12 stycznia, dzie艅 po wyst膮pieniu Orb谩na, szef dyplomacji P茅ter Szijj谩rt贸 poinformowa艂, 偶e W臋gry po偶ycz膮 pieni膮dze od Chin na realizacj臋 flagowego chi艅skiego projektu infrastrukturalnego w Europie 鈥�&苍产蝉辫;modernizacj臋 kolei Budapeszt-Belgrad. Decyzj臋 t臋 uzasadni艂 brakiem alternatywnego finansowania ze strony UE. Kredyt na okres 18 lat jest denominowany w dolarach, z oprocentowaniem na poziomie 2,5%. Oczekiwany koszt inwestycji wynosi ok. 1,8 mld euro, z czego 85% zostanie sfinansowana z chi艅skiej po偶yczki. Termin rozpocz臋cia prac by艂 wielokrotnie przek艂adany; obecnie wskazuje si臋 na koniec 2020 r. Przetarg og艂oszono w listopadzie ub.r. po zastrze偶eniach Komisji Europejskiej wobec niejasnych zasad finansowania projektu i braku transparentno艣ci przy wyborze wykonawcy, kt贸rym pierwotnie mia艂o by膰 konsorcjum w臋gierskiego M脕V oraz China Railway International Group. Czy w ramach otwartego przetargu zostanie wskazany chi艅ski wykonawca? Je艣li nie, b臋dzie to du偶a niespodzianka. W kontek艣cie wylicze艅 waszyngto艅skiego think tanku Center for Strategic and International Studies (CSIS) w 34 pa艅stwach Azji i Europy, 89 % stanowi艂y firmy chi艅skie. Wyra藕na preferencja przy wyborze wykonawc贸w wskazuje, 偶e deklarowana inkluzywno艣膰 oferty rozwojowej Pasa i Szlaku w wielu przypadkach jest warunkowa. O wiele bardziej zbalansowany przekr贸j wyboru wykonawc贸w wy艂ania si臋 ze statystyk dotycz膮cych projekt贸w realizowanych w oparciu o fundusze dw贸ch zachodnich wielostronnych instytucji rozwojowych 鈥� Banku 艢wiatowego i Asian Development Bank. Wed艂ug CSIS, przy projektach infrastrukturalnych finansowanych przez oba banki w latach 2016-2017, 41% wykonawc贸w pochodzi艂o z pa艅stwa docelowego inwestycji, 29% stanowili kontrahenci chi艅scy, a pozosta艂e 30% z pa艅stw trzecich.
Now膮 jako艣膰 w tym wzgl臋dzie pokazuje chi艅skie konsorcjum kierowane przez China Road and Bridge Corporation, kt贸re w styczniu na budow臋 wantowego mostu, 艂膮cz膮cego p贸艂wysep Pelje拧ac z kontynentaln膮 cz臋艣ci膮 Chorwacji. Realizacja projektu pozwoli na po艂膮czenie po艂udniowego wybrze偶a Chorwacji (w tym Dubrownika) z pozosta艂膮 cz臋艣ci膮 kraju, kt贸r膮 obecnie przedziela w膮ski pas nale偶膮cy do Bo艣ni i Hercegowiny (wraz z portem Neum). To w艂a艣nie z tego powodu UE pokryje 85% koszt贸w projektu o 艂膮cznej warto艣ci 422 mln euro zapewniaj膮cego sp贸jno艣膰 terytorialn膮 Chorwacji, i szerzej UE. To pierwszy przyk艂ad (nie licz膮c zako艅czonego pora偶k膮 polskiego epizodu COVEC-u) wygrania przez chi艅skie przedsi臋biorstwo budowlane przetargu na realizacj臋 projektu infrastrukturalnego w Unii Europejskiej. Do tej pory Chiny inwestowa艂y (a cz臋sto udziela艂y po偶yczek na inwestycje) na Ba艂kanach w pa艅stwach niezwi膮zanych porz膮dkiem prawnym i regu艂ami transparentno艣ci obowi膮zuj膮cymi w UE. Sukces chi艅skiego konsorcjum pokazuje, 偶e firmy z Pa艅stwa 艢rodka s膮 w stanie konkurowa膰 w otwartych przetargach infrastrukturalnych w UE. Z drugiej strony dowodzi, 偶e aktywno艣膰 Chin na Ba艂kanach Zachodnich (zw艂aszcza w Serbii) zwi臋ksza rywalizacj臋 mocarstw w regionie, na czym skorzysta艂a Chorwacja, przyci膮gaj膮c uwag臋 i fundusze z Brukseli.
Warto zauwa偶y膰, 偶e kilka dni przed niemieckim wyst膮pieniem Orb谩na, w opiniotw贸rczym w臋gierskim dzienniku ,,Magyar Nemzet鈥� ukaza艂 si臋 wywiad z Zuokui鈥檈m dyrektorem wydzia艂u Studi贸w nad Europ膮 艢rodkow膮 i Wschodni膮 w Chi艅skiej Akademii Nauk Spo艂ecznych (najwa偶niejszego chi艅skiego think-tanku podlegaj膮cego bezpo艣rednio Radzie Pa艅stwowej). Ekspert uzna艂 zdefiniowanie cel贸w dzia艂a艅 w ramach 鈥�16+1鈥� za trafne, o czym 艣wiadczy fakt, 偶e wsp贸艂praca wielostronna przynios艂a szybsze 鈥� w por贸wnaniu z innymi regionami 鈥� rezultaty, g艂贸wnie w oparciu o inwestycje. Podkre艣laj膮c, 偶e chi艅skie zaanga偶owanie w E艢W nie ma na celu nara偶ania na szwank sp贸jno艣ci UE, wskaza艂 jednocze艣nie, 偶e krytyka wobec ChRL obecna w pa艅stwach zachodnioeuropejskich zwi膮zana jest z obaw膮, 偶e utrac膮 one zdolno艣膰 oddzia艂ywania na wschodni膮 cz臋艣膰 Unii zaanga偶owan膮 w 鈥�16+1鈥�. Zdaniem Liu, UE nie jest w stanie odpowiedzie膰 prawid艂owo na potrzeby gospodarcze E艢W, o czym 艣wiadczy koncepcja Europy dw贸ch pr臋dko艣ci. Odk艂adaj膮c na bok zasadno艣膰 tej konstatacji, warto zwr贸ci膰 uwag臋, 偶e Chiny same zmagaj膮 si臋 z nier贸wnomiernym stopniem rozwoju pomi臋dzy wschodni膮 (bogatsz膮) i zachodni膮 cz臋艣ci膮 kraju, a rezultaty prowadzonej od blisko dw贸ch dekad polityki wyr贸wnania dysproporcji rozwojowych s膮 nadal niewystarczaj膮ce. Uznaj膮c prawo wszystkich pa艅stw do prowadzenia niezale偶nej polityki zagranicznej Liu przyzna艂 racj臋 premierowi Orb谩nowi, 偶e ten rozumie, 偶e ,,motorem globalizacji niekoniecznie znajduje si臋 ju偶 na Zachodzie, ale w Azji, a W臋gry zacz臋艂y szuka膰 partner贸w r贸wnie偶 poza UE鈥�.
Czy zatem Europa 艢rodkowa po raz kolejny w swej historii znalaz艂a si臋 pomi臋dzy dwiema konkurencyjnymi wizjami porz膮dku mi臋dzynarodowego, kt贸rej projekcj臋 wida膰 najpe艂niej na przyk艂adzie W臋gier oraz 鈥� dyskretnie dystansuj膮cej si臋 od Chin 鈥� Polski? Grupa Wyszehradzka jest najwa偶niejszym partnerem gospodarczym Niemiec w Europie, ale istotniejsze w kontek艣cie wielobiegunowego kszta艂tu stosunk贸w mi臋dzynarodowych s膮 dla V4 zwi膮zki polityczne i aksjologiczne z Uni膮 Europejsk膮, kt贸re nie musz膮 wyklucza膰 robienia interes贸w z Chinami. Warszawa zdaje si臋 przy tym nie dostrzega膰, 偶e naczeln膮 dewiz膮 obecnego prezydenta USA jest deklarowana explicite transakcyjno艣膰 w polityce mi臋dzynarodowej. Natomiast znany z (odwzajemnionej) sympatii wobec bawarskich kr臋g贸w politycznych i biznesowych premier Orb谩n rozumie ultrapragmatyzm doskonale, ustawiaj膮c si臋 w roli lidera Grupy Wyszehradzkiej, zar贸wno w polityce wobec Chin, jak i Unii Europejskiej, chocia偶 w膮tpliwe aby stanowisko to by艂o uzgadniane z przyw贸dcami Polski, Czech i S艂owacji. Chiny, nauczone do艣wiadczeniem w swej najnowszej historii, wiedz膮, 偶e polityka ,,opierania si臋 na jednej stronie鈥� nie jest op艂acalna. Zawodno艣膰 tej formu艂y wydaj膮 si臋 w V4 najpe艂niej rozumie膰 czo艂owi akolici Pekinu 鈥� W臋grzy.