Przeludnienie 鈥� pierwszy problem wsp贸艂czesnego 艣wiata
Jednym z g艂贸wnych problem贸w wsp贸艂czesnego 艣wiata jest przeludnienie. Do pocz膮tku XIX wieku populacja globu nie przekracza艂a 1 miliarda os贸b. W ci膮gu kolejnych 200 lat wzros艂a jednak o艣miokrotnie. Ten bezprecedensowy wzrost by艂 wynikiem rewolucji przemys艂owej i licznych osi膮gni臋膰 w obszarze rolnictwa, medycyny i techniki. Czynniki te przyczyni艂y si臋 do stopniowego wyd艂u偶ania 艣redniej d艂ugo艣ci 偶ycia cz艂owieka, co by艂o efektem poprawy stanu zdrowia, jako艣ci od偶ywiania oraz higieny osobistej. Jednocze艣nie w wielu krajach utrzymywa艂 si臋 wysoki poziom dzietno艣ci. W 2011 roku globalna populacja osi膮gn臋艂a poziom 7 miliard贸w, w 2024 przekroczy艂a 8 miliard贸w i oczekuje si臋, 偶e b臋dzie nadal rosn膮膰. Wed艂ug do艣膰 ostro偶nych szacunk贸w, populacja 艣wiata osi膮gnie sw贸j szczyt w po艂owie lat 2080, osi膮gaj膮c ponad 10 miliard贸w. Po tym okresie liczba ludno艣ci 艣wiata ma powoli spada膰.
Drugi problem wsp贸艂czesnego 艣wiata 鈥� nier贸wno艣ci
Kolejnym problemem jest nier贸wnomierne rozmieszczenie i przyrost ludno艣ci. Jedne regiony 艣wiata (cz臋艣膰 kraj贸w afryka艅skich i azjatyckich) zmagaj膮 si臋 z du偶ym poziomem rozrodczo艣ci, kt贸ry nap臋dza szybki wzrost populacji, szczeg贸lnie w krajach o niskich i 艣rednich dochodach. Najbiedniejsze kraje 艣wiata maj膮 jedne z najszybciej rosn膮cych populacji: przewiduje si臋, 偶e ca艂kowita populacja tych kraj贸w podwoi si臋 mi臋dzy rokiem 2020 a 2050. Z drugiej strony kraje bogate, wysokorozwini臋te zmagaj膮 si臋 z problemem starzej膮cych si臋 spo艂ecze艅stw. Pojawi艂o si臋 nawet okre艣lenie silver fox tsunami, kt贸re obrazuje lawinowy wzrost liczby os贸b starszych, szczeg贸lnie w krajach, takich jak Japonia, Niemcy, W艂ochy czy Korea Po艂udniowa. Spo艂ecze艅stwa te b臋d膮 musia艂y zmierzy膰 si臋 w niedalekiej przysz艂o艣ci z problemami systemu emerytalnego i opieki zdrowotnej.
Skutki zmian klimatu, czyli dlaczego ludzie migruj膮
Jednym z g艂贸wnych problem贸w 艣rodowiskowych, kt贸rego skutki odczuwaj膮 wszyscy mieszka艅cy globu jest antropogeniczna zmiana klimatu. Ekstremalne zjawiska pogodowe takie jak gwa艂towne burze, d艂ugotrwa艂e susze, silniejsze ni偶 zwykle huragany wp艂ywaj膮 na lokalne spo艂eczno艣ci powoduj膮c migracje. Czy Europa mo偶e spodziewa膰 si臋 nap艂ywu emigrant贸w klimatycznych? Jak podaje Mi臋dzynarodowe Centrum Monitorowania Przesiedle艅 (IDMC) na razie nie obserwuje si臋 takiego zjawiska. W przypadku katastrof klimatycznych s膮 to g艂贸wnie migracje wewn臋trzne. Wi臋kszo艣膰 ludzi zmuszonych do ucieczki z powodu katastrof zwi膮zanych z klimatem przemieszcza si臋 w obr臋bie swoich kraj贸w lub pa艅stw s膮siednich. Szacuje si臋, 偶e w 2022 r. dosz艂o do 32 mln przesiedle艅 wewn臋trznych, spowodowanych zagro偶eniami zwi膮zanymi z pogod膮, w postaci powodzi, burz, po偶ar贸w i susz.
Jak zaradzi膰 problemom 鈥� Agenda 2030 na rzecz Zr贸wnowa偶onego Rozwoju
Mi臋dzynarodowym dzia艂aniem zaproponowanym przez ONZ, kt贸rego celem jest rozwi膮zanie problem贸w dotykaj膮cych ludno艣膰 艣wiata jest Agenda 2030 na rzecz Zr贸wnowa偶onego Rozwoju. Wyznacza ona 17 Cel贸w Zr贸wnowa偶onego Rozwoju (Sustainable Development Goals 鈥� SDGs), kt贸re stanowi膮 kompleksowy plan dzia艂a艅 zmierzaj膮cych do poprawy jako艣ci 偶ycia ludzi, ochrony 艣rodowiska oraz budowania pokoju i dobrobytu. Cele te s膮 ze sob膮 powi膮zane i wzajemnie si臋 uzupe艂niaj膮, a realizacja jednego z cel贸w wp艂ywa na osi膮gniecie kolejnego.
Agenda 2030 zak艂ada przede wszystkim eliminacj臋 ub贸stwa w ka偶dej jego formie i w ka偶dym miejscu na 艣wiecie, a tak偶e walk臋 z g艂odem poprzez zapewnienie bezpiecze艅stwa 偶ywno艣ciowego i promowanie zr贸wnowa偶onego rolnictwa. Wa偶nym celem jest tak偶e zapewnienie wszystkim ludziom dost臋pu do wysokiej jako艣ci opieki zdrowotnej oraz promowanie zdrowego stylu 偶ycia. Agenda k艂adzie du偶y nacisk na powszechny dost臋p do edukacji, szczeg贸lnie na poziomie podstawowym.
Jednym z fundament贸w programu jest d膮偶enie do r贸wno艣ci p艂ci i wzmocnienia pozycji kobiet i dziewcz膮t. Z kolei w obszarze infrastruktury i us艂ug podstawowych, cele koncentruj膮 si臋 na zapewnieniu wszystkim ludziom dost臋pu do czystej wody pitnej, odpowiednich warunk贸w sanitarnych oraz odnawialnych 藕r贸de艂 energii. Agenda wspiera tak偶e trwa艂y wzrost gospodarczy oraz godne warunki pracy dla wszystkich.
Rozw贸j innowacyjnych technologii, infrastruktury i przemys艂u ma przyczyni膰 si臋 do zmniejszenia nier贸wno艣ci 鈥� zar贸wno mi臋dzy krajami, jak i wewn膮trz nich. Wa偶nym aspektem jest tworzenie miast i spo艂eczno艣ci, kt贸re b臋d膮 przyjazne mieszka艅com. Agenda 2030 promuje tak偶e odpowiedzialne wzorce konsumpcji i produkcji, tak aby zasoby naturalne by艂y wykorzystywane w spos贸b bardziej efektywny i z poszanowaniem 艣rodowiska.
W obliczu kryzysu klimatycznego szczeg贸lne znaczenie maj膮 dzia艂ania na rzecz ochrony klimatu, kt贸re obejmuj膮 ograniczenie emisji gaz贸w cieplarnianych i dostosowanie si臋 do skutk贸w zmian klimatycznych. Cele obejmuj膮 r贸wnie偶 ochron臋 m贸rz i ocean贸w oraz zachowanie r贸偶norodno艣ci biologicznej. Agenda 2030 wzywa do budowania pokojowych spo艂ecze艅stw, zapewnienia powszechnego dost臋pu do sprawiedliwo艣ci i tworzenia skutecznych, odpowiedzialnych instytucji na wszystkich szczeblach.
Zako艅czenie realizacji Agendy 2030 planowane jest na rok 2030. Szacuje si臋, 偶e na Ziemi b臋dzie nas wtedy 8,5 miliarda. Miejmy nadzieje, 偶e wdro偶enie programu realnie poprawi warunki 偶ycia ludzi na ca艂ym 艣wiecie. Je艣li pa艅stwa b臋d膮 konsekwentnie wdra偶a膰 przyj臋te zobowi膮zania, ludzko艣膰 mo偶e osi膮gn膮膰 post臋p, kt贸ry uczyni nasz膮 planet臋 lepszym miejscem dla wszystkich jej mieszka艅c贸w.
Literatura:
- GRID 2023 (Global Report on Internal Displacement 2023). The Internal Displacement Monitoring Centre.
- Przekszta艂camy nasz 艣wiat: Agenda na rzecz zr贸wnowa偶onego rozwoju do roku 2030. Rezolucja przyj臋ta przez Zgromadzenie Og贸lne ONZ w dniu 25 wrze艣nia 2015 r.
- UNFPA (United Nations Population Fund) 2025. The Real Fertility Crisis: The pursuit of reproductive agency in a changing world. New York: UNFPA.
- United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. 2021. Global Population Growth and Sustainable Development. UN DESA/POP/2021/TR/NO. 2.
- United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. 2024. World Population Prospects 2024: Ten Key Messages.
Dr Natalia Ratajczyk jest adiunktem dydaktycznym w Katedrze Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody na Wydziale Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁, Pe艂nomocnikiem Dziekana ds. zr贸wnowa偶onego rozwoju oraz Pe艂nomocnikiem Dziekana ds. kierunk贸w: Ochrona 艢rodowiska, EkoMiasto, Biomonitoring i Biotechnologie Ekologiczne. Prowadzi zaj臋cia na kierunku Ochrona 艢rodowiska i EkoMiasto, podczas kt贸rych stara si臋 uwra偶liwia膰 student贸w na aspekty zwi膮zane z nadmiern膮 konsumpcj膮, ochron膮 zasob贸w oraz kszta艂towaniem 艣wiadomo艣ci ekologicznej. Realizuje dzia艂ania zwi膮zane z podnoszeniem 艣wiadomo艣ci na temat zr贸wnowa偶onego rozwoju i jest wsp贸艂autork膮 projektu .
惭补迟别谤颈补艂: dr Natalia Ratajczyk, Katedra Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁
Redakcja: Kamila Knol-Micha艂owska, Centrum Promocji, Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁