data publikacji:19.06.2020
tekst: Jakub Kokoszka (25.04.2019)
aktualizacja: Redakcja (19.06.2020)
Warszawska Jesie艅 to odbywaj膮cy si臋 od 1956 roku doroczny (z dwoma wyj膮tkami) mi臋dzynarodowy festiwal muzyki wsp贸艂czesnej, kt贸ry powsta艂 z inicjatywy kompozytor贸w Tadeusza Bairda i Kazimierza Serockiego, a zorganizowany zosta艂 przez Zwi膮zek Kompozytor贸w Polskich1. Jedn膮 z idei przy艣wiecaj膮cych inicjatorom by艂o odci臋cie si臋 od tak zwanej 鈥瀖etody tw贸rczej鈥�, czyli za艂o偶e艅 socrealizmu. W艂adze komunistyczne widzia艂y jednak inne cele w tym przedsi臋wzi臋ciu 鈥� postrzega艂y je jako pr贸b臋 si艂. Boles艂aw Bierut w wywiadzie udzielonym w 1954 roku powiedzia艂: 鈥濼o ciekawe, takie por贸wnanie mi臋dzy Wschodem a Zachodem. Oni poka偶膮 co maj膮, a my poka偶emy co my mamy鈥�2. Cele festiwalu zosta艂y okre艣lone w sze艣ciu punktach: 1. nale偶y promowa膰 polsk膮 muzyk臋, 2. zapoznawa膰 si臋 z muzyk膮 innych pa艅stw, 3. prezentowa膰 wyst膮pienia najlepszych orkiestr symfonicznych i zespo艂贸w kameralnych, 4. wykorzysta膰 festiwal jako zas贸b pogl膮dowych lekcji gry dla polskich kompozytor贸w i cz艂onk贸w orkiestr symfonicznych oraz zespo艂贸w kameralnych, 5. nawi膮za膰 kontakt mi臋dzy Polskimi i zagranicznymi kompozytorami (wymiana opinii o komponowaniu muzyki wsp贸艂czesnej), 6. ustanowi膰 Warszaw臋 kulturowym centrum muzycznym znanym na ca艂ym 艣wiecie3.
Ta nieco dziwna lista 鈥� w po艂膮czeniu z obowi膮zuj膮cym zagraniczne orkiestry i zespo艂y przymusem zagrania co najmniej jednego polskiego utworu (o d艂ugo艣ci co najmniej 30 minut), definiowaniem 鈥瀖uzyki wsp贸艂czesnej鈥� jako obejmuj膮cej ca艂y XX wiek (mimo sprzeciwu Tadeusza Bairda, kt贸ry postulowa艂, by prezentowa膰 jedynie utwory napisane w przeci膮gu ostatniego roku)4 鈥� przedstawia obraz 艣cierania si臋 鈥瀗ieprawomy艣lnej鈥� inicjatywy, kt贸ra jeszcze w tamtym czasie nie mog艂a doj艣膰 do skutku, z politycznie sterowan膮 kultur膮.
Ten sprzeciw wobec zideologizowania sztuki, kt贸ry by艂 ukrytym za艂o偶eniem Bairda i Serockiego, widoczny jest na plakacie promuj膮cym II edycj臋 festiwalu (1958) autorstwa Adama M艂odzianowskiego 鈥� absolwenta Pa艅stwowego Instytutu Sztuk Plastycznych w Krakowie. Zajmowa艂 si臋 on grafik膮 ksi膮偶kow膮, drzeworytem, a tak偶e aran偶acj膮 wn臋trz muzealnych np. na Zamku Kr贸lewskim na Wawelu5.
Kompozycja jest silnie zgeometryzowana, niemal abstrakcyjna, podzielona na dwie cz臋艣ci. Prawdopodobnie odnosi si臋 w ten spos贸b do opozycji Zach贸d 鈥� Wsch贸d odpowiednio przedstawionej na plakacie jako zestawienie po艂贸wek 鈥瀊ezbarwnego鈥� i kolorowego t艂a oraz podkre艣lonej motywem instrumentu stylizowanego na go艂臋bia (pokoju) po stronie wschodniej. Oba 鈥炁泈iaty鈥� s膮 przy tym oddzielone stojakiem na nuty. W istocie owo obowi膮zkowe w tamtych czasach zideologizowanie jest prawie niezauwa偶alne, zosta艂o zadowalaj膮co zneutralizowane przy pomocy 艣rodk贸w plastycznych. Ta umiej臋tno艣膰 wymykania si臋 cenzurze uchodzi za jedn膮 z wa偶niejszych cech Polskiej Szko艂y Plakatu.
1 Mi臋dzynarodowy Festiwal Muzyki Wsp贸艂czesnej 鈥濿arszawska Jesie艅鈥�, Culture.pl, .
2 Ma艂gorzata G膮siorowska, 鈥淭he Warsaw Autumn International Festival of Contemporary Music. Transformations of Programming Policies鈥�, Musicology Today 2017, Vol. 14, s. 24. Bierut by艂 w贸wczas premierem, nie prezydentem, jak podaje autorka.
3 Tam偶e, s. 25.
4 Tam偶e, s. 29.
5 Jolanta Chrzanowska-Pie艅kos, Andrzej Pie艅kos, Leksykon sztuki polskiej XX wieku, Wydawnictwo Kurpisz, 2001.