W dniach 28 czerwca 鈥� 16 lipca 2021 r. odby艂y si臋 badania archeologiczne na terenie dawnego poligonu na Brusie w 艁odzi, stanowi膮ce pierwszy sezon prac realizowanych w ramach . Nowy etap poszukiwa艅 mogi艂 ofiar niemieckich zbrodni nazistowskich i komunistycznych stanowi kontynuacj臋 wcze艣niejszych bada艅, kierowanych przez . Obecne prace r贸偶ni膮 si臋 od wcze艣niejszych skal膮, czyli odej艣ciem od wykonywanych przewa偶nie r臋cznie wykop贸w sonda偶owych i odwiert贸w na rzecz r贸wnolegle przylegaj膮cych do siebie pas贸w wykop贸w o szeroko艣ci 1鈥�3 m, uzyskiwanych przy wykorzystaniu minikoparek. Cz臋艣膰 prac wykonywanych musi by膰 nadal r臋cznie ze wzgl臋du na silnie zadrzewiony teren. Efektem tak prowadzonych bada艅 jest szerokop艂aszczyznowy ogl膮d badanej powierzchni przy zachowaniu mo偶liwo艣ci precyzyjnego 艣ledzenia stratygrafii w 艣cianach wykop贸w. W terenie le艣no-polnym, jakim jest dawny poligon na Brusie, pozwala to na niemal ca艂kowite przebadanie ca艂ej powierzchni wyznaczonych sektor贸w, co w kolejnych sezonach badawczych powinno doprowadzi膰 do pe艂nej weryfikacji archeologicznej obszar贸w wytypowanych na podstawie zezna艅, wspomnie艅, archiwalnych zdj臋膰 lotniczych oraz nieinwazyjnej prospekcji terenowej.
Najwa偶niejszym wynikiem zako艅czonych w艂a艣nie bada艅 sta艂o si臋 zlokalizowanie za kulochwytem du偶ej strzelnicy mogi艂y 39鈥�41 m臋偶czyzn, kt贸rych szcz膮tki ekshumowane by艂y w 1965 r. i pochowane w mauzoleum na terenie Muzeum na Radogoszczu w 艁odzi. W贸wczas, na podstawie zezna艅 艣wiadk贸w, odkryt膮 mogi艂臋 powi膮zano z egzekucj膮 przeprowadzon膮 przez niemieckie formacje zbrojne w 1941 r. Tegoroczne badania wykaza艂y, 偶e mogi艂a s膮siadowa艂a w regularny spos贸b (prostopadle w odleg艂o艣ci ok. 1 m) z mogi艂膮 ekshumowan膮 pod kierunkiem w 2008 r., w kt贸rej pochowane by艂y szcz膮tki oko艂o 40 m臋偶czyzn rozstrzelanych 12 listopada 1939 r. Wyniki w艂a艣nie zako艅czonych bada艅 sk艂aniaj膮 do wniosku, 偶e oba poch贸wki powsta艂y w przybli偶onym czasie, tj. jesieni膮 1939 r. W trakcie tegorocznych prac w odkrytej jamie grobowej uda艂o si臋 odnale藕膰 kilkadziesi膮t nieekshumowanych wcze艣niej ko艣ci rozstrzelanych os贸b, kilkana艣cie przedmiot贸w osobistych oraz elementy amunicji r臋cznej broni palnej, kt贸re mog艂y s艂u偶y膰 do wykonania egzekucji.
Prace wykonywane by艂y pod kierunkiem z Biura Poszukiwa艅 i Identyfikacji IPN oraz z Instytutu Archeologii U艁. W badaniach wzi臋li udzia艂 tak偶e mgr Micha艂 Nowak (BPiI IPN) oraz dr Krzysztof Latocha i mgr Aleksandra Szafra艅ska (BPiI IPN, Oddzia艂 IPN w 艁odzi) oraz studenci archeologii Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Dzia艂ania w terenie na bie偶膮co konsultowane by艂y z , zast臋pc膮 Prezesa IPN oraz , kt贸ry w 2008 r. zapocz膮tkowa艂 wieloletnie prace archeologiczne na Brusie.
Prowadz膮cy badania chcieliby serdecznie podzi臋kowa膰 za udost臋pnienie terenu oraz pomoc w organizacji prac, a tak偶e 偶o艂nierzom z za codzienne zabezpieczenie saperskie i ambulatoryjne.
fot. T. Borkowski, O. 艁awrynowicz