data publikacji: 24 czerwca 2020
tekst: J臋drzej Janicki (23.06.2020)
鈥瀂awsze d膮偶臋 do tego, 偶eby obraz by艂 maksymalny i informacja by艂a maksymalna. Trzeba dzia艂a膰 na maksimum wyobra藕ni鈥� 鈥� takie oto swoje artystyczne credo wy艂o偶y艂 swego czasu Roman Cie艣lewicz1. Wyznanie to 艣mia艂o mo偶na r贸wnie偶 uzna膰 za dominuj膮cy spos贸b postrzegania pozycji artysty przez tw贸rc贸w zwi膮zanych z Polsk膮 Szko艂膮 Plakatu. Sam膮 kompozycj臋 stworzon膮 przez Cie艣lewicza na potrzeby pokaz贸w filmu Rozstanie (o podtytule Komedia sentymentalna)2 Wojciecha Hasa (znanego g艂贸wnie z pot臋偶nej epopei R臋kopis znaleziony w Saragossie) uzna膰 mo偶na z jednej strony za esencj臋 Polskiej Szko艂y Plakatu, a z drugiej za dzie艂o pozostaj膮ce na zupe艂nych obrze偶ach tego nurtu鈥�
Wydaje si臋, 偶e w kontek艣cie tego dzie艂a kluczowe okazuje si臋 s艂owo 鈥瀔ompozycja鈥�. To w艂a艣nie ona najbardziej przykuwa uwag臋 do tego nietypowego przedstawienia. Plakat ukazany jest w orientacji poziomej, a jego zasadnicz膮 cz臋艣膰 stanowi ozdobny napis 鈥濺ozstanie鈥�. Wzornictwo liter odbiega nieco od tego najch臋tniej stosowanego przez plakacist贸w wsp贸艂czesnych Cie艣lewiczowi. Zamiast minimalistycznej czcionki oczom naszym ukazuj膮 si臋 secesyjne, bardzo efektowne zawijasy. Owo barokowe wr臋cz zaci臋cie (wizualnie bezdyskusyjne w ) widoczne jest ju偶 w tytule filmu, lecz swoj膮 wyrazist膮 ekspansj臋 osi膮ga dopiero w sposobie zapisu obsady filmu (a ta by艂a nie byle jaka, aktorzy Lidia Wysocka, W艂adys艂aw Kowalski czy Gustaw Holoubek oraz 贸wczesna pierwsza dama polskiej piosenki, S艂awa Przybylska). Z drugiej jednak strony wida膰 w dziele tym r贸wnie偶 pewne cechy, kt贸re przewijaj膮 si臋 tak偶e w innych plakatach Cie艣lewicza. Monochromatyczne czarne t艂o oraz prze艣wituj膮cy fiolet znamy ju偶 chocia偶by ze znakomitego plakatu tego偶 tw贸rcy do .
Z du偶膮 doz膮 niepewno艣ci oraz namys艂u u偶ywa膰 nale偶y wobec tej pracy terminu 鈥瀙lakat鈥�. Przedstawienie Cie艣lewicza, pozbawione wszelkiej figuratywno艣ci, bli偶sze jest by膰 mo偶e ascetycznym afiszom, kt贸re zapowiadaj膮 wydarzenia artystyczne, w po艣piechu rozklejanym w przypadkowych miejscach ka偶dego z miast鈥� Dzie艂u Cie艣lewicza nie spos贸b odm贸wi膰 jednak swoistej ornamentyki i dekoracyjno艣ci. Formalnie by膰 mo偶e faktycznie praca ta nie by艂aby reprezentatywna dla Polskiej Szko艂y Plakatu, gdy偶 brak w nim figuratywno艣ci, symboliki czy nieoczywistych skojarze艅. Dzie艂o Cie艣lewicza uchwytuje jednak inny wymiar Polskiej Szko艂y Plakatu. Widz, obcuj膮c z t膮 prac膮 tak naprawd臋 prowadzi swego rodzaju dialog z dwoma dzie艂ami 鈥� samym plakatem Cie艣lewicza oraz filmem Hasa. Plakat ten, jak chyba 偶aden inny, w pe艂ni nakierowany jest na ow膮 intertekstualn膮 interpretacj臋. Rozumiany i odczytywany jako dzie艂o samo w sobie nie wywiera a偶 tak piorunuj膮cego wra偶enia. Dopiero w kontek艣cie filmu Hasa plakat Cie艣lewicza zaczyna 艣wieci膰 pe艂nym blaskiem. Blaskiem nie tyle czystego prze偶ycia estetycznego, co raczej intelektualnej gry prowadzonej na linii dzie艂o 鈥� dzie艂o 鈥� odbiorca.
1 O napi臋ciu pomi臋dzy podtytu艂em filmu a klasyfikowaniem go jako melodramat m贸wi w wyk艂adzie Kino Muz. Obrazy W. J. Hasa wyg艂oszonym w ramach Akademii Polskiego Filmu Paulina Kwiatkowska (zob. wy偶ej).
2 Podaj臋 za: Jerzy Brukwicki, Roman Cie艣lewicz, marzec 2004, Culture.pl, .