W opublikowanym na stronie serbskiego rz?du, 16 marca 2020 r. pojawi?a si? informacja, i? pierwsza zagraniczna pomoc w zwalczaniu wirusa SARS-CoV-2 dotar?a do Serbii z Chińskiej Republiki Ludowej. Pomoc zosta?a przekazana przez Mammoth Foundation – chińsk? organizacj? humanitarn? o charakterze non-profit, z siedzib? g?ówn? z Shenzhen. W niniejszym komunikacie powiadomiono równie?, i? fundacja ta zajmuje si? badaniami genetycznymi oraz jest zaanga?owana w zwalczanie choroby COVID-19 w Chinach, udzielaj?c niezb?dnego wsparcia szpitalom i laboratoriom, w nast?pnej kolejno?ci oferuj?c swe us?ugi kolejnym państwom. Dodatkowo, w oficjalnym komunikacie rz?dowym czytamy, i? Mammoth Foundation jest finansowana przez jedn? z wiod?cych ?wiatowych firm zajmuj?cych si? in?ynieri? genetyczn? – BGI (Huada 华大) z siedzib? w Shenzhen. Jednym z dyrektorów wykonawczych jest , cz?onek zespo?u badawczego nad SARS afiliowanego przy Ministerstwie Nauki i Techniki ChRL. Z biogramu na oficjalnej stronie BGI wynika, i? Mu by? jednym z go?ci honorowych szóstego szczytu 16+1 w Budapeszcie w 2017 r. Wydaje si? zatem, i? firma ta wyst?puj?ca jako g?ówne narz?dzie finansuj?ce ww. fundacj? nios?c? pomoc w państwach europejskich zosta?a predestynowana do wspó?pracy z zagranic? znacznie wcze?niej.
Jednak najbardziej istotn? kwesti?, która nast?pi?a po udzieleniu przez ChRL pomocy dla ba?kańskiego kraju jest reakcja serbskiego prezydenta. Aleksandar Vuci? w skrytykowa? zdolno?ci koordynacji dzia?ań w odniesieniu do ?rodowiska mi?dzynarodowego, w szczególno?ci Unii Europejskiej. Vuci? w do?? brutalny sposób powiedzia?, i? ?mi?dzynarodowa solidarno?? nie istnieje, europejska solidarno?? równie? nie istnieje i by?a to bajka na papierze”. W dalszej cz??ci swego przemówienia, serbski prezydent powiadomi? opini? publiczn? o ?wystosowaniu specjalnego listu, w którym on i jego kraj wi??? [z tym] ogromne nadzieje i jedynym [państwem], które mo?e pomóc [Serbii] w tej ci??kiej sytuacji jest Chińska Republika Ludowa”. Pismo zosta?o zaadresowane bezpo?rednio do przewodnicz?cego Xi Jinpinga, którego po raz pierwszy w oficjalnym pi?mie rz?dowym Aleksandar Vuci? nazwa? ?nie tylko przyjacielem, ale bratem, który nie jest tylko moim bratem w uj?ciu osobistym, lecz jest przyjacielem i bratem ca?ego serbskiego narodu”. Odniós? si? równie? do rezolucji UE, która zabrania importu dóbr na teren Serbii, mówi?c wprost, i? ?Ursula von der Leyen przekaza?a przed chwil? informacj?, i? Serbia nie mo?e importowa? sprz?tu i akcesoriów medycznych z UE, bo sama [UE] go potrzebuje”. Vuci? niewybrednym j?zykiem podkre?li?, i? w miejscu przewodnicz?cej KE ?wyszed?by ze swojej skóry” oraz wspomnia?, i? ci sami decydenci UE, którzy odmówili Serbii pomocy w kryzysowej sytuacji jeszcze kilka miesi?cy temu ?przes?uchiwali” serbskiego prezydenta i zalecali ograniczenie kontaktów i importu dóbr pochodz?cych z Chińskiej Republiki Ludowej. Przy tej okazji Vuci? wspomnia?, i? ?UE próbuje wymusi? okre?lone zasady przetargów publicznych w Serbii” twierdz?c, i? ?wed?ug Wspólnoty g?ównym kryterium dla Serbii powinna by? wysoka jako?? produktów i us?ug, wymuszaj?c na Serbach zakup produktów unijnych. W momencie, gdy UE potrzebowa?a serbskich pieni?dzy wszystko musia?o by? dostosowane pod nich [UE], ale gdy Serbia prosi o pomoc i chce za ni? zap?aci?, UE nie interesuje si? ju? serbskimi pieni?dzmi i odrzuca [serbsk?] propozycj? jakby [Serbia] prosi?a o co? za darmo”. Kontynuuj?c przemówienie stwierdzi?, i? ?wierzy w przyjaciela i brata Xi Jinpinga i wierzy w chińsk? pomoc, bowiem Chiny s? jedynym państwem, które mo?e pomóc Serbii. A reszcie [państw] dzi?kuj? za nic”. Doda? równie?, i? ?znajdzie sposób, ?eby im [UE] podzi?kowa?” a ?s?owa wypowiedziane dzisiaj s? s?owami tylko jednego prezydenta i s? one stosunkowo uprzejme i grzeczne”, daj?c do zrozumienia, i? niebawem dzia?ania UE zostan? ocenione przez opini? publiczn? i innych liderów w bardziej dosadny sposób.
W sytuacji napi?cia pomi?dzy Serbi? a Uni? Europejsk?, które nast?pi?o zaledwie kilka tygodni po og?oszeniu przywrócenia zawieszonego w 1998 r. po??czenia lotniczego mi?dzy Belgradem a Prisztin? (odczytywanym przede wszystkim jako , ale te? europejskiej w zbli?eniu serbsko-kosowskim) a tak?e w momencie wzmo?onej aktywno?ci Chin na arenie mi?dzynarodowej, nale?y szerzej przyjrze? si? dwóm kluczowym zagadnieniom: ?drugim dnem” mi?dzynarodowej pomocy humanitarnej ze strony ChRL oraz stanowczym i nieprzychylnym dla UE stanowiskiem serbskiego prezydenta.
W obliczu polityczno-gospodarczego Europy wywo?anego wirusem SARS-CoV-2, Chiny po rozprzestrzeniania si? choroby w kraju wysz?y z pomoc? humanitarn? do kilku europejskich krajów dotkni?tych pandemi?, m.in. wcze?niej wspomnianej ale tak?e , , oraz . Informacj? t? nale?y bez w?tpienia odczytywa? w kategoriach pozytywnego zjawiska, niemniej nale?y odnie?? t? sytuacj? do podobnej (cho? nie tak drastycznej w skutkach) epidemii SARS z lat 2002-2003, która rozprzestrzenia?a si? g?ównie na terytorium Azji Po?udniowo-Wschodniej. Wówczas to Stany Zjednoczone oraz ?wiatowa Organizacja Zdrowia odgrywa?y g?ówn? rol? w mi?dzynarodowej walce z wirusem. Teraz rol? t? przejmuj? Chiny, które w obliczu wzrostu swych mi?dzynarodowych ambicji kreuj? obraz Chin jako państwa, które coraz cz??ciej jest zdolne do ud?wigni?cia roli globalnego lidera. Jak jednak MERICS’a, pomoc ta nie jest – jak przedstawia to wi?kszo?? mediów – bezwarunkowa, bowiem wraz z darmowymi artyku?ami medycznymi Chiny innych, wysoko wyspecjalizowanych maszyn medycznych przydatnych do walki z pandemi? na terenie UE, która ma pomóc zrestartowa? chiński rynek eksportowy. Jednak z perspektywy dzia?ań wzrastaj?cego mocarstwa nie powinno to dziwi?.
Komentuj?c w?tek krytycznej wobec UE wypowiedzi serbskiego prezydenta, nale?y po raz kolejny przypomnie?, i? polityka zagraniczna Serbii skupia si? na grze na ?dwa fronty”, z których jeden stanowi? Stany Zjednoczone oraz Unia Europejska, natomiast na drugi sk?adaj? si? Chiny i Rosja, zgodnie z wprowadzon? w 2009 r. przez ówczesnego prezydenta Borisa Tadicia polityk? ?czterech filarów” serbskiej dyplomacji. Umiej?tno?? inteligentnego balansowania pomi?dzy dwoma stronami przynosi Serbii wymierne korzy?ci, bowiem to stosunkowo ma?e państwo b?d?ce jednym z potencjalnych przysz?ych cz?onków UE mo?e poszczyci? si? wyj?tkowo wysokim – jak na regionalne realia – zainteresowaniem ze strony chińskich inwestorów. Uderzaj?c w UE w obliczu jej wewn?trznego kryzysu, Vuci? wys?a? Chinom jasny sygna?, i? Serbia nadal b?dzie wspiera? mi?dzynarodowe postulaty ChRL. Nale?y zarazem pami?ta?, i? przed kilkoma tygodniami serbski prezydent zaakceptowa? proces, który doprowadza do erozji jednej z najpowa?niejszych kart przetargowych w stosunkach dwustronnych z Chinami, bowiem po ponad dwóch dekadach Serbia i Kosowo – w wymiarze praktycznym – s? w procesie normalizacji stosunków dwustronnych. Zachodzi zatem pytanie, czy w kontek?cie post?puj?cego procesu zbli?enia Prisztiny i Belgradu, Chiny nadal b?d? ?potrzebowa?” takiego sojusznika jak Serbia? Wydaje si?, i? w tej kwestii kluczowe b?d? najbli?sze miesi?ce, zaraz po restarcie globalnych stosunków polityczno-gospodarczych, gdy ?wiatowa pandemia choroby COVID-19 zostanie (miejmy nadziej?) opanowana.