Przypomnijmy, 偶e konwersja w stron臋 chrze艣cija艅stwa nast膮pi艂a w latach, gdy wielu intelektualist贸w odchodzi艂o od katolicyzmu, zarzucaj膮c mu porzucenie soborowego otwarcia, a nawet fundamentalizacj臋. Niekt贸rzy byli pozbawiani prawa nauczania w imieniu Ko艣cio艂a (nale偶y tu wspomnie膰 przypadek Hansa K眉nga, kt贸remu w 1979 roku odebrano misj臋 kanonicz膮), a inni, jak Karl Rahner, pisali o 鈥瀦imowym czasie鈥�. W przypadku MacIntyre鈥檃 chodzi艂o jednak o co艣 wi臋cej ni偶 tylko zaj臋cie stanowiska w tocz膮cych si臋 dora藕nych sporach ideologicznych. Jego drog臋 do katolicyzmu utorowa艂 bowiem Tomasz z Akwinu i jego filozoficzny realizm.
R贸wnie radykalnego, a mo偶e nawet jeszcze bardzie spektakularnego zwrotu dokonuje MacIntyre w interesuj膮cej nas tutaj ksi膮偶ce, kt贸r膮 napisa艂 pod koniec lat dziewi臋膰dziesi膮tych. Gdy w 2009 roku ukaza艂o si臋 polskie t艂umaczenie ksi膮偶ki Trzy antagonistyczne wersje docieka艅 moralnych. Etyka, Genealogia i Tradycja, wydawca zalecaj膮c jej lektur臋, s艂usznie pisa艂, 偶e 鈥瀓est to ksi膮偶ka zamykaj膮ca cykl zwany projektem Dziedzictwa Cnoty (Kr贸tka historia etyki, Dziedzictwo cnoty, Czyja sprawiedliwo艣膰? Jaka racjonalno艣膰?) i stanowi moment kulminacyjny w dorobku MacIntyre`a.
Autor jeszcze raz powraca do kl臋ski rozumu, przeciwstawiaj膮c si臋 zdecydowanie dewastowaniu 艣rodowiska duchowego, dbaj膮c o to, aby nie wysycha艂y 藕r贸d艂a kultury鈥�. I to by艂a prawda.
Wspomniane trzy ksi膮偶ki stanowi艂y swoisty tryptyk, w kt贸rym MacIntyre proponowa艂 w艂asn膮, opart膮 g艂贸wnie na dziedzictwie arystotelesowsko-tomistycznej tradycji, koncepcj臋 fundament贸w etycznych. Teraz nale偶y m贸wi膰 nie tylko o rewizji, ale wr臋cz o korekcie wspomnianego projektu. Jednak Alasdair MacIntyre nie wpisuje si臋 w obrazoburcze pr贸by zakwestionowania dorobku zachodniej my艣li i zast膮pienia jej posthumanistyczn膮 alternatyw膮. Si臋gaj膮c do tradycji arystotelesowskiej, zauwa偶a z jednej strony granice odczyta艅 Stagiryty przez Tomasza z Akwinu, a z drugiej nieadekwatno艣膰 wsp贸艂czesnych uj臋膰 filozoficznych, zw艂aszcza tych odwo艂uj膮cych si臋 do dziedzictwa kartezja艅skeigo.
Jest to wi臋c rodzaj nowej syntezy, 飞&苍产蝉辫;办迟贸谤别箩 zwierz臋co艣膰 (animal rationale) i cielesno艣膰 cz艂owieka znajduje nale偶ne jej miejsce w refleksji filozoficznej.
Dok艂adniej rzecz ujmuj膮c, s膮 poszerzon膮 wersj膮 trzech wyk艂ad贸w im. Paula Carusa wyg艂oszonych w 1997 roku w ramach Ameryka艅skiego Stowarzyszenia Filozoficznego. Opracowuj膮c te wyk艂ady do publikacji, Alasdair MacIntyre zda艂 sobie w pe艂ni spraw臋 z brak贸w swojej dotychczasowej drogi filozoficznej i z pe艂n膮 pokor膮, ale te偶 艣wiadomo艣ci膮 konieczno艣ci korekty, wzbogaci艂 j膮 o ustalenia nauk biologicznych. Ulubionym przyk艂adem i punktem odniesienia sta艂y si臋 dla niego delfiny i ich niezwykle bogate 偶ycie spo艂eczne. Nawi膮zuj膮c do dw贸ch pyta艅 towarzysz膮cych wspomnianym wyk艂adom, (mianowicie 鈥瀌laczego wa偶ne jest dla nas pochylenie si臋 nad podobie艅stwami i zrozumieniem podobie艅stw mi臋dzy istotami ludzki i innymi gatunkami inteligentnych zwierz膮t鈥� oraz 鈥瀌laczego etycy powinni si臋 zajmowa膰 kwestiami ludzkiej wra偶liwo艣ci [poprawiam niezbyt fortunne t艂umaczenie vulnerability jako 鈥瀙odatno艣ci鈥漖 i niepe艂nosprawno艣ci), MacIntyre pisze: 鈥濬ilozofem, kt贸rego niezdolno艣膰 zauwa偶ania wagi tych pyta艅 oraz wynikaj膮ce z tego b艂臋dy i ograniczenia najbardziej chcia艂bym naprawi膰, jestem jednak ja sam. Prezentowana ksi膮偶ka stanowi zatem nie tylko kontynuacj臋, lecz tak偶e korekt臋 moich wcze艣niejszych dzie艂鈥�.
M贸wi膮c wprost chodzi o dowarto艣ciowanie biologicznej sfery czlowieka, co dokonuje si臋 w spos贸b najbardziej skuteczny przez por贸wnanie go z innymi gatunkami inteligentnych zwierz膮t. Filozof wyznaje r贸wnie偶, 偶e b艂臋dy, jakie pope艂ni艂 we wcze艣niejszych ksi膮偶kach, w kt贸rych rozwija艂 koncepcj臋 cnoty, mia艂y zwi膮zek z odczytaniem Arystolelesa przez pryzmat tomistycznej interpretacji. Dopiero po latach zmagania si臋 z t膮 my艣l膮 dostrzeg艂 znacz膮ce i brzemienne w skutki odst臋pstwa Tomasza z Akwinu od oryginalnej my艣li Stagiryty. W ksi膮偶ce przywraca wi臋c MacIntyre nale偶ne miejsce biologicznym uwarunkowaniom cz艂owieka; jego zale偶no艣ci od otoczenia 鈥� zw艂aszcza w pierwszych miesi膮cach i latach jego 偶ycia, oraz w okresie p贸藕nej staro艣ci, kiedy na powr贸t zale偶no艣膰 od najbli偶szych staje si臋 dojmuj膮co odczuwalna.
Oczywi艣cie dokonuj膮c korekty swojej w艂asnej koncepcji filozoficznej, Alasdair MacIntyre zwraca uwag臋 na podobne ograniczenia innych filozof贸w, kt贸rzy skoncentrowali si臋 na cz艂owieku jako istocie my艣l膮cej i pos艂uguj膮cej si臋 s艂owem. Dotyczy to zw艂aszcza filozofii Martina Heideggera, kt贸remu wytyka a偶 dwa powa偶ne b艂臋dy (s. 99) czy Hansa-Georga Gadamera (s. 116). Obu tym filozofom umkn臋艂o, 偶e tak naprawd臋 znacznie wi臋cej nas 艂膮czy ze 艣wiatem intelegentnych zwierz膮t ni偶 dzieli. Jego zdaniem wystarczy sobie uzmys艂owi膰, 偶e:
鈥瀂ar贸wno my, jak i pewne zwierz臋ta pozaludzkie d膮偶ymy do naszych d贸br/cel贸w w towarzystwie i we wsp贸艂pracy z innymi. To za艣, co mamy w g艂owach, kiedy m贸wimy o 鈥榙obrach鈥�, jest dok艂adnie tym samym u ludzi, delfin贸w czy goryli鈥�.
Nie dziwi wi臋c, 偶e prawdziwe powinowactwo my艣li odkrywa MacIntyre z koncepcjami Donalda Winnicotta, kt贸ry wiele uwagi po艣wi臋ci艂 w艂a艣nie okresowi niemowl臋ctwa i dzieci艅stwa, kiedy nasza zale偶no艣膰 od innych (nie tylko przecie偶 od rodzic贸w) jest szczeg贸lnie wyrazista. Dok艂adnie jak u inteligentnych zwierz膮t, kt贸re tak wiele energii inwestuj膮 w socjalizacj臋 swego potomstwa.
碍蝉颈膮偶办补&苍产蝉辫; stanowi istotny g艂os w dzisiejszej debacie na temat przysz艂o艣ci refleksji humanistycznej, kt贸ra znalaz艂a si臋 na rozdro偶u. Z jednej strony obserwujemy osza艂amiaj膮cy wr臋cz wzrost informacji szczeg贸艂owych na temat cz艂owieka i jego uwarunkowa艅 cywilizacyjnych, a z drugiej u艣wiadamiamy sobie coraz bardziej, 偶e mimo wszystko stanowimy ogniwo w d艂ugim 艂a艅cuchu ewolucyjnych przemian. Alasdair MacIntyre jest pewnym przewodnikim w tym coraz mniej zrozumia艂ym labiryncie ludzkich poszukiwa艅.
Wi臋cej tekst贸w autora znajdziesz .