data publikacji: 19 czerwca 2020
tekst: Jowita Mr贸z (18.06.2020)
Paradoksalnie, w warunkach gospodarki centralnie planowanej i w obliczu skromnej dost臋pno艣ci oraz niewielkiego zr贸偶nicowania towar贸w, reklama produkt贸w i firm by艂a w PRL-u zjawiskiem nie tylko niezwykle popularnym, ale r贸wnie偶 pe艂ni膮cym rol臋 du偶o bardziej z艂o偶on膮 ni偶 budowanie politycznego i propagandowego przekazu. Plakaty-reklamy, murale czy inne rodzaje grafiki u偶ytkowej przydawa艂y kolorytu oraz o偶ywia艂y szar膮 i duszn膮 rzeczywisto艣膰 komunistycznej Polski. A co wa偶niejsze, kszta艂towa艂y kultur臋 wizualn膮, kt贸ra okaza艂a si臋 trwalsza ni偶 polityczno-spo艂eczny kontekst jej powstawania.
Reklama nie musia艂a by膰 agresywna, podporz膮dkowana badaniom rynku i restrykcyjnym zasadom konkurencyjno艣ci wolnorynkowej, co pozwala艂o tw贸rcom na pewn膮 swobod臋 w realizacji projekt贸w. Mo偶liwo艣膰 tw贸rczego i niebanalnego zareklamowania produkt贸w bywa艂a jednak nie lada wyzwaniem. Jak w atrakcyjny dla odbiorc贸w i zleceniodawc贸w spos贸b, nie trac膮c przy tym wypracowanego w艂asnego stylu, stworzy膰 plakat reklamuj膮cy przedsi臋biorstwo produkuj膮ce kosmetyki i wyroby chemii gospodarczej? Na tak postawione w latach 70. pytanie odpowiedzia艂 nie raz Karol 艢liwka. Sp贸jrzmy, jak zrealizowa艂 swe zadanie, projektuj膮c plakat Zjednoczonego Przemys艂u Chemii Gospodarczej 鈥濸ollena鈥�.
Plakat 鈥濸ollena鈥� w charakterystyczny dla 艢liwki spos贸b 艂膮czy prostot臋 znaku i symbolu z interpretacyjn膮 oraz wizualn膮 niedos艂owno艣ci膮, kt贸ra rozbudza wyobra藕ni臋 odbiorcy. Poetyckie przenikanie g艂贸wnych element贸w plakatu 鈥� korona kwiatu staje si臋 fryzur膮, ptak (kwestia interpretacji) rz臋sami, 艂odyga smuk艂膮 szyj膮 鈥� jest nie tylko subteln膮 gr膮 z percepcj膮 wzrokow膮 odbiorcy, ale tak偶e interesuj膮cym nawi膮zaniem do tradycji surrealizmu. 艁agodne kszta艂ty i pastelowy kolor t艂a wysy艂aj膮 nienachalny komunikat o jako艣ci produkt贸w 鈥濸olleny鈥� 鈥� s膮 one delikatne, naturalne, piel臋gnacja nimi dodaje urody. W plakacie 艢liwki nie ma jednak monotonii. 艁agodno艣膰 prze艂amana zostaje soczystymi i ciep艂ymi barwami, kt贸re przykuwaj膮 uwag臋 odbiorcy, wpisuj膮c si臋 w promocyjn膮 strategi臋 鈥濸olleny鈥�. Dob贸r przyrodniczych motyw贸w, kt贸rymi 艢liwka bawi si臋 we w艂a艣ciwym dla siebie tonie, nie jest przypadkowy. Stanowi opart膮 na grze skojarze艅 wizualn膮 informacj臋 o przedsi臋biorstwie, ale r贸wnie偶 鈥� w szerszym kontek艣cie 鈥� odwo艂uje si臋 do zbiorowego przekonania o warto艣ci rodzimych produkt贸w ze wzgl臋du na ich naturalny i organiczny charakter.
Umiej臋tno艣膰 oscylowania znajomymi kszta艂tami ujawnia si臋 tak偶e w innych pracach 艢liwki. Warto przywo艂a膰 wcze艣niejsze od 鈥濸olleny鈥� humorystyczne prospekty reklamowe dla firmy 鈥濾armiex鈥� (lata 60.), znak galanterii sk贸rzanej 鈥濸iggy鈥� (1968), plakat 鈥濩entromor鈥� (ok. 1970) czy plakat reklamowy 鈥濻myk. Dom towarowy zaprasza鈥� (1976)1.
1 Prace te zebrane zosta艂y w wydanej przez Muzeum Miasta Gdyni monografii Karol 艢liwka, red. Agata Abramowicz, Agnieszka Dr膮czkowska, Jacek Friedrich, Patryk Hardziej, Muzeum Miasta Gdyni, Gdynia 2019. S膮 one r贸wnie偶 dost臋pne na stronie artysty: .