Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych na wyst膮pienie mgr. Piotra Wawrzyniaka (Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska 鈥� mgr Alina Jaszewska) pt. 鈥濪wa cmentarze, dwa oblicza. Badania archeologiczne nekropoli 鈥瀞taromarci艅skiej鈥� w Poznaniu i 鈥瀋mentarka鈥� w Bratianie, pow. nowomiejski鈥�, kt贸re odb臋dzie si臋 w ramach seminarium doktorskiego Katedry Archeologii Historycznej i Bronioznawstwa, w 艣rod臋 8 grudnia 2021 r. o godz. 10.00 w s. 1.C IA U艁.
Zaproszenie w szczeg贸lno艣ci adresujemy do naszych student贸w.
Jedn膮 z pierwszych decyzji administracyjnych w艂adz pruskich po zaj臋ciu Poznania w 1793 r. by艂o zamkni臋cie niemal wszystkich dot膮d u偶ytkowanych w mie艣cie cmentarzy z powodu ich drastycznego przepe艂nienia i wynikaj膮cego st膮d zagro偶enia epidemiologicznego. Los ten spotka艂 tak偶e cmentarz usytuowany przy ko艣ciele 艣w. Marcina, kt贸ry s艂u偶y艂 mieszka艅com parafii bez ma艂a 400 lat. Zgod臋 na za艂o偶enie nowego w艂adze zaborcze wyrazi艂y dopiero w latach 20. nast臋pnego stulecia. Nekropol臋 usytuowano w rejonie obecnej ul. Towarowej, na przedpolu twierdzy poligonalnej Festung Posen. W tym miejscu cmentarz funkcjonowa艂 przez ponad 100 lat, od lat 90. XIX w. zwany by艂 鈥瀞taromarci艅skim鈥�. Jego po艂udniow膮 cz臋艣膰 zniszczono podczas okupacji niemieckiej. Ostatnich poch贸wk贸w 鈥� ofiar walk toczonych przez Armi臋 Czerwon膮 z niemieckim obro艅cami miasta 鈥� dokonano tutaj w lutym 鈥� marcu 1945 r. Po wojnie cmentarz zamkni臋to i ostatecznie zlikwidowano w ko艅cu lat 50. ubieg艂ego wieku po przeprowadzeniu prac ekshumacyjnych. Na terenie dawnego cmentarza, a tak偶e s膮siedniego, ewangelickiego p.w. 艣w. Krzy偶a urz膮dzono park im. K. Marcinkowskiego.
Na XIX-wiecznym cmentarzu staromarci艅skim grzebano przede wszystkim obywateli miasta Poznania i mieszka艅c贸w obszar贸w podmiejskich, m.in. z Wildy, 艁azarza i Je偶yc. Szacuje si臋, 偶e ostatnie miejsce spoczynku znalaz艂o w tym miejscu ok. 20鈥�25 tys. os贸b. Spocz臋li tutaj m.in. Karol Marcinkowski, Hipolit Cegielski, Jan Konstanty 呕upa艅ski. Gdyby cmentarz nadal istnia艂, mia艂by zapewne status nekropoli narodowej, r贸wnej warszawskim Pow膮zkom, czy wile艅skiej Rossie.
Rozpocz臋te w ostatniej dekadzie stycznia i prowadzone do po艂owy wrze艣nia 2013 r. ratownicze badania archeologiczne dotyczy艂y niewielkiego fragmentu dawnego cmentarza u zbiegu ul. Powsta艅c贸w Wielkopolskich i Towarowej. Na obszarze ok. 27,5 ar贸w, w tym pod torowiskiem tramwajowym w ci膮gu ul. Towarowej, wybudowanym w latach 60. XX w., zarejestrowano relikty blisko 2200 grob贸w, tak偶e 偶o艂nierzy Armii Czerwonej poleg艂ych w Poznaniu w styczniu 鈥� lutym 1945 r. Wydobyte szcz膮tki pochodzi艂y od ok. 5 鈥� 6 tys. os贸b. Roboty ekshumacyjne dokonane kilkadziesi膮t lat temu okaza艂y si臋 wi臋c fikcj膮; usuni臋to tylko naziemne atrybuty cmentarza, tj. nagrobki, a pochowane tutaj osoby skazano na wieczne zapomnienie. Zaplanowana modernizacja wspomnianych wy偶ej ulic przynios艂a zatem nieoczekiwany i wielce k艂opotliwy dla miejscowych decydent贸w skutek. Park im. Karola Marcinkowskiego jest w swej istocie nadal cmentarzem a planowanie w przysz艂o艣ci jakichkolwiek w tym miejscu inwestycji niesie wielkie ryzyko ujawnienia relikt贸w grob贸w i pogrzebanych w nich zmar艂ych os贸b.
Odkryte szcz膮tki doczesne zmar艂ych pochowano powt贸rnie na pozna艅skim cmentarzu komunalnym na Mi艂ostowie w pocz膮tkach 2014 r.
Nekropol臋 w Bratianie prawdopodobnie za艂o偶ono w oko艂o po艂owy XIX w. Cmentarz zaznaczono na mapie sztabowej z 1909 r. Z danych zaczerpni臋tych od najstarszych mieszka艅c贸w wsi wynika, i偶 w okresie mi臋dzywojennym grzebania zmar艂ych na 鈥濩mentarku鈥� zaniechano. Jednak偶e ostatnie poch贸wki mia艂y miejsce we wrze艣niu 1939 r. i styczniu 鈥� lutym 1945 r., kiedy pochowano tutaj cywilne i wojskowe ofiary wypadk贸w wojennych. W czasie okupacji prawdopodobnie zniszczono kapliczk臋 cmentarn膮, acz pewne przes艂anki wskazuj膮, i偶 czynu tego by膰 mo偶e dopuszczono si臋 po wojnie. W 1946 r. przeprowadzono ekshumacj臋 cia艂 poleg艂ych 偶o艂nierzy Armii Czerwonej, a w 2014 r. szcz膮tk贸w poleg艂ych 偶o艂nierzy niemieckich. Groby te by艂y zlokalizowane poza granicami w艂a艣ciwego cmentarza, acz w jego bezpo艣rednim s膮siedztwie.
Badania w latach 2015-2016 mia艂y charakter ratowniczy. W ich wyniku rozpoznano 鈥� jak si臋 wydaje w ca艂o艣ci 鈥� klasyczne, niewielkie, wiejskie za艂o偶enie cmentarne, u偶ytkowane zapewne w 2. po艂owie XIX 鈥� pocz膮tkach XX w. przez miejscow膮 spo艂eczno艣膰 . Na powierzchni 12,5 ara ods艂oni臋to i wyeksplorowano 232 groby z poch贸wkami dzieci i os贸b doros艂ych wraz z wyposa偶eniem, w tym dewocjonaliami (r贸偶a艅ce, medaliki) charakterystycznymi dla obrz膮dku rzymskokatolickiego oraz kilka innych obiekt贸w, m.in. pozosta艂o艣ci relikty dawnych urz膮dze艅 cmentarnych. Ujawniono tak偶e wielki wkop za艂o偶ony prawdopodobnie w celu ekshumacji poleg艂ych w okolicach Bratiana w 1945 r. 偶o艂nierzy niemieckich. Okre艣lono granice nekropoli. Stwierdzono tak偶e, 偶e dokonano ekshumacji os贸b pochowanych w bezpo艣rednim s膮siedztwie cmentarza w 1945 r.
Doczesne szcz膮tki ludzi, wydobyte na dawnej nekropoli bratia艅skiej, pochowano powt贸rnie na miejscowym cmentarzu w dniu 30 kwietnia 2017 r. w obecno艣ci przedstawicieli lokalnych w艂adz, ks. proboszcza miejscowej parafii, mieszka艅c贸w wsi oraz kieuj膮cych nadaniami wykopaliskowymi.