Proces zara偶ania rado艣ci膮, smutkiem i z艂o艣ci膮 zbadali psychologowie z pod kierunkiem dr hab. Moniki Wr贸bel (prof. 鲍艁). Po raz pierwszy uwzgl臋dnili jednoczesny wp艂yw na przekazywanie emocji dw贸ch podstawowych czynnik贸w percepcji spo艂ecznej - wsp贸lnotowo艣ci i sprawczo艣ci.
Cechy sprawcze i wsp贸lnotowe
- O wsp贸lnotowo艣ci m贸wimy wtedy, gdy nadawca emocji jest osob膮 ciep艂膮, pogodn膮, darzon膮 sympati膮 przez odbiorc臋. O sprawczo艣ci - gdy wykazuje wiedz臋, umiej臋tno艣ci i zdolno艣ci stanowi膮ce o jego wysokich kompetencjach w oczach odbiorcy - t艂umaczy prof. Monika Wr贸bel z IP 鲍艁. - W naszych eksperymentach manipulowali艣my tymi cechami, czyli przekonywali艣my naszych badanych, 偶e nadawcy r贸偶ni膮 si臋 poziomem tych cech.
艁贸dzcy naukowcy za艂o偶yli, 偶e wy偶szy poziom sprawczo艣ci wzmocni wp艂yw wsp贸lnotowo艣ci na zara偶anie emocjonalne odbiorcy i tzw. mimikr臋 emocjonaln膮, czyli proces odzwierciedlania emocji drugiej osoby za pomoc膮 w艂asnych mi臋艣ni mimicznych (cz臋sto uwa偶any za kluczowy mechanizm zara偶enia emocjonalnego). Przyj臋li przy tym, 偶e wsp贸lnotowo艣膰 poka偶e badanym, 偶e nadawca jest osob膮 o przyjaznych, dobrych intencjach, natomiast sprawczo艣膰 wzmocni ten efekt, sugeruj膮c, 偶e nadawca jest wystarczaj膮co kompetentny, by dzia艂a膰 zgodnie z tymi intencjami. 艁膮cznie przeprowadzono trzy eksperymenty na grupach 60-70-osobowych.
鈥濵anipulowali艣my nat臋偶eniem sprawczych i wsp贸lnotowych cech nadawc贸w, a nast臋pnie wystawiali艣my uczestnik贸w na demonstrowane przez nich emocje rado艣ci, smutku i z艂o艣ci鈥� 鈥� czytamy w artykule opublikowanym przez badaczy z 鲍艁 w bazie tre艣ci naukowych SpringerLink. Pe艂na jego wersja dost臋pna jest . 鈥� 鈥濻podziewali艣my si臋, 偶e w przypadku rado艣ci i smutku emocje badanych b臋d膮 odpowiada膰 tym wyra偶anym przez nadawc贸w. Postawili艣my hipotez臋, 偶e te zgodne reakcje b臋d膮 wzmacniane przez wysok膮, a os艂abiane przez nisk膮 wsp贸lnotowo艣膰. Wreszcie, spodziewali艣my si臋, 偶e wysoka sprawczo艣膰 zintensyfikuje wp艂yw wsp贸lnotowo艣ci na reakcje uczestnik贸w na rado艣膰 i smutek, podczas gdy niska os艂abi ten wp艂yw. Nie sformu艂owali艣my natomiast 偶adnych konkretnych hipotez dotycz膮cych reakcji zwi膮zanych ze z艂o艣ci膮鈥�.
Jak zmierzy膰 zara偶anie emocjami
Dzi臋ki wsp贸艂pracy z Centrum Bada艅 nad Biologicznymi Podstawami Funkcjonowania Spo艂ecznego Uniwersytetu SWPS, w eksperymentach wykorzystano dwie metody obserwacji i pomiaru reakcji u os贸b zara偶anych emocjami. Pierwsza wykorzystywa艂a metod臋 FACS (Facial Action Coding System), czyli poklatkow膮 analiz臋 ruchu mi臋艣ni twarzy badanej osoby na nagranym podczas eksperymentu filmie. Druga, bardziej precyzyjna, to badanie elektromiograficzne (EMG) wykrywaj膮ce za pomoc膮 przypi臋tych elektrod najmniejszych nawet napi臋膰 mi臋艣ni twarzy. Badacze umie艣cili elektrody w okolicy mi臋艣ni unosz膮cych k膮ciki ust (decyduj膮cych w mimice o u艣miechu) i mi臋艣ni marszcz膮cych brwi (np. zaanga偶owanych w ekspresj臋 z艂o艣ci i smutku). EMG wykorzystano tylko w ostatnim, trzecim, eksperymencie.
鈥� Mimikra emocjonalna to proces wywo艂uj膮cy cz臋sto bardzo subtelne napi臋cia mi臋艣ni. Jego rejestrowanie i pomiar wymaga wi臋c precyzyjnych narz臋dzi 鈥� wyja艣nia zastosowanie dw贸ch metod pomiaru prof. Monika Wr贸bel. 鈥� Nasze eksperymenty pokaza艂y, 偶e emocjami zara偶amy si臋 bardzo selektywnie, poniewa偶 badani byli bardziej sk艂onni przejmowa膰 i na艣ladowa膰 emocje wtedy, gdy nadawcy byli jednocze艣nie wsp贸lnotowi i sprawczy. Po艂膮czenie wsp贸lnotowo艣ci z nisk膮 sprawczo艣ci膮 os艂abia艂o natomiast zara偶anie emocjami. To pokazuje, 偶e cho膰 przejmowanie i na艣ladowanie cudzych emocji, to procesy, kt贸rych sobie nie u艣wiadamiamy, w rzeczywisto艣ci podlegaj膮 one bardzo wysublimowanej, zautomatyzowanej kontroli.
Smutek zara偶a bezwarunkowo
Wyniki bada艅 naukowc贸w 鲍艁 potwierdzi艂y hipotez臋, 偶e wsp贸lnotowo艣膰 i sprawczo艣膰 oddzia艂uj膮 艂膮cznie zar贸wno na proces zara偶ania emocjami, jak i mimikr臋 emocjonaln膮, przy czym okaza艂o si臋, 偶e oba procesy s膮 modulowane nie tylko przez cechy nadawc贸w, ale tak偶e przez spo艂eczne znaczenie wyra偶anych emocji.
Si艂a i kierunek oddzia艂ywania dw贸ch cech spo艂ecznych by艂y bowiem zgodne z przewidywaniami 艂贸dzkich psycholog贸w tylko wtedy, gdy nadawcy wyra偶ali rado艣膰. Kiedy nadawcy wyra偶ali smutek, wp艂yw sprawczo艣ci lub wsp贸lnotowo艣ci na zara偶anie uczestnik贸w emocjami ustawa艂. W przypadku gniewu wyniki bada艅 okaza艂y si臋 niejednoznaczne.
- Ekspresja smutku jest afiliacyjnym komunikatem spo艂ecznym, a zatem spodziewali艣my si臋, 偶e zara偶anie nim (podobne do zara偶ania rado艣ci膮) b臋dzie wspierane przez po艂膮czenie wysokiej wsp贸lnotowo艣ci i wysokiej sprawczo艣ci. Okaza艂o si臋, 偶e to tak nie dzia艂a 鈥� t艂umaczy prof. Monika Wr贸bel. - Jednym z mo偶liwych wyja艣nie艅 jest to, 偶e reakcje na smutek odzwierciedlaj膮 emocjonalne aspekty empatii. W zwi膮zku z tym odbiorcy mogli 偶ywi膰 wsp贸艂czucie wobec smutnych nadawc贸w, niezale偶nie od tego, czy ci mieli cechy afiliacyjne, czy nie. Podobne efekty stwierdzono w przypadku reakcji emocjonalnych na 艂zy.
Politycy, lekarze i鈥� Wo艂odymyr Ze艂enski
Istota i zasady dzia艂ania procesu zara偶ania emocjonalnego to wiedza, kt贸r膮 powinni posi膮艣膰 m.in. politycy, liderzy, nauczyciele, lekarze na co dzie艅 鈥瀙racuj膮cy emocjami鈥�. Je艣li maj膮 by膰 skuteczni, warto by wiedzieli, 偶e wysoka sprawczo艣膰, a zatem wysokie kompetencje nasilaj膮 efekty wsp贸lnotowo艣ci, dzi臋ki czemu u艂atwiaj膮 przekazywanie w艂asnych emocji innym. W efekcie, pomagaj膮 zarz膮dza膰 tymi emocjami u odbiorc贸w, czyli wyborc贸w, pracownik贸w, cz艂onk贸w zespo艂贸w, uczni贸w, pacjent贸w.
- Doskona艂膮 egzemplifikacj膮 wsparcia wysokiego potencja艂u wsp贸lnotowo艣ci przez sprawczo艣膰 jest osoba prezydenta Ukrainy Wo艂odymyra Ze艂e艅skiego. Kiedy wybierano go na urz膮d, by艂 znany z telewizji, lubiany, dobrze si臋 kojarzy艂 鈥� wysoki poziom wsp贸lnotowo艣ci sprawi艂, 偶e wyborcy mu zaufali i zosta艂 prezydentem. W warunkach ekstremalnych 鈥� po agresji rosyjskiej 鈥� wykaza艂 si臋 dodatkowo wysok膮 sprawczo艣ci膮, czyli poziomem kompetencji lidera z po艣wi臋ceniem prowadz膮cego sw贸j nar贸d do skutecznej walki przeciw Rosjanom. Suma tych dw贸ch g艂贸wnych cech spo艂ecznych, zwanych w psychologii 鈥濿ielk膮 Dw贸jk膮鈥�, wp艂yn臋艂a na to, jak skutecznie Ze艂e艅ski 鈥瀦arz膮dza鈥� emocjami swoich rodak贸w, i sprawi艂a, 偶e w oczach wielu wyr贸s艂 przyw贸dc臋 艣wiatowego formatu 鈥� podsumowuje prof. Monika Wr贸bel.
Redakcja: Centrum Promocji 鲍艁