5.01.2022
30 grudnia 2021 r. minister spraw zagranicznych ChRL Wang Yi, w czasie wywiadu telewizyjnego, omówi? g?ówne elementy w chińskiej polityce zagranicznej. Dzia?ania w chińskiej polityce zewn?trznej oparte by?y o pi?? filarów: dyplomacji g?ów państw, dyplomacji szczepionkowej (zwalczania wirusa), dyplomacji na rzecz rozwoju, dyplomacji wielostronnej i dyplomacji zorientowanej na cz?owieku. Podsumowa? równie? relacje ze Stanami Zjednoczonymi, Rosj?, Uni? Europejsk?, Organizacj? Narodów Zjednoczonych oraz z państwami rozwijaj?cymi si?.
Pierwszy, ze wspomnianych filarów dyplomacji zilustrowany zosta? przez 79 video-spotkań przewodnicz?cego Xi Jinpinga z politykami z ró?nych państw, którzy potwierdzili wsparcie dla realizacji ?wielkiego planu wspólnej przysz?o?ci ludzko?ci”. Dyplomacja spotkań na najwy?szym szczeblu ma by? elementem polityki wobec mocarstw, państw s?siaduj?cych z Chinami oraz państw Globalnego Po?udnia. W drugim filarze czyli dyplomacji ?walki z pandemi?” Chiny stawiaj? si? w roli lidera, pierwszego w szeregu, który zapewni? partnerom dostawy szczepionek i innych materia?ów do walki z COVID-19. Tym samym anonsowano, i? wszystkie produkty zwi?zane z pandemi? staj? si? ?dobrem publicznym”. Dyplomacja na rzecz rozwoju to kolejny filar chińskiej polityki zagranicznej wpisuj?cy si? w cele rozwojowe Organizacji Narodów Zjednoczonych i maj?cy na celu kreowanie sprawiedliwego podzia?u dóbr w przestrzeni mi?dzynarodowej. Zdaniem ministra spraw zagranicznych filar multilateralizmu to ?pochodnia któr? dzier?? Chiny” maj?ca zapewni? porz?dek w oparciu o system Narodów Zjednoczonych. Ma to odbywa? si? na wielu p?aszczyznach m.in. szeroko dyskutowanej gospodarki zdigitalizowanej. Co wa?ne Chiny mog? tu, zdaniem Wang Yi, przedstawi? chińskie do?wiadczenia, które b?d? adoptowane w mi?dzynarodowym systemie zarz?dzania cyberprzestrzeni?. I ostatni filar dyplomacja chroni?ca obywateli, czego dowodem by?y szeroko zakrojone szczepienia obywateli ChRL mieszkaj?cych poza granicami kraju.
W pierwszej cz??ci zwraca uwag? fakt, ?e przewodnicz?cy Xi Jinping odpowiada za pierwszy i trzeci filar dyplomacji, zatem te w których Chiny mog? odnie?? sukces. Dyplomacja wielostronna, co pokaza?y kwestie rozpadu formatu 17+1, czy dyplomacja szczepionkowa, gdzie podnosi si? efektywno?? chińskich produktów s? elementami w których sukces mo?e by? kwestionowany i przewodnicz?cy Xi nie jest tu bezpo?rednio zaanga?owany.
Jednak, wa?niejszy element pojawia si? w drugiej cz??ci wypowiedzi ministra Wang Yi. Tu charakteryzuje si? cele dyplomacji chińskiej. Po pierwsze to wzmocnienie i ochrona legitymacji Komunistycznej Partii Chin na arenie mi?dzynarodowej. Tym samym istotnym elementem chińskich poczynań w przestrzeni globalnej staj? si? relacje mi?dzypartyjne. Niew?tpliwie potwierdza to fakt o rosn?cym znaczeniu Wydzia?u ??czno?ci Mi?dzynarodowej KC w strukturach decyzyjnych ChRL. Drugi cel to dyplomacja skierowana na obywatela (w chińskiej nomenklaturze u?ywa si? poj?cia renmin t?umaczonego jako lud, masy) i ochron? interesów Chińczyków przebywaj?cych poza granicami kraju. Celem jest te? utrzymanie niezale?nego statusu w dzia?aniach mi?dzynarodowych i walka o sprawiedliwy porz?dek mi?dzynarodowy oraz negowanie polityki opartej na sankcjach i przymusie.
W drugiej cz??ci nale?y zauwa?y?, ?e Wang Yi powiela narracj? wewn?trzn? dotycz?c? roli jak? KPCh odgrywa w historii Chin. Przy okazji setnej rocznicy powstania partii okre?lano chińsk? parti? jako ?organizacj? walki”. W rezolucji o historii z listopada 2021 r. to w?a?nie waleczne czyny partii zosta?y uznane za najistotniejsze w jej historii. Sugeruje to jednoznacznie, i? w 2022 r., zatem roku XX Zjazdu KPCh ?walka” rozumiana jako postawa asertywna b?dzie dominuj?ca w chińskiej polityce zagranicznej. W tym kontek?cie na coraz wi?kszym znaczeniu w chińskiej polityce zagranicznej b?d? zyskiwa?y relacje mi?dzypartyjne czego dobitnym przyk?adem by? Szczyt KPCh z partiami ?wiata w lipcu 2021 r.
Odpowiadaj?c na pytanie o polityk? USA i państw Zachodu Wang Yi, co prawda nie wskazuj?c literalnie Waszyngtonu mówi: ?Na ?wiecie wci?? s? si?y, które zawsze my?l?, ?e s? lepsze i zawsze chc? narzuca? swoj? wol? innym. Cz?sto wykorzystuj? zasady, prawa cz?owieka, demokracj? i inne szczytne powody, by zdyskredytowa? i powstrzyma? Chiny i wiele krajów rozwijaj?cych si?”. Chiny, jako odpowiedzialny aktor przedstawiaj? swoj? narracj? na temat demokracji i praw cz?owieka. Jednocze?nie, jak zapewnia minister, staj? si? primus inter pares w szeregach państw rozwijaj?cych si?. Kontestowanie, niesprawiedliwej pozycji USA ma by? gwarantowane przez relacje wielostronne, które nie dopuszczaj? do tworzenia ?ma?ych kó?-sojuszy”, które rujnuj? uk?ad mi?dzynarodowy.
Niew?tpliwie, odpowied? na trzecie pytanie nale?y uzna? za pewnego rodzaju novum w chińskiej polityce zagranicznej. Pekin zaczyna u?ywa? tych samych poj?? co Zachód podaj?c jedynie inn? ich interpretacj?. Mimo, ?e poj?cia takie jak ?chiński model” czy ?chińskie do?wiadczenie” nie gin?, to mówienie o demokracji i prawach cz?owieka oraz ich chińskich interpretacjach stawiaj?cych na prawo do rozwoju nie za? wolno?? stan? si? istotnym wyzwaniem dla mi?dzynarodowego liberalnego ?adu.
Co interesuj?ce takie podej?cie wspó?gra z promowaniem rozwi?zań technologicznych przez Huawei, który, jak powszechnie mówi si? w Pekinie, przez nowe technologie ma zapewni? rozwój a zatem by? gwarancj? chińskiej wersji praw cz?owieka. Prowadzi to zatem do redefinicji zachodniej koncepcji praw cz?owieka, a sprzyja? ma temu kolejna rewolucja przemys?owa. W dalszej perspektywie ma to zapewni? dominacj? chińskich rozwi?zań technologicznych g?ównie w państwach przyjmuj?cych chińsk? wizj? praw cz?owieka. W odniesieniu do tworzenia ?ma?ych kó?” nale?y uzna?, ?e ostatnie poczynania Bia?ego Domu jak cho?by inicjatywa AUKUS czy wcze?niejsza QUAD, rozumiane jako ?mikrolateralizm”, stanowi? istotne wyzwania dla wzrastaj?cej pot?gi ChRL.
W opinii ministra Wang Yi relacje z Moskw? s? konieczne i jako jedyne zapewniaj? o mo?liwo?ci trwania aktualnego ?adu mi?dzynarodowego. ?G??boko wierzymy, ?e dopóki dwie g?ówne pot?gi, Chiny i Rosja, stan? obok siebie i zacie?ni? wspó?prac?, porz?dek mi?dzynarodowy nie zostanie zak?ócony, aksjomaty ?wiata nie upadn?, a hegemonizm nie zwyci??y” – konkludowa? Wang Yi. G?ówna w tym zas?uga pierwszego filaru chińskiej dyplomacji czyli dyplomacji g?ów państw. Przewodnicz?cy Xi i prezydent Putin posiadaj? bowiem strategiczne kana?y kontaktu i dzi?ki temu mog? koordynowa? polityk?. Ta koordynacja mo?liwa jest na forach takich jak: Szanghajska Organizacja Wspó?pracy, BRICS czy ONZ.
Istotnym jest w jaki sposób opisywane s? relacje z Moskw? a w jaki nie? Chiński minister mówi o ?strategicznej koordynacji i pragmatycznej wspó?pracy”. Ta mo?liwa jest na forach takich jak Szanghajska Organizacja Wspó?pracy czy BRICS, do tego dochodzi wspólna walka z pandemi? i wspó?praca ekonomiczna maj?ca przynie?? korzy?ci obywatelom obu państw. Jednak na jedn? kwesti? trzeba tu zwróci? uwag?: chiński minister nie mówi o zaufaniu w relacjach bilateralnych.
Do?? powiedzie?, ?e chińsko-rosyjskie relacje podszyte s? g??boko zakorzenion? niech?ci? wynikaj?c? cho?by z faktu zagarni?cia przez Rosj? ogromnych po?aci imperium Qingów i tym, ?e przewodnicz?cy Mao zanim podpisa? traktat o przyja?ni 14 lutego 1950 r. co odbierane jest jako upokorzenie. Zwi?zane jest to z homofoniczno?ci? j?zyka chińskiego: data 14 w Chinach rozumiana jest te? jako ?jestem martwy” shi si 是死. Co wi?cej przewodnicz?cy Mao sp?dzi? blisko dwa miesi?ce w areszcie domowym a wizyt? zaczyna? w grudniu na urodzinach Stalina.
Odnosz?c si? do bie??cych stosunków z Waszyngtonem minister Wang Yi wskaza? na rozbie?no?ci w deklaracjach i dzia?aniach dyplomatycznych strony amerykańskiej. Z jednej strony niektórzy politycy z USA anonsowali, i? nie ma woli politycznej by wspiera? ?niepodleg?o?? Tajwanu” czy nie foruje si? zasadom z ?ziemnej wojny” – jednak dzia?ania i wspó?praca z mniejszymi państwami w Azji Wschodniej i Po?udniowo-Wschodniej wskazywa?y na proces odmienny. Stosunki chińsko-amerykańskie b?d? mog?y wróci? na w?a?ciwe tory, je?eli USA porzuc? próby zmiany systemu chińskiego i uznaj? suwerenne prawo do w?asnego rozwoju i odrodzenia – jak mówi minister. Do warunków brzegowych zaliczono równie? konieczno?? traktowania Chin jako partnera, którego si? respektuje i odej?cia przez Waszyngton od ideologicznej ?cie?ki w relacjach bilateralnych.
W tym fragmencie wypowiedzi Wang Yi trzeba zwróci? uwag?, ?e w odró?nieniu od stosunków z Rosj?, chiński polityk mówi o zaufaniu i konieczno?ci jego odzyskania. U?ywane poj?cie ?xinyong” ma by? zwi?zane z odzyskaniem zaufania przez Waszyngton w oczach ponad miliarda Chińczyków, a nie tylko rz?du chińskiego. To zatem g?ówny element w relacjach bilateralnych. Stawianie warunków przez wzrastaj?ce mocarstwo powinno by? odebrane jako naturalna cz??? rzeczywisto?ci mi?dzynarodowej.
Wang Yi wskazuje na fakt, ?e Ameryka nie tylko musi liczy? si? z rz?dem i parti? ale równie? obywatelami Chin. Wskazuje to na procesy, które zachodz? aktualnie w Chinach: poprzez kreowanie negatywnego obrazu Zachodu partia mobilizuje zasoby ludzkie, których stanowisko, odpowiednio przekazane przez Pekin staje si? cz??ci? polityki zagranicznej.
W relacjach z Uni? Europejsk? pojawi?y si? nowe elementy, które w 2021 r. uleg?y wzmocnieniu. To rozmowa Xi Jinpinga z liderami Francji E. Macronem i Niemiec A. Merkel oraz video-szczyt Chiny-Europa ?rodkowa i Wschodnia. Jak zaznaczy? istotnymi projektami chińskim w Europie s? projekty infrastrukturalne: inwestycja w Pireusie i kolej Belgrad-Budapeszt. Jednak Chiny dostrzegaj? rosn?c? polaryzacj? i podzia?y wewn?trz Unii Europejskiej, które maj? negatywnie wp?ywa? na stosunki dwustronne. De facto ton wypowiedzi jest tu koncyliacyjny: ?Chiny i Europa maj? ró?ne systemy, ale to nie znaczy, ?e musz? by? rywalami, obie strony mog? si? szanowa?, uczy? si? od siebie i pomaga? sobie nawzajem”.
Interpretuj?c ten krótki fragment wypowiedzi na temat stosunków z Uni? Europejsk? warto zwróci? uwag? na wyodr?bnienie rozmów z przywódcami Francji i Niemiec oraz formatu Chiny-E?W. Mo?e to by? rozumiane jako sygna?, i? Europa ma dwie pr?dko?ci co determinuje chińsk? polityk? wobec Unii Europejskiej. Mimo koncyliacyjnego tonu to strona chińska nie wyobra?a sobie dalszej wspó?pracy w momencie kiedy z jednej strony si?y europejskie deklaruj? strategiczne partnerstwo, a z drugiej okre?laj? ChRL mianem rywala instytucjonalnego.
W dalszej perspektywie oznacza to powolne odchodzenie o zasad polityki zagranicznej opartych na ?unikaniu kontrowersji i poszukiwaniu platform wspó?pracy” (qiu tong cun yi), a relacje gospodarcze w wi?kszym stopniu uzale?nione b?d? od przes?anek politycznych.
W dalszej cz??ci wywiadu Wang Yi podkre?la? rol? Chin w relacjach z ASEAN i państwami rozwijaj?cymi si? w tym ?nowym rozdziale” w ramach FOCAC oraz polityk? Chin na forum Organizacji Narodów Zjednoczonych. Z wywiadu wy?ania si? obraz chińskiej polityki opartej na wi?kszym podkre?laniu interesów Chin i obywateli Chin, konieczno?ci przeciwstawienia si? dominuj?cej roli Stanów Zjednoczonych oraz promowaniu systemu mi?dzynarodowego opartego na zasadach suwerenno?ci państw.