艁膮czy nas silne przekonanie, 偶e historia to przestrze艅 dialogu i miejsce spotka艅 r贸偶nych wra偶liwo艣ci. To nieustanna dyskusja, w kt贸rej nikt nie ma monopolu na nieomylno艣膰. Bez krytycznej refleksji o przesz艂o艣ci nie spos贸b odnale藕膰 si臋 w tera藕niejszo艣ci ani planowa膰 przysz艂o艣ci. Historia by艂a i jest bowiem integraln膮 cz臋艣ci膮 kultury, jednym z jej fundament贸w. Daje ona tak偶e narz臋dzia do 艣wiadomego i aktywnego 偶ycia w otaczaj膮cej nas rzeczywisto艣ci. To zar贸wno jej si艂a, jak i przekle艅stwo. Jak pokaza艂y 鈥� w szczeg贸lno艣ci ostatnie lata 鈥� nie ustaj膮 bowiem pr贸by jej politycznego wykorzystania i zaw艂aszczenia
鈥� pisz膮 historycy w Deklaracji 艁贸dzkiej.
Podkre艣laj膮, 偶e 鈥瀙og艂臋biaj膮ca si臋 presja ideologiczna ze strony w艂adz pa艅stwowych, id膮ca w 艣lad za ni膮 stygmatyzacja, przemoc symboliczna i szykany administracyjne dotkn臋艂y konkretne osoby oraz instytucje. Na tyle dotkliwe, 偶e zastraszy艂y niema艂膮 cz臋艣膰 badaczek/badaczy, muzealniczek/muzealnik贸w i edukatorek/edukator贸w. (...) Nie da si臋 ukry膰, 偶e w zamachu na wolno艣膰 Klio wzi臋li udzia艂 tak偶e przedstawiciele i przedstawicielki 艣wiata nauki i kultury. Postawa ich powinna stanowi膰 przestrog臋 dla 艣rodowiska鈥�.
Tw贸rcy Deklaracji 艁贸dzkiej wyra偶aj膮 te偶 nadziej臋, 偶e nowe w艂adze Rzeczypospolitej odegraj膮 rol臋 mecenasa kultury, 鈥瀔t贸remu z gruntu obca jest pokusa dyktatu鈥�.
Jeste艣my 艣wiadomi, 偶e pa艅stwo polskie czeka ogrom wydatk贸w na obronno艣膰, s艂u偶b臋 zdrowia lub opiek臋 spo艂eczn膮. Wiemy jednak, 偶e inwestycje w humanistyk臋, nauki spo艂eczne i nauki o kulturze 鈥� cho膰 nie gwarantuj膮 daj膮cej si臋 wyrazi膰 w procentach stopy zwrotu 鈥� s膮 inwestycj膮 r贸wnie strategiczn膮. Nie ulega dla nas w膮tpliwo艣ci, 偶e wyzwania przed jakimi staje ludzko艣膰 w XXI w. s膮 do pokonania tylko wtedy, gdy nieuchronnemu rozwojowi technologicznemu w duchu AI towarzyszy膰 b臋dzie r贸wnoleg艂a troska o duchowy rozw贸j cz艂owieka. Nie ma bowiem wolnych spo艂ecze艅stw, bez w pe艂ni wolnej kultury, a zatem i bez wolnej Klio
鈥� napisali autorzy Deklaracji 艁贸dzkiej.
W dokumencie wskazuj膮 te偶 na konieczno艣膰 zmiany podej艣cia do finansowania bada艅 z obszaru humanistyki, nauk spo艂ecznych i nauk o kulturze oraz apeluj膮 o wy艂膮czenie tych dziedzin z domeny Narodowego Centrum Nauki i powo艂anie nowej, niezale偶nej od politycznej koniunktury agencji 鈥揘arodowego Centrum Humanistyki. Jego celem mia艂oby by膰 transparentne przyznawanie grant贸w naukowych i edukacyjnych oraz dotacji celowych zar贸wno dla indywidualnych badaczek/badaczy i edukatorek/edukator贸w.
Apelujemy o dokonanie wsp贸lnie ze 艣rodowiskiem naukowym, muzealnym i edukacyjnym kompleksowej oceny metod, cel贸w i rezultat贸w dzia艂ania pozaakademickich instytucji zajmuj膮cych si臋 badaniami i edukacj膮 historyczn膮. Nie sta膰 nas jako wsp贸lnoty na utrzymywanie kosztoch艂onnych i zideologizowanych plac贸wek, kt贸re niewiele lub zgo艂a nic nie wnosz膮 do zrozumienia przesz艂o艣ci. Zamiast dialogu o przesz艂o艣ci propaguj膮 bowiem monolog, a wydatkuj膮c w nietransparentny spos贸b znaczne 艣rodki publiczne, 艂ami膮 zasady r贸wnego dost臋pu do nich. Wyniki merytorycznej i finansowej kontroli tych instytucji powinny zosta膰 podane do wiadomo艣ci publicznej. Ewentualnie wygenerowane w ten spos贸b 艣rodki mog艂yby zasili膰 bud偶et nowo powo艂anego Narodowego Centrum Humanistyki
鈥� czytamy w dokumencie.
Deklaracja 艁贸dzka jest wyrazem niezgody na trwaj膮cy kryzys w humanistyce polskiej, pog艂臋biony w ostatnich latach wskutek m.in. intelektualnej korupcji oraz ideologicznych eksperyment贸w. Dokument zrodzi艂 si臋 w kr臋gu Centrum Jerzego Giedroycia U艁 podczas przygotowa艅 do debaty nad perspektywami rozwoju bada艅 historiograficznych w Polsce po 15 pa藕dziernika 2023 r. Deklaracja 艂贸dzka jest zarazem aktem sprzeciwu wobec dominuj膮cej w 艣wiecie akademickim bierno艣ci. Jej sygnatariusze nie zamierzaj膮 pokornie czeka膰 na wprowadzenie odg贸rnie kolejnych innowacji. Poczucie wsp贸艂odpowiedzialno艣ci za nauk臋 sk艂ania ich nie tylko do wyartyku艂owania opinii o wyst臋puj膮cych w niej zjawiskach niepokoj膮cych, czy wr臋cz gro藕nych, ale tak偶e poddania pod rozwag臋 rozwi膮za艅 alternatywnych. Za wcze艣nie wyrokowa膰, jak istotn膮 rol臋 odegra Deklaracja 艁贸dzka. Blisko dwie艣cie podpis贸w, jakie ju偶 z艂o偶yli pod ni膮 uczeni nale偶膮cy do r贸偶nych generacji i o艣rodk贸w, 艣wiadczy jednak niezbicie, 偶e wyra偶a ona powszechne pragnienie przeprowadzania g艂臋bokich zmian w humanistyce polskiej
鈥� podsumowuje prof. dr hab. S艂awomir Nowinowski, kierownik Centrum Jerzego Giedroycia U艁, jeden z inicjator贸w i pierwszych sygnatariuszy Deklaracji 艁贸dzkiej.
Pod dokumentem w pierwszej kolejno艣ci znalaz艂y si臋 podpisy historyk贸w zwi膮zanych z uczelniami i Polsk膮 Akademi膮 Nauk. W艣r贸d sygnatariuszy s膮:
- dr Andrzej Czy偶ewski (Instytut Studi贸w Politycznych PAN/Centrum Jerzego Giedroycia U艁)
- prof. dr hab. Pawe艂 Machcewicz (Instytut Studi贸w Politycznych PAN)
- dr hab. S艂awomir M. Nowinowski prof. U艁 (Centrum Jerzego Giedroycia U艁)
- dr Magdalena Semczyszyn (Instytut Studi贸w Politycznych PAN)
- prof. dr hab. Rafa艂 Stobiecki (Centrum Jerzego Giedroycia U艁)
- prof. dr hab. Robert Traba (Instytut Studi贸w Politycznych PAN)
- prof. dr hab. Rafa艂 Wnuk (Katolicki Uniwersytet Lubelski)
- prof. dr hab. Krzysztof Zamorski (Uniwersytet Jagiello艅ski).
Podpisy pod ni膮 z艂o偶y艂o ju偶 prawie 200 os贸b. Deklaracj臋 艁贸dzk膮 mo偶na podpisa膰, wysy艂aj膮c maila ze swoim imieniem i nazwiskiem, zawodow膮 afiliacj膮 oraz o艣wiadczeniem o ch臋ci z艂o偶enia podpisu na adres: deklaracja.lodzka.2023@gmail.com.
惭补迟别谤颈补艂: Centrum Jerzego Giedroycia U艁
Redakcja: Centrum Komunikacji i PR U艁
窜诲箩臋肠颈补: Mateusz Kowalski,