Partnerstwo mi臋dzy pa艅stwami w zakresie bezpiecze艅stwa opiera si臋 w g艂贸wnej mierze na traktacie o wzajemnej obronie z 1951 roku. Od tego czasu relacje dwustronne by艂y ju偶 艣wiadkiem pewnych napi臋膰. W latach 70-tych dosz艂o do renegocjacji podstawowych warunk贸w traktatu, natomiast w 1992 roku ameryka艅scy 偶o艂nierze zostali zmuszeni do opuszczenia bazy wojskowej w Zatoce Subic, co zako艅czy艂o ameryka艅sk膮 obecno艣膰 trwaj膮ca od 1989 roku, kiedy wyspy zosta艂y przej臋te od Hiszpanii. Podpisanie VFA w 1998 roku by艂o skutkiem zamkni臋cia bazy w Zatoce Subic, a tak偶e rosn膮cego zagro偶enia ze strony Chi艅skiej Republiki Ludowej.
Rodrigo Duterte od wygranych wybor贸w prezydenckich w 2016 roku systematycznie grozi艂 ograniczeniem wsp贸艂pracy ze Stanami Zjednoczonymi, na rzecz poprawy relacji z Pekinem. 艢wiadczy o tym chocia偶by fakt, 偶e od obj臋cia w艂adzy w pa艅stwie ani razu nie z艂o偶y艂 wizyty Waszyngtonie, natomiast w Chinach pojawi艂 si臋 kilkukrotnie. Zerwanie VFA mo偶e si臋 okaza膰 jednak dzia艂aniem najbardziej brzemiennym w skutki, kt贸re mo偶e rzeczywi艣cie zagrozi膰 sojuszowi z Amerykanami. Co prawda do ostatecznej decyzji pozostaje okres 180 dni, kt贸ry mo偶e zosta膰 wykorzystany przez obie strony do negocjacji i ewentualnego podpisania nowej umowy. Warto jednak偶e rozwa偶y膰 potencjalne skutki permanentnego zerwania porozumienia.
Je偶eli VFA przestanie obowi膮zywa膰, stosunki dwustronne b臋d膮 mia艂y podobny charakter do tego z pocz膮tku lat 90-tych XX wieku. To znaczy, sojusz nadal b臋dzie obowi膮zywa艂 na mocy traktatu z 1951 roku, ale jego efektywno艣膰 b臋dzie ograniczona do minimum. Brak regulacji w sprawie obecno艣ci ameryka艅skich 偶o艂nierzy na Filipinach skutecznie uniemo偶liwi prowadzenia dzia艂a艅, takich jak 膰wiczenia, wizyty statk贸w czy szkolenia, maj膮cych na celu usprawnienie wsp贸艂pracy oraz podwy偶szenie zdolno艣ci bojowych. Urz臋dnicy ameryka艅scy jak i filipi艅scy podkre艣laj膮, 偶e bez VFA lub innego porozumienia reguluj膮cego warunki przebywania 偶o艂nierzy ze Stan贸w Zjednoczonych, wszystkie dotychczasowe osi膮gni臋cia zostan膮 utracone, co w dalszej perspektywie b臋dzie mia艂o powa偶ne skutki dla obronno艣ci Filipin. Sekretarz Obrony USA 鈥� Mark Esper, stwierdzi艂, i偶 Filipiny zmierzaj膮 w z艂ym kierunku. Z kolei wed艂ug doniesie艅 filipi艅skiego portalu Rapler w 艣rodowisku wojskowym postanowienie prezydenta Duterte nie cieszy si臋 poparciem i jest oceniane jako niekorzystne.
Decyzja Rodrigo Duterte mo偶e si臋 r贸wnie偶 wi膮za膰 z negatywnymi skutkami dla wizerunku Stan贸w Zjednoczonych w regionie Azji i Pacyfiku. Zarz膮dzanie sojuszami zawsze by艂o du偶ym wyzwaniem dla Waszyngtonu, aczkolwiek wycofanie si臋 Filipin z VFA by艂oby jednym z najwi臋kszych cios贸w od czasu zako艅czenia Zimnej Wojny. Tym bardziej, 偶e Stany Zjednoczone s膮 obecnie mocno zaanga偶owane w rywalizacj臋 geopolityczn膮 ze swoimi g艂贸wnymi rywalami, a mianowicie Rosj膮 i Chinami. Zachwianie ameryka艅skiej pozycji w regionie mo偶e uruchomi膰 ci膮g przyczynowo skutkowy, kt贸ry z jednej strony zach臋ci takie pa艅stwa jak Chiny do zwi臋kszenia swojej asertywno艣ci, a z drugiej sk艂oni inne mniejsze pa艅stwa do rewizji swoich zobowi膮za艅 sojuszniczych. Ju偶 pojawiaj膮 si臋 doniesienia o rozpocz臋ciu przez Filipiny odno艣nie umowy w sprawie bilateralnej wsp贸艂pracy obronnej, kt贸ra u艂atwi艂aby realizacj臋 projekt贸w z zakresu technicznej kooperacji nad sprz臋tem wojskowym. Od d艂u偶szego czasu w planach koncernu Ka艂asznikow jest budowa na Filipinach fabryki lekkiej broni. Strona rosyjska liczy, 偶e podpisanie porozumienia z rz膮dem w Manili, wp艂yn臋艂oby na szybsz膮 realizacj臋 planu.
Trzeba zaznaczy膰, 偶e potencja艂 militarny Filipin nie nale偶y do najwi臋kszych, a co za tym idzie pa艅stwo to nie znajduje si臋 wysoko w ameryka艅skiej hierarchii a z punktu widzenie strategicznego nie wp艂ywa na pozycj臋 USA w regionie. Z pewno艣ci膮 najwi臋ksza uwaga Waszyngtonu skupia si臋 na Japonii i Korei Po艂udniowej, gdzie stacjonuj膮 g艂贸wne ameryka艅skie si艂y. Jednak nawet w tym przypadku dosz艂o w ostatnim czasie do napi臋膰. Zwr贸膰my chocia偶by uwag臋 na brak porozumienia z Kore膮 Po艂udniow膮 z grudnia ubieg艂ego roku, odno艣nie wysoko艣ci koszt贸w utrzymania 28,5 tys. ameryka艅skich 偶o艂nierzy na p贸艂wyspie. Donald Trump za偶膮da艂 od Seulu zwi臋kszenia nak艂ad贸w o ponad 400%. Ostatecznie strony dosz艂y do porozumienia na pocz膮tku lutego bie偶膮cego roku, na mocy kt贸rego Korea Po艂udniowa zwi臋kszy艂a wydatki z ponad 800 mln USD do 1 mld USD, ale ca艂a sytuacja 艣wiadczy o niebezpiecznym trendzie w relacjach mi臋dzy Stanami Zjednoczonymi a swoimi sojusznikami w Azji. Je偶eli b臋dzie on kontynuowany, mo偶e do skutecznie utrudni膰 implementacj臋 ameryka艅skich inicjatyw jak wizja 鈥瀘twartego i wolnego Indo-Pacyfiku鈥�, czy realizacj臋 operacji w obronie swobody 偶eglugi (FONOP), na przyk艂ad w basenie Morza Po艂udniowochi艅skiego, gdzie przebiegaj膮 kluczowe szlaki transportu morskiego o warto艣ci ponad 5,3 bln USD rocznie.
Na chwil臋 obecn膮 trudno sformu艂owa膰 wiarygodn膮 prognoz臋 przysz艂o艣ci relacji Filipiny-Stany Zjednoczone, poniewa偶 przez kolejnych sze艣膰 miesi臋cy obie strony mog膮 doj艣膰 do porozumienia, kt贸re zako艅czy si臋 podpisaniem innego rodzaju umowy. Bez wzgl臋du na wynik negocjacji, traktat o wzajemnej obronie z 1951 roku nadal b臋dzie obowi膮zywa艂. Pozostaje tylko pytanie jaka b臋dzie jego efektywno艣膰, bior膮c pod uwag臋 rosn膮ce wp艂ywy Chin i Rosji.