Historia, kt贸ra nie mija
Rozmowa koncentruje si臋 wok贸艂 pytania, jak traumatyczne do艣wiadczenia wp艂ywaj膮 na nasze emocje, relacje spo艂eczne i spos贸b my艣lenia o szcz臋艣ciu. Punktem wyj艣cia jest ksi膮偶ka 鈥濼raumaland. Polacy w cieniu przesz艂o艣ci鈥�, w kt贸rej prof. Micha艂 Bilewicz pokazuje, 偶e skutki wojny, przemocy i niepewno艣ci nie ko艅cz膮 si臋 wraz z ich formalnym zako艅czeniem. Pozostaj膮 obecne w spo艂ecze艅stwie przez kolejne pokolenia.
Je艣li mieliby艣my wskaza膰 wsp贸lne do艣wiadczenie, kt贸re ukszta艂towa艂o wsp贸艂czesnych Polak贸w, by艂aby to traumatyczna historia wojny
鈥� pisze prof. Micha艂 Bilewicz.
Autor pokazuje, 偶e do艣wiadczenia wojny, przemocy i niepewno艣ci nie ko艅cz膮 si臋 wraz z ich formalnym zako艅czeniem. Pozostaj膮 w ludziach 鈥� w ich reakcjach, przekonaniach i emocjach 鈥� i mog膮 by膰 przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Wytworzone w tamtym czasie odruchy 鈥� l臋ku, nieufno艣ci, przekonania o niesprawiedliwo艣ci 艣wiata 鈥� zostaj膮 z nami na d艂ugo.
W dialogu nie brakuje tak偶e osobistych wspomnie艅. Oboje rozm贸wcy przywo艂uj膮 historie swoich rodzin i do艣wiadczenia dziadk贸w, kt贸rzy prze偶yli okupacj臋. Dzi臋ki temu naukowa refleksja zyska艂a bardzo osobisty, ludzki wymiar.
14 czerwca 鈥� rocznica pierwszego masowego transportu wi臋藕ni贸w do Auschwitz
Na publikacj臋 nagrania wybrali艣my 14 czerwca, kiedy to przypada rocznica pierwszego masowego transportu wi臋藕ni贸w do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Tego dnia w 1940 roku z tarnowskiego wi臋zienia deportowano 728 polskich wi臋藕ni贸w politycznych, kt贸rzy stali si臋 pierwszymi ofiarami obozu. Badania prowadzone przez Pa艅stwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau wskazuj膮, 偶e wojn臋 prze偶y艂o 325 os贸b z tego transportu, 艣mier膰 ponios艂o 292 wi臋藕ni贸w, a los 111 pozostaje nieznany.
To jedna z tych dat, kt贸re przypominaj膮, 偶e historia nie jest wy艂膮cznie zapisem wydarze艅, lecz tak偶e do艣wiadczeniem przekazywanym kolejnym pokoleniom. W tym kontek艣cie pytanie o mo偶liwo艣膰 dobrego 偶ycia i szcz臋艣cia w 艣wiecie naznaczonym traum膮 nabiera szczeg贸lnego znaczenia.
Szcz臋艣cie mimo wszystko?
W rozmowie pojawia si臋 tak偶e perspektywa filozoficzna, kt贸r膮 wnosi prof. Katarzyna de Lazari-Radek. Jak podkre艣la:
Dobre 偶ycie to stan umys艂u. Nie zale偶y wy艂膮cznie od warunk贸w zewn臋trznych, ale od tego, jak interpretujemy to, co nam si臋 przydarza.
Z tego napi臋cia 鈥� mi臋dzy do艣wiadczeniem traumy a mo偶liwo艣ci膮 budowania dobrostanu 鈥� wy艂ania si臋 kluczowe pytanie spotkania: czy szcz臋艣cie jest mo偶liwe w 艣wiecie, kt贸ry nosi w sobie pami臋膰 przemocy i strat?
A tak偶e:
Czy mamy prawo do narzekania, zniecierpliwienia, niezadowolenia, kiedy inni wok贸艂 nas prawdziwie cierpi膮?
鈥� zastanawia si臋 badaczka.
Przeci臋tno艣膰 recept膮 na uzdrowienie?
Czy mo偶emy mie膰 wi臋cej samowsp贸艂czucia wobec siebie jako Polacy? Co by to oznacza艂o? Dostrze偶enie, 偶e nie musimy by膰 narodem anio艂贸w, nie musimy by膰 narodem wyj膮tkowym, tylko, jeste艣my tacy jak inni i dotycz膮 nas te same ograniczenia, kt贸re dotycz膮 innych. U艣wiadomienie sobie wsp贸lnego cz艂owiecze艅stwa, tego, 偶e jeste艣my lud藕mi z wszystkimi tego u艂omno艣ciami, by膰 mo偶e zmniejszy艂oby r贸偶nego rodzaju reakcje obronne wtedy gdy podejrzewamy, 偶e kto艣 nas nie docenia, czyli reakcji narcystycznych,
鈥� zauwa偶y艂 prof. Micha艂 Bilewicz.
W trakcie rozmowy prof. Katarzyna de Lazari-Radek i prof. Micha艂 Bilewicz poruszyli kwestie wp艂ywu czynnik贸w genetycznych na spos贸b prze偶ywania traumy i tego, czy i w jakim stopniu predyspozycje biologiczne mog膮 wsp贸艂kszta艂towa膰 reakcje na trudne do艣wiadczenia. Rozmawiali tak偶e o psychologicznym obrazie Polak贸w wy艂aniaj膮cym si臋 z bada艅 naukowych i jego mo偶liwych 藕r贸d艂ach historycznych i spo艂ecznych. Odnie艣li si臋 do miejsca Polski w mi臋dzynarodowych raportach dotycz膮cych poziomu szcz臋艣cia, pytaj膮c o czynniki stoj膮ce za jego wynikami, oraz do mo偶liwo艣ci odzyskiwania kontroli nad w艂asnym 偶yciem po traumatycznych do艣wiadczeniach, w tym mechanizm贸w psychologicznych sprzyjaj膮cych odbudowie sprawczo艣ci. W rozmowie pojawi艂o si臋 tak偶e zjawisko 鈥瀖entalno艣ci obl臋偶onej twierdzy鈥�, rozumiane jako utrwalony spos贸b postrzegania 艣wiata przez pryzmat zagro偶enia i nieufno艣ci.
Go艣cie spotkania
Dr hab. Micha艂 Bilewicz, prof. UW 鈥� psycholog spo艂eczny, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, za艂o偶yciel Centrum Bada艅 nad Uprzedzeniami. W swojej pracy bada, jak do艣wiadczenia historyczne i spo艂eczne wp艂ywaj膮 na postawy, emocje i relacje mi臋dzy lud藕mi. Autor ksi膮偶ki 鈥濼raumaland. Polacy w cieniu przesz艂o艣ci鈥�. Prezydent-elekt Mi臋dzynarodowego Towarzystwa Psychologii Politycznej oraz wiceprzewodnicz膮cy Komitetu Psychologii PAN.
Dr hab. Katarzyna de Lazari-Radek, prof. U艁 jest filozofk膮 i etyczk膮. Absolwentka filozofii i filologii angielskiej, specjalizuje si臋 w filozofii moralnej, utylitaryzmie, etyce praktycznej i badaniach nad dobrostanem oraz szcz臋艣ciem.
Od lat wsp贸艂pracuje z Peterem Singerem z kt贸rym napisa艂a m.in. ksi膮偶ki 鈥濼he Point of View of the Universe鈥� oraz 鈥濽tilitarianism: A Very Short Introduction鈥�, popularyzuj膮ce wsp贸艂czesne podej艣cie do etyki utylitarystycznej. Jest tak偶e autork膮 ksi膮偶ki 鈥濭odny po偶膮dania stan 艣wiadomo艣ci鈥�, w kt贸rej analizuje natur臋 szcz臋艣cia i przyjemno艣ci.
Wi臋cej dobrych tre艣ci o nauce znajdziesz na
Opracowanie: Honorata Ogieniewska, Centrum Wsp贸艂pracy z Otoczeniem i Spo艂ecznej Odpowiedzialno艣ci Uczelni; zdj臋cia: Micha艂 Gruda