W zasobach Oddzia艂u Zbior贸w Specjalnych Biblioteki U艁 znajduje si臋 r臋kopi艣mienny, anonimowy list, datowany na 10 czerwca 1791 roku [sygnatura Akc. Rps. 7061/1]. Tekst spisany zosta艂 w Warszawie, nieco ponad miesi膮c po podpisaniu Konstytucji 3 Maja. Nie jest to jednak zwyk艂a korespondencja鈥�
List zaczyna si臋 od s艂贸w 鈥�Na list WPana de 4 Junii sub No15 daj膮c respons, oznajmuj臋 偶e 890.621.979.1070.902.617.1117鈥�鈥�. Enigmatyczne ci膮gi cyfr pojawiaj膮 si臋 w kolejnych 8 wierszach. Nietrudno zgadn膮膰, 偶e jest to szyfr. Obejmuje on jedynie pierwsz膮 cz臋艣膰 listu, w kt贸rej mi臋dzy ci膮gami cyfr nieznany czytelnik tekstu (by膰 mo偶e adresat?) umie艣ci艂 odczytane zdania. Jakie tre艣ci zosta艂y ukryte przed postronnym odbiorc膮 korespondencji?
W pierwszej cz臋艣ci listu znajduje si臋 informacja o tym, 偶e Edmund Burke, pose艂 du艅ski (w rzeczywisto艣ci brytyjski!), wcale nie proponowa艂 w imieniu Moskwy (Rosji) zwi膮zku z Bia艂膮 Rusi膮, wchodz膮c膮 w贸wczas w sk艂ad Rzeczpospolitej Obojga Narod贸w. Nadawca zaleca r贸wnie偶 pow艣ci膮gliwo艣膰 w kwestii planowanego ma艂偶e艅stwa 鈥濱nfantki鈥�, czyli Marii Augusty Nepomuceny Wettin, c贸rki nast臋pcy polskiego tronu Fryderyka Augusta I Wettina, ksi臋cia-elektora saskiego.
Cz臋艣膰 otwarta (niezaszyfrowana) listu zaczyna si臋 od s艂贸w: 鈥�Chwa艂a Bogu, 偶e wed艂ug wszelkich podobie艅stw utrzyma si臋 spokojno艣膰 w Polszcze鈥�. Nast臋pnie autor informuje adresata o wyrazach poparcia dla 鈥濺ewolucji鈥�, czyli Konstytucji 3 Maja od wszystkich komisji cywilno-wojskowych oraz o ustawie o policji. Wyra偶a r贸wnie偶 nadziej臋, 偶e wkr贸tce zostanie zarz膮dzona przerwa w obradach sejmowych. Faktycznie 鈥� ustawa o komisji policji przyj臋ta zosta艂a przez Sejm w dniu 17 czerwca 1791, a 28 tego偶 miesi膮ca og艂oszono przerw臋 wakacyjn膮 w obradach a偶 do dnia 15 wrze艣nia 1791 r.
List jest przyk艂adem korespondencji szyfrowanej 鈥� praktyka ta by艂a znana ju偶 od staro偶ytno艣ci: szyfr贸w u偶ywali w艂adcy, dyplomaci, kupcy. Kr贸l Stanis艂aw August Poniatowski by艂 gor膮cym zwolennikiem szyfrowanych list贸w i utajniania korespondencji pa艅stwowej 鈥� by艂o to szczeg贸lnie wa偶ne wobec kurateli rosyjskich urz臋dnik贸w (Rosja pe艂ni艂a w贸wczas funkcj臋 protektorki Rzeczpospolitej). Problematyka poruszana w li艣cie 鈥� dotycz膮ca m.in. plan贸w dynastycznych, relacji mi臋dzynarodowych oraz odbioru spo艂ecznego Konstytucji 3 maja 鈥� unaocznia wag臋 informacji przekazywanych zar贸wno w korespondencji zagranicznej, jak i krajowej.
Zdigitalizowany list z 1791 roku mo偶na obejrze膰 na wystawie wirtualnej 鈥濺臋kopi艣mienne dziedzictwo kulturowe 1791-1918 w zbiorach Biblioteki U艁鈥�, przygotowanej w ramach projektu SON o takim samym tytule: .
Opracowanie: Zesp贸艂 Oddzia艂u Zbior贸w Specjalnych,
Redakcja: Centrum Komunikacji Marki