Oparzenia s艂oneczne i nadmierne eksponowanie sk贸ry na promienie s艂oneczne zwi臋kszaj膮 ryzyko raka sk贸ry. Z drugiej strony nie nale偶y ca艂kowicie unika膰 s艂o艅ca, bo jego promienie s膮 zbawienne dla naszych organizm贸w, mi臋dzy innymi dlatego, 偶e przyczyniaj膮 si臋 do produkcji witaminy D, serotoniny i melatoniny. O tym jak szuka膰 r贸wnowagi w s艂o艅cu m贸wi dr Monika D膮brzalska z Katedry Biofizyki Og贸lnej .
Rak sk贸ry to nie tylko czerniak
Na ca艂ym 艣wiecie 1 na 3 diagnozowane nowotwory, to nowotw贸r sk贸ry. Co roku, szczeg贸lnie latem jeste艣my bombardowani informacjami o czerniaku, kt贸ry jest bardzo powa偶nym nowotworem sk贸ry, ale wcale nie najcz臋艣ciej wyst臋puj膮cym. 鈥� Najcz臋stszy nowotw贸r sk贸ry to rak podstawnokom贸rkowy a kolejny to rak kolczystokom贸rkowy, cz臋sto s膮 one razem okre艣lane jako nieczerniakowe raki sk贸ry 鈥� wyja艣nia dr Monika D膮brzalska, kt贸ra zajmuje si臋 badaniami w tym zakresie. 鈥� A偶 99% nowotwor贸w sk贸ry to w艂a艣nie zmiany nieczerniakowe, mo偶na wi臋c powiedzie膰, 偶e czerniak jest nowotworem rzadkim. Jest jednak bardzo niebezpieczny, bardzo szybko przerzutuje i szybko si臋 rozwija. W Europie szacuje si臋, 偶e odpowiada on a偶 za 80% 艣mierci z powodu nowotwor贸w sk贸ry. Badania zachorowa艅 na czerniaka w Polsce w latach 2000 鈥� 2020 pokazuj膮 te偶 niepokoj膮cy wzrost. W 2000 roku zarejestrowano 928 zgon贸w z powodu czerniaka, w roku 2020 鈥� a偶 1427.
Rak podstawnokom贸rkowy, kt贸ry stanowi najwi臋ksz膮 cz臋艣膰 zmian nieczerniakowych, to zmiana, kt贸ra cz臋sto pojawia si臋 w miejscach najcz臋艣ciej eksponowanych na s艂o艅ce, a wi臋c na twarzy, uszach, szyi, dekolcie czy przedramionach, poniewa偶 jednym z g艂贸wnych czynnik贸w, kt贸re sprzyjaj膮 rozwojowi tego raka, jest w艂a艣nie ekspozycja na s艂o艅ce. 鈥� Zmiany spowodowane tym nowotworem wygl膮daj膮 bardzo r贸偶nie, mog膮 by膰 niebarwnikowe, 艂uszcz膮ce si臋, p艂askie lub wynios艂e. Zmiany te rosn膮 do艣膰 wolno, ale cz臋sto s膮 zaniedbywane bo na pocz膮tku nie wygl膮daj膮 powa偶nie, jednak kiedy s膮 du偶e leczenie ich jest trudne i cz臋sto pozostawia nieestetyczne blizny na sk贸rze. Dlatego ka偶da zmiana sk贸rna, kt贸ra nie znika w kr贸tkim czasie powinna by膰 skonsultowana z lekarzem dermatologiem.
鈥� podkre艣la dr Monika D膮brzalska.
Jak si臋 chroni膰?
Mo偶e wi臋c najbezpieczniej b臋dzie w og贸le unika膰 s艂o艅ca? 鈥� W 偶adnym wypadku! Nasz codzienny spos贸b 偶ycia sprawia, 偶e coraz wi臋cej czasu sp臋dzamy w przestrzeniach zamkni臋tych, czyli w mieszkaniach i biurach, czas wolny r贸wnie偶 sp臋dzamy pod dachem galerii handlowych, klub贸w fitness czy kawiarni. A tymczasem k膮piele s艂oneczne maj膮 zbawienny wp艂yw na nasz organizm i nie mo偶emy o tym zapomina膰 鈥� podkre艣la dr D膮brzalska. 鈥� Podstawowa droga syntezy witaminy D to w艂a艣nie synteza sk贸rna pod wp艂ywem ciep艂a i promieni UV. Witamina D ma ogromne znaczenia, zw艂aszcza dla dzieci i kobiet w ci膮偶y, poniewa偶 z jej niedoborami wi膮偶e si臋 krzywica. Dla zdrowego cz艂owieka o jasnej karnacji, trzydzie艣ci minut w dziennym s艂o艅cu mo偶e wyprodukowa膰 nawet 50 000 jednostek witaminy D, a standardowa dawka przy leczeniu niedoboru tej witaminy to 1000 - 2000 jednostek dziennie. Nas艂onecznienie powoduje te偶 produkcj臋 serotoniny i melatoniny, a zatem ma wp艂yw na nasze samopoczucie i lepsz膮 jako艣膰 snu. Zatem nie nale偶y unika膰 promieni s艂onecznych.
Najwa偶niejsze 偶eby ochrona sk贸ry by艂a systematyczna. 鈥� Przede wszystkim nale偶y unika膰 oparze艅 s艂onecznych, poniewa偶 to w艂a艣nie one za kilka lat mog膮 mie膰 bardzo powa偶ne konsekwencje i znacz膮co zwi臋kszy膰 ryzyko zachorowania na nowotw贸r sk贸ry 鈥� podkre艣la dr Monika D膮brzalska. 鈥� Wa偶ne jest systematyczne u偶ywanie krem贸w z filtrem i unikania nas艂onecznienia na otwartych przestrzeniach takich jak na przyk艂ad pla偶a w godzinach 11-15. Po prostu musimy znale藕膰 r贸wnowag臋 w s艂o艅cu.
Terapia 艣wiat艂em
Mimo, 偶e rak podstawnokom贸rkowy cechuje si臋 niskim przerzutowaniem i niskim wska藕nikiem 艣miertelno艣ci, mo偶e mie膰 bardzo negatywny wp艂yw na standard 偶ycia chorego. 鈥� Zmiany s膮 cz臋sto bardzo nieestetyczne, a wyst臋puj膮 przecie偶 w widocznych miejscach 鈥� m贸wi dr D膮brzalska. Najcz臋stsz膮 metod膮 walki z tym nowotworem jest metoda operacyjna, kt贸ra polega na chirurgicznym wyci臋ciu zmiany, cz臋sto z otacz膮j膮c膮 j膮 sk贸r膮, a to z kolei powoduje bardzo widoczne i nieestetyczne blizny. W leczeniu tego rodzaju raka, coraz bardziej rozwija si臋 jednak terapia fotodynamiczna. - Zacz臋艂am bada膰 dendrymery, czyli cz膮stki, kt贸re zastosowa艂am jako no艣niki dla barwnika 鈥� r贸偶u bengalskiego. Jest to zwi膮zek stosowany ju偶 w diagnostyce chor贸b okulistycznych, trwaj膮 tak偶e badania kliniczne nad zastosowaniem go jako leku przeciwnowotworowego. R贸偶 bengalski ma w艂a艣ciwo艣ci fotouczulacza, czyli uaktywnia si臋 po na艣wietleniu. Jest nietoksyczny po podaniu, natomiast po na艣wietleniu powoduje kaskad臋 reakcji, kt贸re tworz膮 du偶o wolnych rodnik贸w i reaktywnych form tlenu, kt贸re szybko doprowadzaj膮 do 艣mierci kom贸rek nowotworowych. Terapia fotodynamiczna wydaje si臋 by膰 dobr膮 metod膮 zwalczania raka sk贸ry, przede wszystkim dlatego, 偶e mo偶e by膰 stosowana miejscowo na zmian臋 nowotworow膮, a to pozwala unikn膮膰 wielu skutk贸w ubocznych, kt贸re towarzysz膮 innym metodom leczenia.
Co dalej z badaniami?
鈥� Wyniki moich dotychczasowych bada艅, kt贸re prowadzi艂am na kom贸rkach (mysich modelach raka podstawnokom贸rkowego) s膮 bardzo dobre. No艣niki, kt贸re stosowa艂am 艣wietnie wnosi艂y lek do wn臋trza kom贸rek i po na艣wietleniu, skuteczno艣膰 niszczenia kom贸rek rakowych by艂a o 50 鈥� 70% wy偶sza w por贸wnaniu z wolnym lekiem鈥� m贸wi dr D膮brzalska. 鈥� Trzeba jednak poczeka膰 na badania in vivo.
Komercjalizacja i praca nad nowymi zwi膮zkami, kt贸re mog膮 sta膰 si臋 lekami wymaga czasu. - Trudno dzi艣 oceni膰 czy lek trafi do pacjent贸w, a je艣li tak to kiedy 鈥� m贸wi dr D膮brzalska. 鈥� Trzeba jednak pami臋ta膰, 偶e bez bada艅 podstawowych nie powsta艂by 偶aden nowy lek, musimy wi臋c bada膰 nowe zwi膮zki, z nadziej膮, 偶e znajd膮 inwestora i wejd膮 kiedy艣 do pr贸b klinicznych.