Pami臋膰 i szacunek dla pomordowanych 鈥� przedstawiciele w艂adz oraz reprezentanci wielu 艣rodowisk z艂o偶yli pod Pomnikiem kwiaty oraz znicze
Po rozpocz臋ciu uroczysto艣ci, po Hymnie pa艅stwowym, wybrzmia艂y s艂owa wiersza Krzysztofa Kamila Baczy艅skiego 鈥� Oto jest chwila bez imienia, wypalona w czasie jak w hymnie. Nitk膮 krwi jak strun膮 鈥� za wozem wypisuje na bruku swe imi臋.
W uroczysto艣ciach przy Pomniku wzi臋li udzia艂 weterani i kombatanci, przedstawiciele w艂adz pa艅stwowych oraz samorz膮dowych, przedstawicile parlamentu i wojewody 艂贸dzkiego, s艂u偶b mundurowych, konsulowie honorowi, dostojnicy duchowni, przedstawiciele szk贸艂, instytucji, uczelni wy偶szych, organizacji patriotycznych.
W styczniu mieszka艅cy 艁odzi upami臋tniaj膮 tragiczn膮 histori臋 Radogoszcza, wi臋zienia policyjnego za艂o偶onego przez hitlerowskiego okupanta. Dzie艅 przed wkroczeniem do miasta wojsk sowieckich, Niemcy podpalili wi臋zienie celem zabicia wszystkich osadzonych. W styczniu 1945 sp艂on臋艂o tu 偶ywcem ok. 1500 os贸b. Gospodarzami uroczysto艣ci byli prezydent 艁odzi Hanna Zdanowska oraz przewodnicz膮cy Rady Miejskiej w 艁odzi Marcin Go艂aszewski.
W偶nym zadaniem jest i b臋dzie pami臋膰 o ofiarach wojny. O niezwyk艂ym po艣wi臋ceniu ludzi, kt贸rzy cierpi膮 i oddaj膮 偶ycie za swoj膮 ojczyzn臋. Oni wszyscy s膮 bohaterami, kt贸rym nale偶y si臋 ho艂d. 19 stycznia 1945 roku na zgliszczach opuszczonego wi臋zienia na Radogoszczu gromadzili si臋 艂odzianie, by za艣wiadczy膰 o zbrodni
i pochyli膰 g艂owy nad strasznym losem wi臋藕ni贸w. Przerodzi艂o si臋 to w przejmuj膮c膮 antywojenn膮 manifestacj臋. Taka jest r贸wnie偶 wymowa naszego corocznego spotkania oraz przes艂anie dzisiejszej uroczysto艣ci
鈥� m贸wi艂a prezydent Hanna Zdanowska.
(fot. UM艁)
Po okoliczno艣ciowych przem贸wieniach i modlitwie mi臋dzywyzwaniowej zebrani go艣cie z艂oy偶li kwiaty pod Pomnikiem Martyrologii. W imieniu spo艂eczno艣ci Uniwersytetu 艁贸dzkiego kwiaty z艂o偶y艂 dr Jaros艂aw Grabarczyk, kanclerz U艁.
kanclerz Jaros艂aw Grabarczyk sk艂ada kwiaty w imieniu spo艂eczno艣ci Uniwersytetu 艁贸dzkiego (od lewej)
Zako艅czenie okupacji niemieckiej w 艁odzi przy膰mione tragiczn膮 histori膮 wi臋藕ni贸w Radogoszcza 鈥� komentarz dr. hab. Kamila 艢miechowskiego z Katedry Historii Polski XIX w. Wydzia艂u Filozoficzno-Historycznego U艁
19 stycznia 1945 roku 艂odzianie mogli 艣wi臋towa膰 koniec trwaj膮cej od 1939 roku tragicznej okupacji. W jej trakcie dosz艂o do zag艂ady 偶ydowskiej spo艂eczno艣ci miasta, tragedii 艂贸dzkiego getta, funkcjonowania koszmarnego obozu dla dzieci przy ulicy Przemys艂owej, terroru policyjnego, przymusowych wyw贸zek i wielu innych zbrodni, kt贸re sprawi艂y, 偶e by艂 to najstraszniejszy czas w historii miasta.
艁odzianie mieli wi臋c wszelkie powody, by z niecierpliwo艣ci膮 oczekiwa膰 wycofania si臋 okupant贸w i nadziei na powr贸t do jakiejkolwiek normalno艣ci. W tym czasie na p贸艂nocy miasta dzia艂o si臋 jednak co艣 strasznego. Wielu 艂odzian wspomina艂o, 偶e tu偶 przed wyzwoleniem z 艂atwo艣ci膮 mo偶na by艂o dostrzec k艂臋by dymu unosz膮ce si臋 znad Radogoszcza. Niekt贸rzy wspominali, 偶e s艂yszeli te偶 niewyobra偶alne krzyki. Wkr贸tce mia艂o okaza膰 si臋, 偶e wi臋zienie, funkcjonuj膮ce na Radogoszczu przedstawia艂o zgliszcza kryj膮ce 艣lady niewyobra偶alnej zbrodni dokonanej przez wycofuj膮cych si臋 z 艁odzi hitlerowc贸w.
Wi臋zienie na Radogoszczu utworzono w lipcu 1940 roku w znajduj膮cej si臋 przy zbiegu ulic Zgierskiej i Sowi艅skiego niewielkiej fabryce w艂贸kienniczej Samuela Abbego. Formalnie by艂o to 鈥瀝ozszerzone wi臋zienie policyjne鈥�, przeznaczone tylko dla m臋偶czyzn (cho膰 sporadycznie zdarza艂y si臋 wi臋藕niarki) i przede wszystkim dla Polak贸w, cho膰 okresowo przebywali w nim te偶 wi臋藕niowie 偶ydowscy. By艂o to tzw. wi臋zienie etapowe, czyli przeznaczone dla os贸b, kt贸re oczekiwa艂y na dalsz膮 wyw贸zk臋 do kolejnych miejsc przeznaczenia, w tym oboz贸w zag艂ady. Przewin臋艂o si臋 przeze艅 kilka tysi臋cy os贸b, w tym mi臋dzy innymi s艂awny aktor i re偶yser Leon Schiller czy dyrygent Henryk Debich.
Komendantem Radogoszcza by艂 nazista i SSman Walter Pelzhausen, ale w艣r贸d za艂ogi by艂o wielu miejscowych volksdeutsch贸w. Plac贸wka jak wszystkie elementy systemu terroru stworzonego przez okupant贸w by艂a piek艂em dla osadzonych. Nie by艂o to jednak miejsce tak straszne jak obozy koncentracyjne czy obozy zag艂ady. A偶 do ostatnich dni okupacji nic nie wskazywa艂o, 偶e przejdzie do historii jak miejsce najwi臋kszej zbrodni wojennej dokonanej przez nazist贸w w ko艅cowym okresie okupacji.
W ostatnich dniach okupacji podj臋to zamys艂 likwidacji wszystkich wi臋藕ni贸w. W nocy z 17 na 18 stycznia 1945 roku Niemcy rozpocz臋li rozstrzeliwanie osadzonych, a wobec oporu osadzonych dokonali podpalenia budynku, w kt贸rym przebywa艂o ponad tysi膮c os贸b. Masakr臋 mia艂o prze偶y膰 oko艂o 30 z osadzonych. W niewyobra偶alnych cierpieniach zgin臋艂o oko艂o 1200 wi臋藕ni贸w Radogoszcza. Ich pogrzeb odby艂 si臋 na pobliskim cmentarzu 18 lutego 1945. Po wojnie na jego terenie urz膮dzono mauzoleum oraz muzeum, obecnie oddzia艂 Muzeum Tradycji Niepodleg艂o艣ciowych w 艁odzi. Radogoskie wi臋zienie wraz ze stacj膮 Radegast, z kt贸rej wywo偶ono transporty 艂贸dzkich 呕yd贸w do oboz贸w zag艂ady oraz Pomnikiem 鈥濸臋kni臋tego Serca鈥� na terenie dawnego obozu przy Przemys艂owej stanowi 艣wiadectwo ponurej okupacyjnej historii, w wyniku kt贸rej dosz艂o do zag艂ady wielokulturowego i wielonarodowego oblicza naszego miasta.
惭补迟别谤颈补艂: Iwona Ptaszek-Zieli艅ska, Centrum Komunikacji i PR
Zdj臋cia: 藕r贸d艂o prywatne