Podj臋te zadania stanowi艂y owoc d艂ugoletniej wsp贸艂pracy ze spo艂eczno艣ci膮 lokaln膮 gmin Lel贸w i Przyr贸w, nawi膮zanej przy realizacji w latach 2014鈥�2019. Badaniami terenowymi obj臋te zosta艂y dwa stanowiska archeologiczne: we wsp贸艂pracy z oraz oraz w we wsp贸艂pracy z , oraz .
Stanowisko nr 4 w Staromie艣ciu dotychczas znane by艂o jedynie dzi臋ki badaniom powierzchniowym, realizowanym w ramach Archeologicznego Zdj臋cia Polski, kt贸re wykaza艂y tu obecno艣膰 relikt贸w osady z p贸藕nego 艣redniowiecza. Przypuszczalnie miejsce to stanowi艂o w przesz艂o艣ci osad臋 przedkolacyjn膮, za艂o偶onego w po艂owie XIV w., pobliskiego miasta kr贸lewskiego Lelowa. Tegoroczne badania archeologiczne potwierdzi艂y istnienie starszego, datowanego na ok. XII鈥揦III w. siedliska. W za艂o偶onych wykopach sonda偶owych odkryto obiekty gospodarcze, najprawdopodobniej relikty piecowisk zwi膮zanych z przetw贸rstwem o艂owiu. Obiektom towarzyszy艂a bardzo du偶a liczba materia艂u zabytkowego, w tym u艂amk贸w naczy艅, ko艣ci zwierz臋cych i drobnych przedmiot贸w u偶ytkowych, m.in. no偶yk贸w i krzesiwa wykonanych z 偶elaza czy odwa偶nika o艂owianego. Natrafiono r贸wnie偶 na fragment wczesno艣redniowiecznej ostrogi z piramidalnym bod藕cem, a tak偶e 艣wietnie zachowan膮 monet臋 W艂adys艂awa II Wygna艅ca z 1. po艂. XII w. Historia pobytu cz艂owieka w tym miejscu si臋ga jednak czas贸w odleglejszych, bo 艣rodkowej cz臋艣ci epoki kamienia, tj. mezolitu, na co wskazuj膮 odkryte pojedyncze zabytki krzemienne.
Teren klasztoru 艣w. Anny w Aleksandr贸wce badany by艂 przez pracownik贸w naszego Instytutu ju偶 po raz trzeci. W 2017 r., dzi臋ki wywiadom etnograficznym przeprowadzonym na terenie gminy Przyr贸w przez pracownik贸w i student贸w z , ujawniony zosta艂 brak wiedzy okolicznych mieszka艅c贸w o niemieckiej zbrodni wojennej pope艂nionej na 28 polskich cywilach w pierwszych dniach wrze艣nia 1939 r. na terenie klasztornym. Jedna z najstarszych, 偶yj膮cych w贸wczas mniszek Zakonu Kaznodziejskiego przekaza艂a informacj臋, 偶e obecnie znajduj膮ce si臋 przy po艂udniowym murze terenu klasztornego upami臋tnienie tego wydarzenia, wzniesione zosta艂o na pocz膮tku lat 60. XX w. w odleg艂o艣ci kilkudziesi臋ciu metr贸w od w艂a艣ciwego do艂u 艣mierci, kt贸ry wg rozm贸wczyni znajdowa膰 si臋 ma w bezpo艣rednim s膮siedztwie drogi polnej wiod膮cej od zabudowa艅 klasztornych. Wykonana kwerenda archiwalna, w szczeg贸lno艣ci akt Oddzia艂owej Komisji 艢cigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w Katowicach, wykaza艂a, 偶e mimo wszcz臋cia 艣ledztwa ws. niemieckiej zbrodni na terenie klasztoru 艣w. Anny, nie podj臋te zosta艂y 偶adne oficjalne prace terenowe, kt贸rych celem by艂oby ustalenie lokalizacji mogi艂y oraz liczby ofiar. Zrealizowane w latach 2017 oraz 2019 archeologiczne badania sonda偶owe nie potwierdzi艂y obecno艣ci jamy grobowej (zawieraj膮cej szcz膮tki ludzkie lub wyekshumowanej) w obr臋bie i s膮siedztwie obecnego upami臋tnienia. R贸wnie偶 wykopy sonda偶owe oraz odwierty 艣widrem strzemi膮czkowym, podj臋te w miejscach wyst臋powania anomalii, zidentyfikowanych dzi臋ki analizom z u偶yciem metod geofizycznych (georadarowej i elektrooporowej), nie doprowadzi艂y do zlokalizowania poszukiwanej jamy grobowej. Tegoroczne, kilkudniowe badania cechowa艂y si臋 wyj膮tkow膮 intensywno艣ci膮 ze wzgl臋du na zastosowanie sprz臋tu mechanicznego (minikoparki), dzi臋ki kt贸remu uda艂o si臋 bardzo dok艂adnie przebada膰 teren, na kt贸rym do lat 60. XX w. mia艂 znajdowa膰 si臋 krzy偶 upami臋tniaj膮cy mogi艂臋. Mimo poszerzenia obszaru bada艅 o g臋st膮 siatk臋 odwiert贸w oraz dodatkowych wykop贸w sonda偶owych, nie uda艂o si臋 potwierdzi膰 lokalizacji mogi艂y w tym miejscu. Wa偶nym tropem przed przesz艂orocznym sezonem badawczym okaza艂o si臋 natomiast odkryte skupisko kilkunastu 艂usek niemieckiej produkcji z lat 1936鈥�1938 do karabinu Mauser, oraz pojedyncze znaleziska pocisk贸w od tej broni, odkryte dzi臋ki u偶yciu wykrywacza metali oraz 艣widra strzemi膮czkowego. W trakcie bada艅 powi臋kszy艂a si臋 kolekcja zabytk贸w z XVII鈥揦IX w. (monety, sygnet, ceramika naczyniowa i budowlana, ko艣ci zwierz臋ce), zwi膮zanych z pierwotnie znajduj膮cym si臋 tu klasztorem Bernardyn贸w.
Badania prowadzone by艂y przez dr. Olgierda 艁awrynowicza, mgr. Rados艂aw Zdaniewicza oraz dr Magdalen臋 Majorek. Prowadz膮cy badania chcieliby serdecznie podzi臋kowa膰 cz艂onkom za pomoc w poszukiwaniu zabytk贸w metalowych. Szczeg贸lne podzi臋kowania kieruj膮 za艣 do z firmy archeologicznej ARTEFAKT z Radomska za ponadprogramow膮 i nieodp艂atn膮 pomoc w ods艂oni臋ciu humusu przy u偶yciu minikoparki.
.
W trakcie 膰wicze艅 terenowych nasi studenci nie tylko uczestniczyli w pracy terenowej i gabinetowej, ale r贸wnie偶 wzi臋li udzia艂 w dw贸ch wyprawach pieszych w ramach akcji 鈥濻potkanie i zderzenie z krajobrazem鈥� oraz wyjazdach do (tu szczeg贸lne podzi臋kowania dla mgr Gerty Bieli艅skiej za niezwykle ciekawe oprowadzenie po wystawie), cmentarza 偶ydowskiego w Cz臋stochowie oraz grodziska G膮szczyk (gm. Mst贸w) z czas贸w kultury 艂u偶yckiej i wczesnego 艣redniowiecza. Spotykali si臋 r贸wnie偶 z niezwykle interesuj膮cymi osobami, m.in. Miros艂awem Skrzypczykiem, Prezesem Lelowskiego Towarzystwa Historyczno-Kulturalnego, laureatem nagrody POLIN oraz archeologami z Pragi (dr Michal Rak, dr Luk谩拧 Funk 鈥� absolwenci archeologii Uniwersytetu Zachodnioczeskiego w Pilznie, kt贸rzy uczestniczyli we wcze艣niejszych badaniach na Jurze). Wracamy za rok :)
oprac. O. 艁awrynowicz, R. Zdaniewicz
fot. D. Kacprowicz, O. 艁awrynowicz, O. P艂oska, R. Zdaniewicz