresie, pa艅stwa europejskie b臋d膮鈥痬usia艂y polega膰 na chi艅skim sprz臋cie medycznym, kt贸ry sta艂 si臋 zasobem strategicznym. Poniewa偶 zakupy i dostawy s膮 cz臋艣ciowo koordynowane przez plac贸wki dyplomatyczne ChRL, to warto postawi膰 pytanie czy np. pierwsze艅stwo w dostawach nie jest w jakim艣 stopniu sprz臋偶one z oczekiwaniami ze strony chi艅skich ambasad wobec okazania publicznej wdzi臋czno艣ci przez w艂adze pa艅stwa kupuj膮cego lub przyjmuj膮cego pomoc z Chin? W perspektywie post臋puj膮cej w b艂yskawicznym tempie epidemii w Europie i prowadzonej przez Chiny 鈥瀌yplomacji wdzi臋czno艣ci鈥�, podobnych pyta艅 b臋dzie zapewne pojawia膰 si臋 wi臋cej. Przyk艂ad Serbii, a przede wszystkim dyplomatyczna wolta ze strony Pragi wobec Pekinu, wskazuje 偶e w warunkach walki z epidemi膮 i zwi膮zanej z ni膮 rywalizacj膮 o zasoby, preferencja w ich pozyskiwaniu b臋dzie udzielana pa艅stwom posiadaj膮cym dobre relacje polityczne z Chinami lub tym w kt贸rych udzielenie 鈥瀙omocy w formie sprzeda偶y鈥� prze艂o偶y si臋 na popraw臋 chi艅skiego wizerunku.