W analizie sÅ‚owotwórczej pomocna jest parafraza sÅ‚owotwórcza, która wskazuje od jakiej podstawy stworzono derywat (czyli wyraz pochodny). Rzeczownik wybielacz to leksem utworzony od czasownika ·É²â²ú¾±±ð±ô¾±Ä‡ (wybielacz – Å›rodek chemiczny, którym można coÅ› ·É²â²ú¾±±ð±ô¾±Ä‡). Analiza sÅ‚owotwórcza tego derywatu wskazuje, że tematem sÅ‚owotwórczym jest wybiel- (alternacja l’:l), zaÅ› formantem sufiksalnym – acz. Można mówić też o derywacji paradygmatycznej (bo od czasownika ·É²â²ú¾±±ð±ô¾±Ä‡ stworzono rzeczownik wybielacz, który jest innÄ… częściÄ… mowy i posiada inny wzorzec odmiany).
OdrÄ™bnÄ… kwestiÄ… jest to, że rzeczownik wybielacz należy do rodziny wyrazów, w której rdzeniem (czyli częściÄ… wspólnÄ… dla caÅ‚ej rodziny) rzeczywiÅ›cie jest morfem ²ú¾±²¹Å‚/²ú¾±±ð±ô (alternacje a:e i Å‚:l). Ta rodzina wyrazów obejmuje wiele leksemów (np.: ²ú¾±²¹Å‚²â, biel, ²ú¾±±ð±ô¾±Ä‡, ²ú¾±±ð±ô¾±Ä‡ siÄ™, biaÅ‚ko, bielutki, biaÅ‚awy, bielizna, bielmo, za²ú¾±±ð±ô¾±Ä‡, ·É²â²ú¾±±ð±ô¾±Ä‡, wybielanie, wybielacz). Rodziny wyrazów tworzone sÄ… stopniowo, przypominać to może drzewo genealogiczne. Istnieje leksem bÄ™dÄ…cy źródÅ‚em (rdzeÅ„), co nie oznacza, że wszystkie inne leksemy (derywaty) pochodzÄ… bezpoÅ›rednio, w prostej linii, od niego. Rzeczownik wybielacz pochodzi od czasownika ·É²â²ú¾±±ð±ô¾±Ä‡, zaÅ› czasownik ·É²â²ú¾±±ð±ô¾±Ä‡ za podstawÄ™ sÅ‚owotwórczÄ… ma ²ú¾±±ð±ô¾±Ä‡, forma ²ú¾±±ð±ô¾±Ä‡ pochodzi natomiast od rzeczownika ²ú¾±²¹Å‚²â.
Jeśli chodzi o analizę słowotwórczą wyrazu ptaszek to wygląda ona następująco:
ptaszek – zdrobnienie utworzone od wyrazu ptak
wyraz podstawowy: ptak
temat słowotwórczy – ptasz (alternacja k:sz)
formant sufiksalny – ek
Pozdrawiam
Elwira Olejniczak
