鈥�&苍产蝉辫;Ju偶 w trakcie studi贸w, gdy na zaj臋ciach omawiane by艂y reporta偶e i s艂uchowiska, wiedzia艂am, 偶e to, co jest dla mnie kluczowe, to forma dzie艂 i czego艣 mi brakowa艂o w klasycznych audycjach. Eksperyment radiowy jako autonomiczny gatunek nie stanowi艂 dot膮d przedmiotu zainteresowa艅 badaczy radia 鈥�&苍产蝉辫;m贸wi dr Natalia Kowalska-Elkader.
I dodaje:
鈥�&苍产蝉辫;Przyjrz臋 si臋 strukturze form wykraczaj膮cych poza klasyczne realizacje radiowe 鈥�&苍产蝉辫;z jednej strony 艂膮cz膮ce si臋 z gatunkami publicystycznymi (reporta偶), artystycznymi (s艂uchowisko, feature), a tak偶e realizuj膮cymi za艂o偶enia sztuki d藕wi臋kowej (sound art).
Takie prace tworzy艂 Eugeniusz Rudnik, znany na ca艂ym 艣wiecie pionier muzyki elektronicznej i radia eksperymentalnego. Jedna z jego najbardziej znanych audycji, jego autorstwa pt. Lekcja z ko艅ca lat 50., jest d藕wi臋kowym zapisem lekcji w pierwszych klasach nauczania. Sk艂ada si臋 z recytowanych fragment贸w, cytat贸w d藕wi臋kowych, muzyki. Nagrania szkolne maj膮 natur臋 dokumentaln膮, nie s膮 odegrane przez aktor贸w, jednak w kontek艣cie ca艂ej audycji traktuje si臋 je na r贸wni z innymi materia艂ami. Ich autentyczno艣膰 stanowi ich cech臋, a nie wyj膮tkowo艣膰.
Rudnik komponowa艂 z wielu rodzaj贸w tworzyw d藕wi臋kowych, a ka偶de z nich znaczy艂o tyle, co zawarte w nim d藕wi臋ki 鈥�&苍产蝉辫;to odr贸偶nia go od dokumentalist贸w i reporta偶yst贸w radiowych, dla kt贸rych s艂owo ludzkie stoi w centrum zainteresowania. Dynamika pomi臋dzy dokumentalnym nagraniem i artystyczn膮 form膮 wprowadza w nowe przestrzenie odbioru i u艣wiadamia rol臋 formy w sztuce radiowej.
鈥�&苍产蝉辫;W swoich dzia艂aniach chcia艂abym zestawi膰 dzie艂a Rudnika ze wsp贸艂czesnymi tw贸rcami, g艂贸wnie z angloj臋zycznego kr臋gu kulturowego, na przyk艂ad z rewelacyjnymi audycjami Gregory鈥檈go Whiteheada, ale r贸wnie偶 z szalonymi formalnie s艂uchowiskami niemieckimi czy eksperymentami. Stworzenie mo偶liwie kompletnego pejza偶u genologicznego sztuki audialnej jest moim nadrz臋dnym celem, mam nadziej臋, 偶e ten projekt bardzo mnie do niego przybli偶y 鈥�&苍产蝉辫;t艂umaczy badaczka.
I dodaje:
鈥�&苍产蝉辫;Chcia艂abym zbada膰 natur臋 tych audycji, kt贸re nie wpisuj膮 si臋 w okre艣lone gatunki, a tak偶e sformu艂owa膰 prawa rz膮dz膮ce eksperymentem radiowym. Np. eksperyment radiowy to opowie艣膰 z艂o偶ona z wielu g艂os贸w, kt贸re licz膮 w r贸偶nych j臋zykach. Reprezentuj膮 one strefy czasowe, a w zale偶no艣ci od g臋sto艣ci zaludnienia danej strefy, autorka w procesie monta偶u nak艂ada艂a na siebie odpowiednio wiele g艂os贸w. Tytu艂 audycji odnosi si臋 do liczby sekund w ci膮gu dnia, z kt贸rych ka偶da znajduje w niej odzwierciedlenie. Si艂a tej audycji le偶y w nowatorskim pomy艣le, a skrupulatno艣膰 w odzwierciedleniu stref czasowych ukaza艂a dok艂adno艣膰 monta偶u i sp贸jno艣膰 konceptu. Ide膮 audycji by艂o formalne opracowanie 艣wiata, jego r贸wnoczesno艣ci, zmienno艣ci, jest to d藕wi臋kowa reprezentacja geografii globu. R贸wnie dokumentalne, co eksperymentalne, a zestawienie tych cech niew膮tpliwie wp艂ywa na atrakcyjno艣膰 jego odbioru, a dla mnie stwarza now膮 przestrze艅 badawcz膮.
W polskiej radiofonii przestrze艅 dzia艂a艅 eksperymentalnych jest wci膮偶 do zagospodarowania. Pr贸by, kt贸re bywaj膮 podejmowane, zwykle okazuj膮 si臋 bardzo ciekawymi zjawiskami, jak na przyk艂ad projekt i .
鈥� S膮dz臋, 偶e przynajmniej cz臋艣膰 s艂uchaczy zawsze by艂a gotowa na d藕wi臋kowe wyzwania i eksperymenty z form膮. Mo偶e nowo powstaj膮ce stacje radiowe znajd膮 ch臋ci i 艣rodki, by wykorzysta膰 ogromny potencja艂 polskich tw贸rc贸w radiowych. Jako badacze i s艂uchacze po prostu 鈥�&苍产蝉辫;podsumowuje badaczka.
Dr Natalia Kowalska-Elkader za艂o偶y艂a Radioznawcze Ko艂o Naukowe, kt贸rego cz艂onkowie skupieni s膮 na dzia艂aniach naukowych i popularyzatorskich, od czterech lat organizuj膮 konferencje naukowe z cyklu 鈥濻艂owo, d藕wi臋k, cisza. Sztuka audialna i radiowa鈥�, tegoroczna edycja odb臋dzie si臋 8 czerwca.
Pierwsze kroki w realizacji projekt贸w badawczych stawia艂a w ramach wydzia艂owych projekt贸w dla m艂odych naukowc贸w, kt贸re pozwoli艂y jej uczestniczy膰 w najwi臋kszych radioznawczych konferencjach: International Feature Conference w Wiedniu, Third Coast International Audio Festival w Chicago czy konferencja sekcji radiowej ECREA w Sienie. Konsultacje badawcze i zebrane materia艂y podczas wyjazd贸w pozwoli艂y mi na osadzenie bada艅 w mi臋dzynarodowym kontek艣cie.
Adiunkt w Katedrze Dziennikarstwa i Komunikacji Spo艂ecznej U艁. Radioznawczyni, zajmuje si臋 genologi膮 radiow膮, ze szczeg贸lnym uwzgl臋dnieniem artystycznych i eksperymentalnych audycji radiowych. Interesuj膮 j膮 formy synkretyczne, gatunki pograniczne, 艂膮cz膮ce elementy dokumentalne i fikcyjne. Cz艂onkini sekcji Radio and Sound w ECREA, Polskiego Towarzystwa Bada艅 nad Filmem i Mediami oraz Polskiego Towarzystwa Komunikacji Spo艂ecznej.
Cz臋艣膰 publikacji dr Natalii Kowalskiej-Elkader jest dost臋pna na portalu Academia.edu:
Badania nad eksperymentalnymi narracjami radia artystycznego poprowadzi dzi臋ki przyznanemu przez Uniwersytet 艁贸dzki Grantowi dla Do艣wiadczonych Badaczy, b臋d膮cemu elementem wewn臋trznych konkurs贸w 鈥濱nicjatywa Doskona艂o艣ci 鈥�&苍产蝉辫;Uczelnia Badawcza U艁鈥�, realizowanego przez uczelni臋 od 2020 roku. W ramach programu grantowego Uniwersytet 艁贸dzki przyznaje granty dla m艂odych i do艣wiadczonych badaczy oraz granty aparaturowe. Cz臋艣膰 grant贸w dedykowana jest m艂odym i do艣wiadczonym naukowcom z wiod膮cych zagranicznych uczelni, kt贸rzy dzi臋ki wygranej w konkursach U艁 mog膮 podj膮膰 nawet kilkuletni膮 wsp贸艂prac臋 z U艁.
Wewn臋trzne konkursy badawcze Uniwersytetu 艁贸dzkiego finansowane s膮 w ramach zwi臋kszonej o 2% subwencji dla Uczelni, kt贸re przyst膮pi艂y do konkursu 鈥濱nicjatywa Doskona艂o艣ci 鈥�&苍产蝉辫;Uczelnia Badawcza (IDUB)鈥�. Uniwersytet 艁贸dzki jako jeden z uczestnik贸w pierwszej edycji konkursu MNiSW 鈥�&苍产蝉辫;IDUB, otrzyma艂 z MNISW dodatkowe 艣rodki na badania naukowe, kt贸re w formie subwencji b臋dzie otrzymywa艂 przez kolejnych 6 lat. U艁 te 艣rodki chce przeznacza膰 na nauk臋.
Wi臋cej o konkursach IDUB na stronie.
Tekst i foto: Centrum Promocji U艁