Zaczynamy od paso偶yt贸w, kt贸re zwykle maj膮 rozbudowane cykle rozwojowe. A przyk艂adem niech b臋dzie motylica w膮trobowa. Redie i cerkarie to dwa z kilku (czterech lub pi臋ciu) stadi贸w rozwojowych tej przywry. Rozw贸j paso偶yta, 偶yj膮cego w stadium dojrza艂ym w przewodach 偶贸艂ciowych zwierz膮t ro艣lino偶ernych (tak偶e cz艂owieka) jest zwi膮zany z wod膮 s艂odk膮, gdzie cz臋艣膰 stadi贸w larwalnych 偶yje w wodzie, a cz臋艣膰 w organizmie 艣limaka wodnego.
Fot. 1. Redia (u g贸ry), cerkaria (u do艂u z lewej) i doros艂a motylica widziane w obrazie mikroskopowym.
Ale posiadanie stadi贸w larwalnych nie jest cech膮 wy艂膮cznie paso偶yt贸w. Wr臋cz przeciwnie, w 艣wiecie bezkr臋gowc贸w jest szeroko rozpowszechnione.
Zaledwie kilkumilimetrowy p艂ywik (nauplius) po przej艣ciu przez kolejne stadia larwalne przekszta艂ca si臋 w doros艂膮 kaczenic臋 鈥� filtruj膮cego skorupiaka 偶yj膮cego w pe艂nos艂onych morzach. Zwierz臋 to przytwierdza si臋 do pod艂o偶a za pomoc膮 mi臋sistego trzonka, kt贸ry jest jadalny i uwa偶any za przysmak w Portugalii (sprzedawany pod nazw膮 percebes).
Fot. 2. P艂ywik (nauplius) w obrazie mikroskopowym i doros艂a kaczenica
A teraz przygotujcie si臋 na najbardziej nieoczekiwan膮 przemian臋. Trudno uwierzy膰, 偶e ten zaledwie jedno-, dwucentymetrowy 鈥瀉lien鈥� to 鈥瀌ziecko鈥� langusty. Phyllosoma (bo tak nazywa si臋 ta larwa) 偶yje w planktonie, wi臋c p艂askie cia艂o pozwala jej lepiej unosi膰 si臋 w toni wodnej. Ponadto, b臋d膮c przezroczyst膮, jest mniej widoczna dla drapie偶nik贸w.
Fot. 3. Phyllosoma widziana pod mikroskopem i doros艂a langusta
Ale czasem larwy (szczeg贸lnie tych p贸藕niejszych stadi贸w) zaczynaj膮 przypomina膰 swoich rodzic贸w. Tak jest w przypadku krab贸w i ich larwy nazywanej megalopa. Tu mo偶na ju偶 zaobserwowa膰 tworzenie si臋 szczypiec tak charakterystycznych dla doros艂ych krab贸w.
Fot. 4. Megalopa i doros艂y krab
U cz臋艣ci 艣limak贸w wodnych te偶 spotykamy larwy. Nazywaj膮 si臋 weliger i tu r贸wnie偶 mo偶emy zaobserwowa膰 pojawianie si臋 podobie艅stw, jako 偶e u tej larwy wytwarza si臋 ju偶 muszla. Cho膰 i tak, daleko jej jeszcze do tej, kt贸r膮 mo偶emy zaobserwowa膰 u doros艂ych 艣limak贸w , np. tr膮by trytona
Fot. 5. Weliger i doros艂y 艣limak, tr膮ba trytona
Wygl膮d larwy mo偶e nam r贸wnie偶 powiedzie膰 co艣 o historii ewolucyjnej zwierz膮t. Tak jest w przypadku szkar艂upni, do kt贸rych nale偶膮 m.in. je偶owce. Te morskie zwierz臋ta, charakteryzuj膮 si臋 symetri膮 promienist膮, ale ich larwa, echinopluteus, jest dwubocznie symetryczna. Dzi臋ki temu wiemy, 偶e symetria promienista jest u tych zwierz膮t cech膮 wt贸rn膮.
Fot. 6. Larwy echinopluteus widziane pod mikroskopem i doros艂y je偶owiec.
A teraz pora na co艣 z naszego podw贸rka 鈥� chrab膮szcz majowy 鈥� pospolity polski chrz膮szcz. Jego larwy (typu p臋drak) 偶yj膮 w ziemi 偶ywi膮c si臋 pocz膮tkowo martwymi szcz膮tkami ro艣lin, p贸藕niej rozszerzaj膮 diet臋 r贸wnie偶 o korzenie 偶ywych ro艣lin zielnych, drzew i krzew贸w. P臋drak przekszta艂ca si臋 nast臋pnie w poczwark臋, z kt贸rej dopiero wychodzi owad doros艂y 鈥� ten typ rozwoju u owad贸w nazywamy przeobra偶eniem zupe艂nym.
Fot. 7. P臋drak (u g贸ry z lewej), poczwarka (u do艂u z lewej) i doros艂y chrab膮szcz majowy.
Na koniec co艣, co zapewne wszyscy znaj膮, czyli motyle. One, podobnie jak chrz膮szcze, przechodz膮 przeobra偶enie zupe艂ne. Z jaja wykluwa si臋 larwa: g膮sienica (偶ywi膮ca si臋 zwykle pokarmem ro艣linnym), kt贸ra nast臋pnie przechodzi w stadium poczwarki, a z niej wychodzi doros艂y motyl 鈥� w naszym przypadku zawisak. W celu ochrony przed drapie偶nikami larwy motyli staraj膮 si臋 upodabnia膰 do swojego otoczenia np. poprzez kolor cia艂a lub udawa膰, 偶e s膮 niebezpieczne przez tworzenie r贸偶nych gro藕nie wygl膮daj膮cych wyrostk贸w
Fot. 7. G膮sienica (u g贸ry z lewej), poczwarka (u do艂u z lewej) i doros艂y zawisak.
Tekst: dr hab. Anna Ja偶d偶ewska, prof. U艁 (Katedra Zoologii Bezkr臋gowc贸w i Hydrobiologii, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁)
Redakcja i grafiki: Mateusz Kowalski (Centrum Promocji, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁)