Joanna Nawrotkiewicz
15.12.2021
W ostatnim czasie pojawia si? coraz wi?cej informacji o rzekomych przygotowaniach Chin do powrotu do izolacji od ?wiata zewn?trznego. Utrudniony wjazd do Chińskiej Republiki Ludowej czy jedynie wirtualne spotkanie Xi Jinpinga z Joe Bidenem w listopadzie maj? tak? tez? potwierdza? – jednak eksperci wskazuj?, ?e, bior?c pod uwag? aspekt ekonomiczny, na razie o takiej sytuacji nie ma mowy. Taka samoizolacja mo?e by? wybiórcza, a promocja warto?ci chińskich, b?d?cych miksem tradycyjnej my?li filozoficznej i marksizmu-leninizmu b?dzie kreowa?o izolacj? w odniesieniu do kwestii kultury. Czy zatem z perspektywy kulturowej mo?na mówi? o d??eniu do samowystarczalno?ci?
Zamykanie si? państw to tendencja, któr? w zmo?onym tempie obserwujemy od pocz?tku pandemii. W Chinach jest podobnie. W maju 2021 r. Państwowe Biuro Informacji Internetowej (podjednostka Urz?du ds. Cyberprzestrzeni) , co mia?o obejmowa? napastliwy marketing, z?e relacje pomi?dzy u?ytkownikami czy niew?a?ciwe zachowanie wirtualnych celebrytów, a co najwa?niejsze – usuwanie materia?ów i informacji niekorzystnie wp?ywaj?cych na m?ode umys?y. Przez charakterystyczn? dla KPCh ogólno?? mo?na wyci?ga? bardzo szerokie wnioski co do tego, jaki zakres mog?oby to obejmowa? – na pewno brak krytyki w?adzy, ale czy i reklamy zagranicznych produktów?
W mniej wi?cej tym samym czasie Urz?d ds. Cyberprzestrzeni (饭圈文化 fanquan wenhua), czyli spo?eczno?ciami wielbicieli skupionych wokó? wspólnych tekstów kultury, osób czy hobby. W Chinach grupy fanów zawi?zywa?y si? najcz??ciej wokó? internetowych celebrytów. W listopadzie , wprowadzaj?c wymóg zarz?dzania fanami przez profesjonalnych agentów i utrudniaj?c wst?pienie do fanklubów. Coraz ostrzejsza polityka KPCh odstrasza zagranicznych inwestorów, , które dotychczas by?y silnie zaanga?owane w chiński show-biznes.
Oprócz wprowadzania zakazów KPCh aktywnie dba o promocj? w?a?ciwych narracji (rzecz jasna z punktu widzenia rz?dz?cych). Artyku? opublikowany niedawno w opisuje zas?ugi Xi w promocji sztuki socjalistycznej, bez której niemo?liwa by?aby modernizacja Chin. Sam Xi , ?e od czasu XVIII Zjazdu KPCh (gdy przej?? w?adz?) ?wi?kszo?? pisarzy i artystów wspó?pracowa?a z parti? i pod??a?a w tym samym kierunku co naród”, co wi?cej, ?rzetelnie poznawa?a i wykonywa?a” sugestie przewodnicz?cego. W 2014 r. przewodnicz?cy mia? wskazywa? na jej niezast?pion? rol? w d??eniu do narodowego odrodzenia, a w 2019 r. wzywa? polityków do tworzenia odpowiednich warunków dla artystów. Takie na pewno tworz? instrukcje Urz?du ds. Kinematografii wprowadzone w marcu na stulecie za?o?enia KPCh. Wytyczne mia?y na celu wspieranie filmów o charakterze patriotycznym, a tak?e w duchu my?li Xi o socjalizmie z chińsk? specyfik?. Podobne dzia?ania wpisuj? si? w ?yczenia zawarte tak?e w listopadowej rezolucji historycznej o nauczaniu partyjnych idea?ów, co ma skutkowa? lojalno?ci? w stosunku do kraju.
Ten nacisk na w?a?ciw? edukacj? i unikanie szkodliwych wp?ywów zaskakuj?co przypomina obawy Mao Zedonga jeszcze sprzed rewolucji kulturalnej. Mao nie by? przekonany czy m?ode pokolenie wyro?nie na prawdziwych socjalistów, skoro nie musz? zmaga? si? z wojennymi przeszkodami, które napotyka?a jego generacja. Podobne obawy mo?e mie? Xi – nie tylko m?odzie?, ale ca?e pokolenie urodzone po latach 80. XX wieku nie zna ?wiata innego ni? Chiny otwarte na Zachód, a to zach?y?ni?cie mo?e prowadzi? nie tylko do ideologicznej erozji, ale i zale?no?ci od ?wiata zewn?trznego.
W listopadowej rezolucji historycznej pojawi?a si? fraza 自力更生 (zili gengsheng), która by?a przez Xi wspominana od pocz?tku jego pierwszej kadencji. Mo?na j? najbardziej dos?ownie przet?umaczy? jako odrodzenie przez w?asn? si?? czy umiej?tno?ci. Przewodnicz?cy wymienia? j? tak?e w swoich przemówieniach, okre?laj?c jako ?rodek do zbudowania silnych Chin. Wytyczne s? jasne: nale?y pod??a? za podstawowymi wytycznymi partii, wzmocni? potrzeb? pod??ania za rdzeniem przywództwa KPCh, pozostawa? pewnym racji socjalistycznych. Nie da? si? szkodliwym, w domy?le zagranicznym, wp?ywom.
Mog?oby si? wydawa?, ?e to jednoznaczna, pozytywna odpowied? na pytanie o chińskie plany dotycz?ce samowystarczalno?ci. Nale?y jednak pami?ta?, ?e idea zili gengsheng nie zosta?a stworzona przez Xi, a si?ga ju? chińskiej wojny domowej, gdy Mao mia? w ten sposób motywowa? cz?onków partii do walki nie tylko przeciwko Kuomintangowi i amerykańskim imperialistom, a po 1956 r. tak?e sowieckiemu rewizjonizmowi. Po powstaniu ChRL symbolem zili gengsheng mia?o by? pole wydobycia ropy naftowej na zachodzie prowincji Heilongjiang, reklamowane sloganem ?przemys?u uczcie si? od Daqing” (工业学大庆 gongye xue Daqing). Po ?rewolucji kulturalnej” debata o interpretacji tej taktyki tylko przybra?a na sile, rozwa?aj?c definicje oznaczaj?ce ca?kowit? izolacj?, wolno?? od zagranicznych wp?ywów i wolno?ci od zewn?trznej kontroli. W 1976 r. jednak nawet najwi?ksi przeciwnicy Denga Xiaopinga nie opowiadali si? za zaprzestaniem zewn?trznych relacji gospodarczych, rozwa?aj?c raczej dwie pó?niejsze opcje.
Czy zili gengsheng wskazuje na izolacj?? Na pewno nie z definicji. S?ownik wspó?czesnego j?zyka chińskiego mówi o ?niepoleganiu na si?ach zewn?trznych, a na swoich w?asnych” w d??eniu do celu. Zhao Ziyang, premier ChRL w latach 80. i Sekretarz Generalny KPCh przez krótki okres lat 1987-1989, mówi?, ?e co prawda Chiny otworzy?y si? na ?wiat, ale ta polityka by?a zawsze prowadzona w?a?nie z perspektywy zili gengsheng. Samowystarczalno?? nie oznacza zatem ca?kowitego zamkni?cia na Zachód, a pewne propagandowe ?yczenie w?adzy, które w okresie maoistowskim skończy?o si? tragicznie. Ma by? metod? i ?rodek do innej misji – narodowego odrodzenia.
Dzia?ania podejmowane przez KPCh, maj?ce przypomnie? o tej idei i ?uchroni?” chińsk? kultur? od nadmiernych wp?ywów zachodnich wydaj? si? odnosi? skutek. Maj?cy swoj? premier? we wrze?niu film ?Bitwa nad jeziorem Changjin”, uznany przez parti? jako element obchodów jej stulecia, przyci?gn?? widzów swoj? (nieobiektywn?) opowie?ci? o wojnie koreańskiej. W ci?gu krótkiego czasu od premiery sta? si? najlepiej zarabiaj?cym chińskim filmem, przebijaj?c nawet s?ynnego ?Wilczego Wojownika 2” z 2017 r. Patriotyzm kultywuje si? równie? ze strony ekonomicznej. W 2020 r. wzros?o zainteresowanie rodzimymi markami. Chiński sklep internetowy Tmall , ?e 80% nabywanych na platformie produktów jest wytwarzanych przez chińskie firmy, a popularno?? chińskich marek takich jak Perfect Diary, Huaxizi czy Huawei wzros?a o 34% w stosunku do zesz?ego roku. W?ród znanych przedsi?biorstw znajduj? si? tak?e biznesy produkuj?ce odzie? sportow?, Li Ning i Anta Sports, które s? wybierane od ich zachodnich odpowiedników. W tym kontek?cie takie kampanie patriotyczne maj? zapewni? o s?uszno?ci KPCh w przyj?tym kursie ekonomicznym gospodarki “podwójnego obiegu” maj?cego g?ównie opiera? si? na konsumpcji wewn?trznej.
Podsumowuj?c temat samowystarczalno?ci, warto nawi?za? do ostatniej rezolucji historycznej. W listopadowym dokumencie mo?na przeczyta?: ?tak d?ugo, jak b?dziemy utrzymywa? niezale?no?? i samodzielno??, wzmacnia? poczucie narodowej godno?ci i pewno?ci siebie naszych obywateli, czerpi?c jednocze?nie z po?ytecznych do?wiadczeń innych krajów, i nie damy si? zwie?? b??dom oraz nie ugniemy si? pod presj?, b?dziemy w stanie utrzyma? los rozwoju i post?pu Chin w naszych w?asnych r?kach”. Jest to taktyka, któr? KPCh powtarza od lat, dlatego o ca?kowitej izolacji, zw?aszcza ekonomicznej, nie ma mowy. Trudno jednak powiedzie?, jakie zagraniczne wp?ywy zostan? przez Xi uznane za szkodliwe – i gdzie zostanie postawiona ta dynamicznie zmieniaj?ca si? granica.