G艂贸wnym zadaniem satelity Swift by艂o wykrywanie i obserwowanie b艂ysk贸w gamma 鈥� niezwykle energetycznych rozb艂ysk贸w promieniowania, kt贸re towarzysz膮 jednym z najbardziej gwa艂townych wydarze艅 we Wszech艣wiecie, m.in. 艣mierci masywnych gwiazd i zderzeniom gwiazd neutronowych. Zjawiska te mog膮 trwa膰 od u艂amk贸w sekundy do kilku minut, dlatego ich obserwacja wymaga wyj膮tkowo szybkiej reakcji.
Nazwa 鈥濻wift鈥� (z ang. 鈥瀞zybki鈥�) nie jest przypadkowa. Satelita potrafi艂 b艂yskawicznie zmienia膰 kierunek obserwacji i kierowa膰 swoje teleskopy na miejsce wykrytego rozb艂ysku, zanim jego 艣lad znikn膮艂. Dzi臋ki temu naukowcy mogli bada膰 przebieg zjawiska od jego wczesnych moment贸w, obserwuj膮c promieniowanie rentgenowskie, ultrafioletowe i widzialne.
W ostatnich miesi膮cach misja stan臋艂a jednak przed powa偶nym problemem. Zwi臋kszona aktywno艣膰 S艂o艅ca spowodowa艂a rozszerzenie g贸rnych warstw atmosfery Ziemi, a tym samym wzrost oporu, jaki atmosfera stawia艂a poruszaj膮cemu si臋 satelicie. W efekcie Swift stopniowo traci艂 wysoko艣膰 i zbli偶a艂 si臋 do ko艅ca swojej orbitalnej podr贸偶y.
Podj臋to pr贸b臋 ratowania obserwatorium poprzez podniesienie jego orbity za pomoc膮 specjalnego statku kosmicznego LINK. Misja ratunkowa nie powiod艂a si臋 i w sierpniu 2026 roku zrezygnowano z pr贸by przechwycenia i podniesienia satelity. Swift wykona艂 ostatnie obserwacje naukowe 20 pa藕dziernika, a 4 listopada wszed艂 w atmosfer臋 Ziemi, gdzie wi臋kszo艣膰 jego konstrukcji uleg艂a spaleniu.
Swift dzi臋ki mo偶liwo艣ci szybkiej zmiany kierunku obserwacji i otwartemu programowi obserwacyjnemu, by艂 dla nas przydatnym narz臋dziem badawczym. Korzystali艣my z jego danych, aby 艣ledzi膰 emisj臋 ultrafioletow膮 i rentgenowsk膮 pochodz膮c膮 z r贸偶nych klas szybko zmiennych 藕r贸de艂 kosmicznych. W ostatnich miesi膮cach pracowali艣my r贸wnie偶 nad wykorzystaniem innych teleskop贸w rentgenowskich do prowadzenia skoordynowanych obserwacji z teleskopami MAGIC i LST, w kt贸rych to eksperymentach uczestniczymy. - komentuje prof. dr hab. Julian Sitarek z Katedry Astrofizyki WFiIS.
Koniec misji nie oznacza jednak ko艅ca odkry膰. Swift pozostawi艂 po sobie ogromne archiwum danych obserwacyjnych, kt贸re b臋d膮 analizowane przez naukowc贸w jeszcze przez wiele lat. Dotychczasowe obserwacje satelity przyczyni艂y si臋 do powstania oko艂o 7000 publikacji naukowych. Nie oznacza to r贸wnie偶, 偶e astronomowie stracili mo偶liwo艣膰 obserwowania kolejnych b艂ysk贸w gamma. Na orbicie dzia艂a ju偶 m.in. satelita SVOM (Space Variable Objects Monitor) 鈥� wsp贸lna misja francusko-chi艅ska, kt贸rej zadaniem jest wykrywanie i badanie wysokoenergetycznych zjawisk kosmicznych, w tym b艂ysk贸w gamma.
Materia艂 藕r贸d艂owy: prof. dr hab. Julian Sitarek