Joanna Nawrotkiewicz
7.01.2022
W po?owie grudnia, na ?amach “W poszukiwaniu prawdy” (Qiushi) opublikowano artyku? przewodnicz?cego Xi Jinpinga omawiaj?cy implementacj? strategii ?wzmacniania kraju przez pozyskiwanie talentów”. Dokument, mówi?cy o talentach niezb?dnych do rozwoju Chin, jest cz??ci? wi?kszej taktyki si?gaj?cej przynajmniej pocz?tków XXI wieku, która ma na celu przyci?gni?cie nie tylko Chińczyków z ChRL czy chińskiej diaspory, ale i równie? innych zagranicznych naukowców.
W ?” Xi zaczyna od deklaracji, ?e KPCh ju? od pocz?tku jej istnienia przywi?zywa?a wag? do kultywowania i przewodzenia talentom ze wszystkich ?rodowisk, aby przyczyni? si? do misji partii i narodu. Mimo to ju? w kolejnym zdaniu nast?puje akcent na XVII Zjazd KPCh z 2012 r., ten sam, na którym Xi zdoby? w?adz? – wed?ug artyku?u to wtedy nast?pi?a historyczna zmiana i Partia postawi?a na talent, aby osi?gn?? ?samowystarczalno?? i samodoskonalenie technologiczne na wysokim poziomie” (高水平科技自立自强, gao shuiping keji zili ziqiang), co stanowi cz??? planu narodowego odrodzenia.
Rozwój, innowacje i pozyskiwanie talentów sta?y si? priorytetem w projektach KPCh, zw?aszcza ?e partia postawi?a sobie cel do osi?gni?cia ?socjalistycznej modernizacji”. Do 2035 r. ma ona stworzy? z Chin państwo, którego rozwój jest oparty na nowoczesnych technologiach. W tym celu KPCh ma zachowa? zwierzchnictwo partii nad ?prac? nad talentami” (czyli j? de facto centralizowa?) i pog??bia? reformy w tym zakresie. Plan jest uporz?dkowany – do 2025 r. nast?pi zwi?kszenie inwestycji w talenty. Do 2030 r. zostanie wprowadzony system, który pozwoli na szkolenie nowych talentów i przyci?gnie zagraniczne. W 2035 r. nast?puje zwieńczenie planu, a Chiny maj? du?? przewag? nad innymi państwami i dostaj? si? do czo?ówki najbardziej innowacyjnych krajów. ?Socjalistyczna modernizacja” jest wa?na do tego stopnia, ?e zosta?a uwzgl?dniona nawet w Art. 4 doda?, ?e edukacja jest jej podstaw?, a wi?c musi zosta? podporz?dkowana celowi socjalistycznej modernizacji. Taka inicjatywa ju? zosta?a podj?ta. Podczas czternastego planu pi?cioletniego (2021-2025) (sic!) rodzajów podr?czników do kszta?cenia zawodowego, które przybli?? najnowsz? technologi? i standardy przemys?owe. Podr?czniki maj? by? aktualizowane co rok, a weryfikowane co trzy lata.
Tylko techniczna edukacja
Wa?nym elementem edukacji s? przede wszystkim uniwersytety. Maj? skupi? si? one przede wszystkim na naukach ?cis?ych, a tak?e na wy?apywaniu talentów. Nie bez powodu reforma edukacyjna jest prowadzona pod znakiem ?” (新时代的钱学森 xindaishi de Qian Xuesan), s?ynnego uczonego z zakresu aeronautyki i astronautyki. W latach 30. XX wieku Qian studiowa? na najlepszych amerykańskich uczelniach - Massachusetts Institute of Technology oraz California Institute of Technology, gdzie po ukończeniu doktoratu pracowa?. Jako jeden z najwybitniejszych umys?ów w USA by? zaanga?owany w inicjatywy takie jak Projekt Manhattan (opracowanie bomby atomowej u?ytej przeciwko Japonii) czy praca w Jet Propulsion Laboratory (JPL) - ówcze?nie w instytucji s?u??cej wytworzeniu rakiet lepszych od niemieckich V-2 u?ywanych w trakcie II Wojny ?wiatowej. Na pocz?tku lat 50. XX wieku Qian zosta? bezpodstawnie oskar?ony o szpiegostwo, ale równie? uniemo?liwiono mu wyjazd z USA, zmuszaj?c do pozostania w areszcie domowym. Jego powrót do Chin nast?pi? dopiero w 1955 r. Mimo pó?niejszej rehabilitacji Qian do końca ?ycia pozostawa? nieufny wobec rz?du USA. Oprócz jego niew?tpliwych naukowych osi?gni?? przywo?ywanie jego postaci mo?e wywiera? tak?e podtekst propagandowy – mieszkanie za granic? i s?u?enie interesom innego państwa mo?e nie?? ze sob? zagro?enia podobne do tych, z którymi musia? zmierzy? si? Qian. Za to praca na rzecz ojczyzny, tak jak to robi? w dalszej karierze, skutkuje chwa?? i osobistymi korzy?ciami.
Kszta?cenie w naukach ?cis?ych przynosi zamierzone rezultaty. W 2018 r. Chiny sta?y si? w publikowaniu wyników badań w obszarze nauk ?cis?ych, technicznych czy medycznych. Te dziedziny s? promowane kosztem nauk spo?ecznych i humanistycznych. Co ciekawe wed?ug z maja 2021 r. przytaczaj?cego wyniki badań Bank of China, absolwenci kierunków humanistycznych i spo?ecznych wnosz? mniejszy wk?ad w gospodark?, a ich zbyt du?a liczba jest szkodliwa dla kraju i ma prowadzi? do pu?apki ?redniego dochodu. Równie? programy uniwersytetów przeznaczone dla uczniów szkó? licealnych maj? zach?ca? przede wszystkim do - matematyki, fizyki, chemii czy biologii. Zagraniczna wspó?praca naukowa tak?e w dominuj?cej mierze opiera si? na projektach z zakresu nauk ?cis?ych, o czym mo?e ?wiadczy? nawet program SHENG w ramach Narodowego Centrum Nauki dla wspólnych zespo?ów chińsko-polskich badaj?cych wy??cznie obszar nauk przyrodniczych, in?ynieryjnych czy life-science.
Pozyskiwanie talentów bez nauk spo?ecznych
Z punktu widzenia ChRL osi? taktyki jest ?mi?dzynarodowa konkurencja o talenty”. Bez wygrania tej?e niemo?liwy b?dzie rozwój i wzmocnienie si?y kraju. Nale?y zatem po pierwsze zatrzymywa? talenty w kraju. Pekin ju? tworzy odpowiednie narz?dzia, aby u?atwia? absolwentom znalezienie pracy. Instytucje maj? analizowa? rynek pracy, aby jak najlepiej dopasowa? ?popyt i poda?”, rozmawia? z pracodawcami, tworzy? miejsca pracy w przedsi?biorstwach państwowych, armii czy projektach oddolnych. Dla absolwentów, którzy nie b?d? w stanie znale?? pracy, Te dzia?ania maj? zapewni? prac? 100% absolwentów w ?trudnej sytuacji rodzinnej”. Oprócz tego prowadzone s? dzia?ania takie jak (特岗教师 tegang jiaoshi) w 2021 r., czyli dydaktyków wype?niaj?cych konkretne braki w danych lokalizacjach. Innym przyk?adem mo?e by? program ?Trzy ga??zie jedno wsparcie” (三支一扶 san zhi yi fu) anga?uj?cych studentów w inicjatywy oddolne ju? od 2006 r. W 2021 r. ma on doprowadzi? do zatrudnienia . Podejmowane dzia?ania wydaj? si? uzyskiwa? zamierzone skutki. W 2019 r. do ojczyzny wróci?o ponad 580 tysi?cy Chińczyków, którzy studiowali za granic? – by? to wzrost o prawie 12% w stosunku do 2018 r. Bior?c pod uwag?, ?e wed?ug danych Ministerstwa Edukacji w latach 1978-2019 do Chin wróci?o 86% studentów, KPCh zatrzymuje przewa?aj?c? wi?kszo?? swoich talentów.
Pokonanie mi?dzynarodowej konkurencji obejmuje te? przyci?ganie zagranicznych naukowców. W tym kontek?cie szczególnie przydatna partii jest chińska diaspora. Jeszcze w 2008 r. rozpocz?? si? sztandarowy Program Tysi?ca Talentów, który ma na celu zaanga?owanie tej grupy do pracy w Chinach. Inicjatywa jest uzupe?niana przez inne dzia?ania, takie jak, chocia?by, poprzez tworzenie warunków do studiowania, odbywania sta?y, zdobywania pracy czy zak?adania dzia?alno?ci gospodarczej. Jednak nie tylko diaspora jest celem KPCh. Partia planuje zbudowa? te? ?centra talentów” w Pekinie, Szanghaju i w rejonie Greater Bay Area, czyli w rejonie Hongkongu, Makao i Kantonu – niemniej inne du?e miasta równie? maj? podejmowa? dzia?ania na rzecz przyci?gania talentów. Co ciekawe, z artyku?u Xi wynika, ?e Pekin jest zainteresowany nie tylko ?wie?ymi absolwentami, ale i naukowcami w wieku 25-45 lat, którzy – wed?ug badań – maj? by? najbardziej sk?onni do wynalazków czy odkry?. Takie osoby bardzo cz?sto maj? ju? du?e do?wiadczenie, z którego Chińczycy mog? skorzysta?, a tak?e presti? przydatny do celów propagandowych. Partia zdaje sobie te? spraw?, ?e oprócz atrakcyjnej pensji, takie osoby potrzebuj? równie? korzystnego zakwaterowania czy miejsca dla dzieci w instytucjach szkolnych, zatem b?d? przygotowywa? atrakcyjne oferty równie? pod tym k?tem.
Artyku? Xi podkre?la, ?e skupienie si? na szkoleniu talentów nie ma oznacza? izolacji, co by?o dyskutowane w na blogu OSA. O?rodki naukowe maj? wzmacnia? mi?dzynarodow? wymian? talentów, aby tak?e wspiera? rozwój globalny – ?otworzenie talentów na ?wiat zewn?trzny dzia?a w dwie strony i konieczne jest, aby nie tylko je sprowadza?, ale tak?e promowa?”. Wydaje si? to szlachetnym posuni?ciem, ale bynajmniej nie popartym ca?kowicie bezinteresown? motywacj?. Talenty maj? wykazywa? si? ogromnym patriotyzmem, s?u?y? swojemu państwu i realizowa? obowi?zki w stosunku do niego. W dotychczasowym chińskim rozumieniu prowadzi?o do zagro?eń dla innych krajów, np. do szpiegostwa i kradzie?y technologii.
***
Nale?y uzna?, ?e tekst Xi Jinpinga jest zwiastunem dalszej intensyfikacji dzia?ań po?wi?conym na polu wzmocnienie zaplecza dla chińskiego rozwoju przez pozyskiwanie talentów. Nacisk na nauki ?cis?e, zw?aszcza zwi?zane z nowymi technologiami, ma pomóc wyprzedzi? inne państwa i zyska? przewag?, która zmusi je do liczenia si? z Chinami. Do realizacji tego planu w 2035 r. zosta?o tylko 13 lat, zatem w najbli?szym czasie nale?y si? spodziewa? dyskusji na temat wzmacniania pot?gi talentów w ChRL, jak i kolejnych dzia?ań pozyskiwania talentów w politycznym dyskursie KPCh.