(fot. Maciej Andrzejewski, CKiPR)
Neurotycy a pogoda 鈥� uwra偶liwienie na zmiany w otoczeniu
Mi臋dzynarodowy zesp贸艂 badaczy z Utrechtu, Berlina i Edynburga zauwa偶y艂, 偶e takie parametry pogodowe jak temperatura, si艂a wiatru i 艣wiat艂o s艂oneczne wi膮偶膮 si臋 z negatywnym nastrojem 鈥� im zimniej, ciemniej i wietrzniej tym nastr贸j gorszy, ale efekt ten zauwa偶alny jest przede wszystkich u os贸b o wysokim poziomie neurotyzmu 鈥� cechy osobowo艣ci u podstaw, kt贸rej le偶y wysoka wra偶liwo艣膰 uk艂adu nerwowego.
Neurotycy s膮 silnie wra偶liwi na bod藕ce, sk艂onni do odczuwania l臋ku i nieprzyjemnych emocji, dotkliwie odczuwaj膮 wszelkie zmiany w otoczeniu, intensywnie reaguj膮 na jakikolwiek rodzaj niespe艂nienia, ws艂uchani s膮 w swoje cia艂o i jego reakcje. Uwa偶nie obserwuj膮 otoczenie i siebie samych, znajduj膮 wi臋c zwi膮zki mi臋dzy zmianami w otoczeniu a swoim samopoczuciem znacznie 艂atwej ni偶 osoby nie posiadaj膮ce tej cechy. Neurotyzmu, jak genu, z siebie nie wyd艂ubiesz, dlatego 偶ycie osoby neurotycznej jest trudniejsze ni偶 os贸b, kt贸re obiektywnie funkcjonuj膮 w to偶samych warunkach, ale tej cechy nie maj膮.
Czas na powietrzu 鈥� silny zwi膮zek z nastrojem
Zesp贸艂 Matthew Kellera z Zak艂adu Psychiatrii Virginia Institute for Psychiatric and Behavioral Genetics ustali艂, 偶e zwi膮zek pomi臋dzy pogod膮 a nastrojem (a nawet pami臋ci膮 i og贸lnie zdolno艣ciami poznawczymi) jest funkcj膮 czasu sp臋dzanego na zewn膮trz. Przyjemniejsza pogoda (wy偶sza temperatura, ci艣nienie atmosferyczne) poprawia nasze funkcjonowanie wiosn膮 wtedy, gdy sp臋dzamy czas na powietrzu. Podobne efekty stwierdzono te偶 w innych porach roku, ale ten wiosenny wydaje si臋 by膰 najsilniejszy. Z tych samych bada艅 wynika, 偶e nadmierna temperatura i upalne dni obni偶aj膮 nastr贸j i witalno艣膰.
W obszarze psychiatrii spotykamy si臋 te偶 z tzw. sezonowymi zaburzeniami afektywnymi, wyst臋puj膮cymi w dw贸ch typach: zimowym (przesypianie d艂ugich godzin, obni偶ony nastr贸j, nadmierne jedzenie) i letnim (bezsenno艣膰, brak apetytu, irytacja i l臋k). Mo偶emy domniemywa膰, 偶e zmiany w symptomatologii (opis i grupowanie objaw贸w choroby) depresji maj膮 zwi膮zek z porami roku, ale mechanizm stoj膮cy za t膮 obserwacj膮 pozostaje nieznany.
Wiosenne oszo艂omienie 鈥� rozkojarzenie, bezsenno艣膰, utrata apetytu
W przestrzeni oko艂o naukowej funkcjonuj膮 terminy 鈥瀏or膮czka wiosenna鈥� i 鈥瀋horoba wiosenna鈥�. W XVIII wieku zaobserwowano, 偶e na wiosn臋 u cz臋艣ci ludzi mog膮 pojawi膰 si臋 nast臋puj膮ce objawy: zm臋czenie, z艂e samopoczucie, b贸l ko艣ci, krwawienie ze sk贸ry g艂owy i dzi膮se艂, powstawanie siniak贸w bez przyczyny oraz s艂abe gojenie si臋 ran 鈥� te stany, jak dzi艣 wiemy, wynikaj膮ce z niedobor贸w 偶ywieniowych okre艣lano w艂a艣nie terminem 鈥瀢iosennej choroby鈥�. Obecnie, w krajach wysoko rozwini臋tych o 艂atwym dost臋pie do zr贸偶nicowanej 偶ywno艣ci i du偶ych mo偶liwo艣ciach suplementacji diety, trudno m贸wi膰 o powszechno艣ci wiosennej choroby.
Z kolei na gor膮czk臋 wiosenn膮 sk艂adaj膮 si臋: zmienno艣膰 nastoj贸w, rumie艅ce na twarzy, przyspieszone bicie serca, utrata apetytu, niepok贸j, okresowa bezsenno艣膰 i stan permanentnego rozmarzenia ujawniaj膮cy si臋 w kwietniu i maju. Ten do艣膰 poetycki opis odsy艂a do stanu mi艂osnej dysforii, kojarzonego z wiosn膮 w艂a艣nie. Gor膮czka wiosenna nie jest terminem naukowym. Czy istnieje naprawd臋? Nale偶y chyba, samemu zdecydowa膰 czy w tej sprawie uwierzy膰 niepewnemu w tej kwestii os膮dowi naukowc贸w czy do艣wiadczeniu poet贸w.
Zdaniem biolog贸w, to wiosenne oszo艂omienie jest przejawem 艣wiat艂o zale偶nej sezonowo艣ci zachowa艅 reprodukcyjnych. Po zimowym zastoju trzeba przygotowa膰 si臋 do god贸w. Jak wykazuje wielu badaczy, pomimo industrializacji, daj膮cej mo偶liwo艣膰 regulacji dop艂ywu 艣wiat艂a i temperatury, r贸wnie偶 my ludzie, cho膰 obecnie troch臋 s艂abej wci膮偶 podlegamy rytmowi natury.
Tak naprawd臋 do ko艅ca nie wiemy co nas dopadnie na wiosn臋 鈥� nudna r贸wnowaga, euforia czy s艂abo艣膰 i przygn臋bienie. Pod艂o偶e ludzkich zachowa艅 i stan贸w jest zbyt z艂o偶one by mog艂o zale偶e膰 wy艂膮cznie od pory roku czy pogody. Te mog膮 by膰 jedynie wisienk膮 na torcie lub kropl膮 przelewaj膮c膮 czar臋 goryczy. R贸bmy wi臋c swoje, z mi艂o艣ci膮 i szacunkiem do siebie, czy to s艂o艅ce czy to deszcz.
Tekst: prof. Dorota Merecz-Kot,
Redakcja: Iwona Ptaszek-Zieli艅ska, Centrum Komunikacji i PR
Misja台 Uniwersytetu 艁o虂dzkiego jest rzetelne prowadzenie badan虂 naukowych oraz aktywne g艂oszenie prawdy z nich p艂yna台cej, tak by ma台drze kszta艂cic虂 kolejne pokolenia, byc虂 uz虈ytecznym dla spo艂eczen虂stwa oraz odwaz虈nie odpowiadac虂 na wyzwania wspo虂艂czesnego s虂wiata. Doskona艂o艣膰 naukowa jest dla nas zawsze najlepszym kompasem. Nasze warto艣ci to: odwaga, ciekawo艣膰, zaanga偶owanie, wsp贸艂praca i szacunek.