Jednym z powod贸w do podj臋cia w膮tku odpowiedzialno艣ci i zr贸wnowa偶onego rozwoju w bran偶y odzie偶owej jest nadchodz膮ca rocznica tragedii, kt贸ra mia艂a miejsce 24 kwietnia 2013 r. na terenie kompleksu Rana Plaza w Bangladeszu. W wyniku zawalenia budynku zgin臋艂o 1127 os贸b, a 2500 zosta艂o rannych. To wtedy konsumenci na ca艂ym 艣wiecie mogli zobaczy膰, w jakich warunkach produkowane s膮 ich ubrania. Katastrofa pokaza艂a skal臋 wyzwa艅 spo艂ecznych i okaza艂a si臋 czynnikiem, kt贸ry spowodowa艂, 偶e konsumenci z wi臋ksz膮 uwag膮 zacz臋li przygl膮da膰 si臋 dzia艂aniom firm odzie偶owych. Dla biznesu wydarzenia z 2013 roku okaza艂y si臋 punktem zwrotnym wskazuj膮c globalnej spo艂eczno艣ci obszary, w kt贸rych dopuszcza si臋 on nieodpowiedzialnych praktyk. Perspektywa 9-letnia pokaza艂a, 偶e zr贸wnowa偶ony rozw贸j nie sta艂 si臋 dominuj膮c膮 strategi膮, a lista wyzwa艅 i problem贸w nadal jest d艂u偶sza od wypracowanych ju偶 rozwi膮za艅.
Drug膮 wa偶n膮 motywacj膮 by艂o opublikowanie 30 marca 2022 roku przez Komisj臋 Europejsk膮 Strategii dla Zr贸wnowa偶onych i Cyrkularnych Tekstyli贸w (ang. EU Strategy for Sustainable and Circular Textiles). Jest to dokument, w kt贸rym wyznaczono kluczowe cele do osi膮gni臋cia przez przedsi臋biorstwa zwi膮zane z tekstyliami w obszarach stanowi膮cych wyzwania, jak np. oddzia艂ywanie na 艣rodowisko czy prawa cz艂owieka. Strategia zak艂ada bardzo ambitne dzia艂ania, jakie nale偶y podj膮膰, aby rozwi膮za膰 realnie zidentyfikowane problemy. U podstaw strategii le偶y za艂o偶enie, w kt贸rym:
鈥淒o 2030 r. wyroby tekstylne wprowadzane na rynek UE s膮 trwa艂e i nadaj膮 si臋 do recyklingu, w du偶ej mierze wykonane z w艂贸kien pochodz膮cych z recyklingu, wolne od niebezpiecznych substancji i produkowane z poszanowaniem praw socjalnych i ochrony 艣rodowiska. Konsumenci d艂u偶ej czerpi膮 korzy艣ci z niedrogich tekstyli贸w wysokiej jako艣ci, szybka moda wysz艂a z mody, a op艂acalne ekonomicznie us艂ugi ponownego u偶ycia i naprawy s膮 powszechnie dost臋pne. W konkurencyjnym, odpornym i innowacyjnym sektorze tekstylnym producenci ponosz膮 odpowiedzialno艣膰 za swoje produkty w ca艂ym 艂a艅cuchu warto艣ci, r贸wnie偶 wtedy, gdy staj膮 si臋 odpadem. Ekosystem tekstyli贸w o obiegu zamkni臋tym kwitnie, nap臋dzany zdolno艣ciami do innowacyjnego recyklingu w艂贸kien na w艂贸kna, podczas gdy spalanie i sk艂adowanie tekstyli贸w jest ograniczone do minimum.鈥� ()
Strategia nakre艣la wizj臋 dla rozwoju przemys艂u tekstylnego, w kt贸rym negatywne oddzia艂ywanie na 艣rodowisko i spo艂ecze艅stwo b臋dzie ograniczone do minimum. Nale偶y jednak mie膰 艣wiadomo艣膰, 偶e sam dokument to tylko drogowskaz, jakim powinno si臋 kierowa膰 podczas planowania konkretnych inicjatyw. Same zapisy nie wystarcz膮 do poprawy sytuacji, je偶eli nie zostan膮 wsparte realnym zaanga偶owaniem oraz wdro偶eniem nowych ram prawnych i organizacyjnych dla funkcjonowania przemys艂u tekstylnego.
Na barkach biznesu spoczywa du偶a odpowiedzialno艣膰 za realizacj臋 wska藕nik贸w 艣rodowiskowych w ca艂ym 艂a艅cuchu warto艣ci. W dokumencie zwraca si臋 uwag臋 na takie rozwi膮zania jak ekoprojektowanie, modele cyrkularne czy innowacyjne tekstylia. Oznacza to du偶y wysi艂ek organizacyjny w przeformu艂owywaniu dotychczasowych wzorc贸w produkcji, w kt贸rych surowce wykorzystywane s膮 w efektywny spos贸b w艂膮czaj膮c to etap, w kt贸rym wyr贸b staje si臋 odpadem. Wyrzucanie odzie偶y nie dotyczy tylko konsument贸w, ale r贸wnie偶 przedsi臋biorstw, kt贸re marnuj膮 niesprzedan膮 odzie偶 czy zwroty poprzez ich niszczenie. Zatrzymanie tego negatywnego trendu jest jednym z zagadnie艅, na kt贸re trzeba zwr贸ci膰 uwag臋 w bran偶y.
By osi膮gni臋cie tych za艂o偶e艅 by艂o mo偶liwe potrzeba wsp贸艂pracy na wszystkich etapach odpowiedzialnych za powstawanie produktu - od pola bawe艂ny czy zasobu pierwotnego do fazy pou偶ytkowej wyrobu. Przedsi臋biorstwa, kt贸rych metki widniej膮 na noszonych przez nas ubraniach, maj膮 du偶膮 rol臋 do odegrania, jednak nie s膮 jednym ogniwem.
Odbiorcy produkt贸w ko艅cowych, podobnie jak firmy, maj膮 wp艂yw na kierunek i szybko艣膰 transformacji bran偶y. Aby podejmowa膰 艣wiadome decyzje, konsumentom potrzebna jest pe艂na informacja o produkcie, miejscu jego wytworzenia i oddzia艂ywaniu na 艣rodowisko. Dlatego tworzenie przejrzystych 艂a艅cuch贸w warto艣ci to jeden z warunk贸w dla rozwoju zr贸wnowa偶onych tekstyli贸w. Ju偶 teraz widoczne s膮 pierwsze zal膮偶ki rynku drugiego obiegu, a same marki odzie偶owe decyduj膮 si臋 na sprzeda偶 ubra艅 z recyklingu obok nowych kolekcji. Do mody wracaj膮 second handy, a konsumenci wykorzystuj膮c mo偶liwo艣ci, jakie daje technologia korzystaj膮 z rozwi膮za艅 mody cyrkularnej poprzez platformy sprzeda偶owe. Przed艂u偶enie cyklu 偶ycia zapewnia r贸wnie偶 mo偶liwo艣膰 naprawy ubra艅 i powr贸t zawod贸w takich jak krawiec czy szewc, o kt贸rych w zalewie szybkiej mody troch臋 zapomniano. Do rozwoju takiego rynku potrzebne s膮 dobrej jako艣ci materia艂y, kt贸rych naprawa b臋dzie op艂acalna.
Systemem wspieraj膮cym realizacj臋 strategii jest recycling. Z jednej strony oznacza to rozszerzon膮 odpowiedzialno艣膰 producenta za produkt sprzedany i mo偶liwo艣膰 jego odzysku, z drugiej strony potrzeb臋 stworzenia powszechnego systemu zbi贸rki odpad贸w, by nie trafia艂y do odpad贸w zmieszanych. W tym przypadku ju偶 nie tylko biznes i konsumenci, ale i instytucje publiczne b臋d膮 mia艂y sw贸j udzia艂.
W r臋kach klient贸w jest wiele, jednak musz膮 oni mie膰 stworzone warunki do tego by zachowanie spo艂ecznie odpowiedzialne i przyjazne dla 艣rodowiska sta艂o si臋 zwyk艂ym dzia艂aniem, a nie wyj膮tkow膮 aktywno艣ci膮, jak nadal postrzegane s膮 wybory pro艣rodowiskowe.
Wizerunek szybkiej mody w XXI wieku nie jest najlepszy i wydaje si臋, 偶e taki model prowadzenia biznesu wyczerpuje si臋. Alternatyw膮 jest moda zr贸wnowa偶ona i cyrkularna tworzona z my艣l膮 o 艣rodowisku i poszanowaniem praw cz艂owieka. Jednak, aby by艂o to mo偶liwe, czeka nas 8 lat wzmo偶onego wysi艂ku organizacyjnego, technologicznego oraz finansowego.
惭补迟别谤颈补艂: dr Agata Rudnicka, Wydzia艂 Zarz膮dzania U艁