Autor 鈥濱mienia r贸偶y鈥� jest jedn膮 z tych postaci, kt贸rych przedstawia膰 nie trzeba. Wi臋kszo艣膰 z nas b臋dzie go zna膰 jako powie艣ciopisarza, kt贸ry opr贸cz pracy ju偶 przywo艂anej stworzy艂 m.in. Wahad艂o Foucaulta czy Cmentarz w Pradze. By艂 r贸wnie偶 autorem licznych esej贸w (zebranych w tomie Zapiski na pude艂ku od zapa艂ek) oraz felietonist膮 (regularnie publikowa艂 w tygodniku "L鈥橢spresso鈥�). Specjali艣ci z wybranych dziedzin powinni kojarzy膰 jego prace z obszaru historii sztuki, teorii literatury, estetyki i mediewistyki. W 艣wiecie nauki, pokawa艂kowanej i przyczynkarskiej, Eco jawi艂 si臋 niemal jako posta膰 renesansowa. Mnie osobi艣cie 鈥� jako kolekcjonera ksi膮偶ek 鈥� ciekawi艂o jego zaci臋cie bibliofilskie. Jego prywatna kolekcja liczy艂a 50 000 tom贸w, w tym blisko 2 tysi膮ce unikat贸w. Swojej mi艂o艣ci do bibliotek i ksi膮偶ek po艣wi臋ci艂 osobne opracowanie. Mimo to nie by艂 konserwatyst膮 zamkni臋tym na nowinki. Gdy by艂 w podr贸偶y, nie rozstawa艂 si臋 z tabletem, na kt贸rym trzyma艂 nie mniej ni偶 kilkadziesi膮t ebook贸w.
Tutaj jednak Eco b臋dzie nas interesowa艂 jako jeden z tw贸rc贸w, a zarazem najwa偶niejszych popularyzator贸w semiotyki, czyli nauki o znakach. Mo偶na j膮 rozumie膰 jako og贸ln膮 teori臋 znaku i znaczenia wykorzystywan膮 w badaniach nad kultur膮 i komunikacj膮. W tym uj臋ciu sprawy dla nas tak fundamentalne jak j臋zyk, religia czy nauka i tak b艂ahe jak etykieta albo poruszanie si臋 w ruchu drogowym, mo偶na analizowa膰 jako systemy symboli. Dla laika znaki s膮 czym艣 tak zwyczajnym, 偶e niewymagaj膮cym szczeg贸lnej refleksji. Semiotyk tymczasem odwo艂uje si臋 do aparatu krytycznego, aby pozna膰, sk膮d si臋 bior膮, co zap艂adnia je znaczeniem i jak wp艂ywaj膮 na spos贸b, w jaki si臋 komunikujemy i odbieramy rzeczywisto艣膰. Pr贸buj膮c udoskonali膰 definicj臋 zaproponowan膮 na pocz膮tku tego akapitu, mo偶emy odwo艂a膰 si臋 do my艣li szwajcarskiego j臋zykoznawcy Ferdinanda de Saussure, kt贸ry stwierdzi艂, 偶e jest to 鈥瀗auka o 偶yciu znak贸w w kontek艣cie spo艂ecznym鈥�.
Eco rozpoczyna sw贸j wyk艂ad nie od spor贸w o definicj臋 czy metod臋, ale od streszczenia swoich spotka艅 z polsk膮 kultur膮 i nauk膮. Opr贸cz nazwisk Sienkiewicza, Szymborskiej czy Chopina, pojawiaj膮 si臋 nawi膮zania do Stanis艂awa Jerzego Leca, Kazimierza Ajdukiewicza, Adama Schaffa a nawet Erazma Cio艂ka. Dowodzi to, 偶e przez autora Wahad艂a Foucaulta przemawia艂o co艣 wi臋cej ni偶 kurtuazja, gdy m贸wi艂 o tym, jak te polonica wp艂yn臋艂y na jego drog臋 偶yciow膮 i zawodow膮. Cho膰 zgromadzeni na auli musieli s艂ucha膰 tego z satysfakcj膮, mnie przypominaj膮 si臋 fragmenty 鈥濪ziennik贸w鈥� Gombrowicza, gdy wy艣miewa on zachwyt przedwojennej Warszawy nad Tomaszem Mannem, gdy ten nie omieszka艂 wspomnie膰 偶yczliwie Mickiewicza i Krasi艅skiego鈥�
W istocie trudno sobie wyobrazi膰, aby podobny wyk艂ad w s膮siednich Niemczech prof. Eco otworzy艂 komplementowaniem Goethego i dobrym s艂owem o Schillerze, po czym przyzna艂by, 偶e Bach wielkim kompozytorem by艂, a bez filozofii Hegla i Kanta nie umia艂by sobie wyobrazi膰 偶ycia. Osobisty charakter jego relacji jednak to wra偶enie 艂agodzi 鈥� zw艂aszcza gdy Eco opowiada o tym, 偶e Wis艂awa Szymborska zachwyci艂a go tak bardzo, 偶e mia艂 jej powiedzie膰, 偶e gdyby spotkali si臋 kilka dekad wcze艣niej, sko艅czy艂oby si臋 to pewnie histori膮 mi艂osn膮.
Zwi膮zki Eco z Polsk膮 by艂y jednak istotne z innego powodu - odnosz膮 si臋 one bowiem 艣ci艣le do tematu jego wyk艂adu. Dzia艂alno艣膰 w obszarze semiotyki w艂oskiego intelektualisty zacz臋艂a si臋 od konferencji, jaka odby艂a si臋 w naszym kraju w 1968 roku. By艂o to jego pierwsze wyst膮pienie po艣wi臋cone tym zagadnieniom na forum akademickim. To wtedy powsta艂a idea integracji 艣rodowiska semiotyk贸w, kt贸ra poskutkowa艂a powstaniem mi臋dzynarodowego stowarzyszenia. Niebawem powsta艂y r贸wnie偶 pierwsze naukowe pisma po艣wi臋cone tej dyscyplinie - cho膰by polskie 鈥濻tudia Semiotyczne鈥�, na kt贸rych czele stan膮艂 przyjaciel Umberta Eco, prof. Jerzy Pelc. Los chcia艂, 偶e tam gdzie autor Teorii semiotyki zainaugurowa艂 swoje badania nad rodz膮c膮 si臋 dyscyplin膮, tam te偶 je zako艅czy艂. Ostatni wyk艂ad w tym przedmiocie, zatytu艂owany 鈥濸rzysz艂o艣膰 semiotyki鈥�, Eco wyg艂osi艂 w艂a艣nie w 艁odzi, nied艂ugo przed swoj膮 艣mierci膮.
Wbrew przekonaniu o niszowym charakterze semiotyki, praca, kt贸r膮 tu omawiamy, ma szeroki adres czytelniczy. Multidyscyplinarno艣膰 tej dziedziny sprawia, 偶e znajd膮 tu co艣 dla siebie j臋zykoznawcy i medioznawcy, filozofowie i logicy, teoretycy oraz historycy literatury i kultury, a nawet - badacze fenomen贸w internetowych. Nie nale偶y te偶 zapomina膰, 偶e mamy w r臋kach prac臋 autora bestsellerowych powie艣ci. Przysz艂o艣膰 semiotyki to wyk艂ad zwarty, klarowny, ale r贸wnie偶: lekki, przyjemny w odbiorze, niepozbawiony tak typowego dla Eco ironicznego poczucia humoru. Dla mnie, jako dla laika w dziedzinie semiotyki, by艂o to warto艣ciowe wprowadzenie w nie艂atw膮 materi臋.
Kilka dni temu, zabieraj膮c si臋 do pisania tekstu z zakresu socjologii Internetu, zainspirowany wyk艂adem Eco, postanowi艂em w艂膮czy膰 uj臋cie semiotyczne do swoich bada艅. Ju偶 pierwsze wyszukiwanie da艂o mi zwrot setek pozycji naukowych i popularnych, od analiz emotikon贸w, hashtag贸w i mem贸w, po pog艂臋bione studia nad wykorzystaniem podej艣cia semiotycznego w cyfrowej komunikacji politycznej czy marketingowej. Zdaje si臋 wi臋c, 偶e do艂膮czy艂em do grona 鈥瀗awr贸conych鈥� na semiotyk臋.
Wi臋cej tekst贸w autora znajdziesz .