¾«¶«Ó°ÊÓ

FocusOSA #88: Polityka w ASEAN

Na przestrzeni ostatnich tygodni napięcia między Chinami i Stanami Zjednoczonymi rosną, nie tylko ze względu na tzw. wojnę handlową czy kontrowersje związane z działalnością firmy telekomunikacyjnej Huawei, ale również w związku z amerykańską aktywnością na obszarze Morza Południowochińskiego. Skutki rywalizacji między największymi gospodarkami świata są odczuwalne przez mniejsze państwa, a w szczególności jest to widoczne w Azji Południowowschodniej.

Opublikowano: 22 maja 2019
Czerwony napis "archiwum" w białej ramce na środku czerwonego tła/Red text "archive" in a white frame in the center of the red background

Mateusz Chatys

BiorÄ…c pod uwagÄ™ ten region kwestiÄ… budzÄ…cÄ… najwiÄ™ksze kontrowersje jest obszar Morza PoÅ‚udniowochiÅ„skiego, co wiąże siÄ™ ze sporami terytorialnymi, ale także dostÄ™pem do zasobów naturalnych. Na poczÄ…tku kwietnia Chiny zdecydowaÅ‚y siÄ™ na umieszczenie drugiej pod wzglÄ™dem wielkoÅ›ci platformy wiertniczej ropy naftowej i gazu ziemnego w Chinach – Dongfang 13-2 CEPB w basenie Yinggehai, znajdujÄ…cego siÄ™ w północno-zachodniej części Morza PoÅ‚udniowochiÅ„skiego pomiÄ™dzy wyspÄ… Hainan i północnym wybrzeżem Wietnamu. Natomiast na poczÄ…tku maja chiÅ„skie ministerstwo rolnictwa wprowadziÅ‚o zakaz poÅ‚owów na okres trzech i pół miesiÄ…ca, obejmujÄ…cy swoim zasiÄ™giem wietnamskie Wyspy Paracelskie, części Zatoki TonkiÅ„skiej i PÅ‚yciznÄ™ Scarborough. Decyzja spotkaÅ‚a siÄ™ z niemal natychmiastowym  które podkreÅ›liÅ‚o, że chiÅ„ski zakaz narusza suwerenność Wietnamu, a także jest niezgodny z KonwencjÄ… Narodów Zjednoczonych o prawie morza z 1982 roku oraz deklaracjÄ… w sprawie postÄ™powania stron na Morzu PoÅ‚udniowochiÅ„skim z 2002 roku. ChiÅ„ski zakaz może być w pewnym stopniu wynikiem decyzji SÄ…du Najwyższego na Filipinach, który w odpowiedzi na skargi rybaków wezwaÅ‚ rzÄ…d w Manili do ochrony Å›rodowiska naturalnego na Morzu PoÅ‚udniowochiÅ„skich, wchodzÄ…cego w skÅ‚ad wyłącznej strefy ekonomicznej rozciÄ…gajÄ…cej siÄ™ na 200 mil morskich od linii podstawowej paÅ„stwa. FilipiÅ„czycy od dÅ‚uższego czasu zwracali uwagÄ™ na katastrofalne skutki dla Å›rodowiska naturalnego, bÄ™dÄ…ce skutkiem budowy przez Chiny sztucznych wysp i prowadzenie masowych poÅ‚owów.

Z pewnoÅ›ciÄ… tego rodzaju kontrowersyjne dziaÅ‚ania Chin, podobnie jak blokowanie dostÄ™pu Filipinom do wyspy Thitu nie wpÅ‚ynÄ… pozytywnie na pokojowe rozwiÄ…zanie sporów terytorialnych. W odpowiedzi na coraz Å›mielsze dziaÅ‚ania Pekinu, na poczÄ…tku maja zorganizowano pierwsze morskie  na Morzu PoÅ‚udniowochiÅ„skim, w których wzięły udziaÅ‚ okrÄ™ty ze Stanów Zjednoczonych, Indii, Japonii i Filipin. Stany Zjednoczone byÅ‚y reprezentowane przez niszczyciel rakietowy USS William P. Lawrence, ze strony Japonii w manewrach uczestniczyÅ‚ lotniskowiec Izumo, Indie wysÅ‚aÅ‚y niszczyciel INS Kolkata oraz tankowiec INS Shakti, a Filipiny statek patrolowy. Dowódca amerykaÅ„skiego niszczyciela – komandor Andrew J. Klug, w wywiadzie prasowym poinformowaÅ‚, że ćwiczenia majÄ… na celu wzmocnienie relacji miÄ™dzy sojuszniczymi paÅ„stwami. BiorÄ…c jednak pod uwagÄ™ rosnÄ…cÄ… asertywność Chin w regionie, zwÅ‚aszcza w kontekÅ›cie sporów terytorialnych, oczywiste jest to, że Stany Zjednoczone chcÄ… poprzez wspólne ćwiczenia z innymi paÅ„stwami zaangażowanymi w spory (Filipiny sÄ… stronÄ… w sporze na Morzu PoÅ‚udniowochiÅ„skim, natomiast Japonia w podobnym sporze na Morzu WschodniochiÅ„skim), wyrazić swoje poparcie i gotowość do wiÄ™kszego zaangażowania militarnego. W przypadku Filipin gotowość ta zostaÅ‚a dodatkowo podkreÅ›lona pierwszÄ… od siedmiu lat wizytÄ… amerykaÅ„skiej Å‚odzi straży przybrzeżnej – Bertholf (operujÄ…cy razem z VII flotÄ… USA w ramach wypożyczenia), na Filipinach. Zgodnie z oÅ›wiadczeniem amerykaÅ„skiej marynarki wojennej, statek Bertholf wspólnie z filipiÅ„skimi jednostkami BRP Batangas oraz BRP Kalanggaman, wziÄ…Å‚ udziaÅ‚ w ćwiczeniach polegajÄ…cych na symulacji misji ratunkowych w okolicach pÅ‚ycizny Scarborough. WedÅ‚ug doniesieÅ„ medialnych chiÅ„skie jednostki znajdujÄ…ce siÄ™ w pobliżu obszaru ćwiczeÅ„ bacznie obserwowaÅ‚y ich przebieg, ale w żaden sposób nie utrudniaÅ‚y dziaÅ‚aÅ„ statków straży przybrzeżnej żadnej ze stron.

Mimo wzmożonej współpracy militarnej miÄ™dzy Filipinami i Stanami Zjednoczonymi na przestrzeni ostatnich kilku miesiÄ™cy, głównie za sprawÄ… wspólnych manewrów morskich, wciąż jest zauważalny sceptycyzm niektórych filipiÅ„skich polityków wobec zacieÅ›niania wiÄ™zi z Waszyngtonem. Najlepiej Å›wiadczy o tym ostatni wywiad udzielony  przez ministra spraw zagranicznych Filipin – Teodoro Locsin, w którym co prawda podkreÅ›liÅ‚, że pod wzglÄ™dem militarnym Filipiny bÄ™dÄ… Å›ciÅ›le współpracować z USA w ramach traktatu o wzajemnej obronie z 1951 roku, ale jednoczeÅ›nie bÄ™dÄ… pogłębiaÅ‚y swojÄ… współpracÄ™ gospodarczÄ… z Chinami, co nie jest zakazane ani przez traktat ani przez jakiekolwiek inne porozumienie zawarte z Waszyngtonem. Ponadto Teodoro Locsin odwoÅ‚aÅ‚ siÄ™ do wizyty Baracka Obamy w Manili z 2014 roku, kiedy nie padÅ‚o jednoznaczne zapewnienie dla filipiÅ„skiego rzÄ…du, że w przypadku chiÅ„skiej agresji na Morzu PoÅ‚udniowochiÅ„skim w zwiÄ…zku ze sporem terytorialnym, amerykaÅ„skie wojsko wesprze swojego sojusznika w konflikcie. Należy siÄ™ zatem spodziewać wzmacniania współpracy gospodarczej miÄ™dzy Filipinami i Chinami w ciÄ…gu kolejnych trzech lat rzÄ…dów Rodrigo Duterte. Z kolei wzmożona współpraca z amerykanami mogÅ‚a być jednym z elementów wewnÄ™trznej walki politycznej na Filipinach w zwiÄ…zku z , w których zaplecze prezydenta Duterte zdobyÅ‚o wiÄ™kszość miejsc w senacie, co pozwoli prezydentowi na przeforsowanie kluczowych ustaw.

Opublikowano: Mateusz Chatys

CENTRUM ANALIZ, MODELOWANIA I NAUK OBLICZENIOWYCH (CAMINO)
E: camino@uni.lodz.pl

Projekt Multiportalu U� współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej w ramach konkursu NCBR