W swojej tw贸rczo艣ci bezustannie i pod r贸偶nymi k膮tami przygl膮da si臋 偶yciu naznaczonemu licznymi problemami zwi膮zanymi z p艂ci膮, j臋zykiem i klas膮 spo艂eczn膮.(...) Annie Ernaux wyra藕nie wierzy w wyzwalaj膮c膮 si艂臋 pisania.
Anders Olsson, przewodnicz膮cy Komitetu Noblowskiego
Komentarz dr hab. Anity Staro艅, prof. U艁, dyrektor Instytutu Romanistyki U艁:
鈥濧nnie Ernaux jest pi臋tnast膮 francusk膮 laureatk膮 literackiej nagrody Nobla*, ale pierwsz膮 kobiet膮 w tym do tej pory wy艂膮cznie m臋skim gronie; cieszy to tym bardziej, 偶e w swojej tw贸rczo艣ci przyjmuje z regu艂y kobiec膮 perspektyw臋 i porusza szereg w膮tk贸w feministycznych.
W uzasadnieniu werdyktu jury s艂usznie pisze o 鈥瀋hirurgicznej precyzji鈥�, kt贸ra charakteryzuje jej pisarstwo, w ca艂o艣ci oddane tropieniu osobistych wspomnie艅 i osadzaniu ich w tkance historyczno-spo艂ecznego do艣wiadczenia. Istotnie, proza Annie Ernaux, skupiona na wy艂onieniu z indywidualnych prze偶y膰 tego, co wsp贸lne dla danego pokolenia czy grupy spo艂ecznej, charakteryzuje si臋 g艂臋bokim i rzetelnym spojrzeniem na rzeczywisto艣膰 przy jednoczesnym braku wyrazistego stylu.
Sama pisarka deklaruje niech臋膰 do metafor czy literackich por贸wna艅, wybieraj膮c dokumentalny obiektywizm. Owa 鈥灻ヽriture blanche鈥� (co mo偶na by przet艂umaczy膰 jako 鈥瀙rzezroczysty styl鈥�) nie zawsze budzi uznanie francuskiej krytyki. Trudno jednak zgodzi膰 si臋 z tymi zastrze偶eniami, gdy zrozumie si臋 pod艂o偶e, z jakiego wyp艂ywa tw贸rczo艣膰 Ernaux: jej w艂asne 偶ycie, osobiste do艣wiadczenia (cz臋sto trudne, traumatyczne, tragiczne) podlegaj膮 socjologicznej analizie, kt贸ra umo偶liwia wypreparowanie z nich prawd og贸lnych i generalnych tendencji pokoleniowych. Nie zatracaj膮 jednocze艣nie swego autobiograficznego charakteru, a dystans, jaki pozwala zachowa膰 owa stylistyczna neutralno艣膰, zwi臋ksza jedynie ich ci臋偶ar gatunkowy. Dobrze si臋 sta艂o, 偶e ta konsekwentna realizacja wyznaczonego kolejnymi publikacjami autorskiego projektu zosta艂a doceniona przez Komitet Noblowski.
Annie Ernaux jest autork膮 oko艂o dwudziestu powie艣ci i utwor贸w autobiograficznych. Do tej pory na polski zosta艂y przet艂umaczone dwa z nich: Miejsce (1989) i Lata 鈥� to ostatnie w bardzo dobrym przek艂adzie Krzysztofa Jarosza i Magdaleny Budzi艅skiej ukaza艂o si臋 w bie偶膮cym roku, co dowodzi dobrego wyczucia polskich literaturoznawc贸w-romanist贸w.
* Pozostali francuscy laureaci literackiego Nobla
Patrick Modiano (2014), Jean-Marie Gustave Le Cl茅zio (2008), Claude Simon (1985), Jean-Paul Sartre (1964, nie przyj膮艂), Saint-John Perse (1960), Albert Camus (1957), Fran莽ois Mauriac (1952), Andr茅 Gide (1947), Roger Martin Du Gard (1937), Henri Bergson (1927), Anatole France (1921), Romain Rolland (1915), Fr茅d茅ric Mistral (1901), Sully Prudhomme (pierwszy laureat nagrody, 1901)"
Kim jest Annie Ernaux?
Annie Ernaux pochodzi z Francji, wychowa艂a si臋 w robotniczej dzielnicy normandzkiego miasteczka Yvetot, co znacz膮co wp艂yn臋艂o na jej tw贸rczo艣膰. Jest absolwentk膮 wydzia艂u literatury wsp贸艂czesnej na uniwersytetach w Rouen oraz w Bordeaux. Przez ca艂e doros艂e 偶ycie po uko艅czeniu studi贸w pracowa艂a jako nauczycielka j臋zyka francuskiego. Uczy艂a w gimnazjach i liceach, a potem w Narodowym Centrum Nauczania na Odleg艂o艣膰.
Ernaux jest autork膮 kr贸tkich, pisanych oszcz臋dnym stylem autobiograficznych powie艣ci, w kt贸rych otwarcie analizuje ludzkie emocje. Zadebiutowa艂a w 1974 roku autobiograficzn膮 powie艣ci膮 Les Armoires vides o studentce wywodz膮cej si臋 z klasy ni偶szej, kt贸ra poddaje si臋 zabiegowi aborcji. Jej druga powie艣膰 Ce qu'ils disent ou rien, dzi臋ki wnikliwym obserwacjom 偶ycia kobiet, przynios艂a autorce por贸wnania do tw贸rczo艣ci Simone de Beauvoir. Prze艂omowym momentem w karierze Ernaux by艂a publikacja powie艣ci La place i Une femme opisuj膮cych 偶ycie i 艣mier膰 swoich rodzic贸w. W swej tw贸rczo艣ci zacz臋艂a wtedy 艂膮czy膰 wymiar autobiograficzny, historyczny i spo艂eczny.
Jest pierwsz膮 kobiet膮, kt贸rej dzie艂a ukaza艂y si臋 za 偶ycia w serii Quarto presti偶owego wydawnictwa 脡ditions Gallimard. Jest r贸wnie偶 doktorem honoris causa uniwersytetu Cergy-Pontoise.
Nobel to nie pierwsze wyr贸偶nienie w karierze Ernaux. W 1984 roku otrzyma艂a Nagrod臋 Renaudot, a pi臋膰 lat temu 鈥� Nagrod臋 im. Marquerite Yourcenar. Z kolei w 2019 roku jej powie艣膰 Les Ann茅es znalaz艂a si臋 na kr贸tkiej li艣cie tytu艂贸w nominowanych do Nagrody The Man Booker International.
Co ciekawe, jeszcze w tym roku odb臋dzie si臋 premiera filmu 鈥瀂darzy艂o si臋", kt贸ry jest adaptacj膮 wspomnianej wy偶ej ksi膮偶ki noblistki Les Armoires vides. Dramat zosta艂 obsypany nagrodami, w tym nagrodzony Z艂otym Lwem na Mi臋dzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji. Film wejdzie na ekrany polskich kin pod koniec pa藕dziernika br.
Komentarz merytoryczny: dr hab. Anita Staro艅, prof. U艁, Instytut Romanistyki U艁; materia艂 偶r贸d艂owy: nobelprize.org, wikipedia; redakcja: Centrum Promocji U艁