Bez w膮tpienia wizyta sekretarz stanu na Filipinach jest reakcj膮 na wzrost niepokoju w艣r贸d azjatyckich sojusznik贸w USA i wyra藕n膮 kontestacj膮 ameryka艅skich zobowi膮za艅 traktatowych odnosz膮cych si臋 do obrony w przypadku zagro偶enia lub agresji ze strony pa艅stw trzecich. Ma to najprawdopodobniej zwi膮zek z polityk膮 America First Donalda Trumpa, kt贸ry zapowiedzia艂 mi臋dzy innymi, i偶 b臋dzie oczekiwa艂 wi臋kszego zaanga偶owania od swoich sojusznik贸w w podnoszeniu swoich zdolno艣ci militarnych, a co z tym idzie wi臋kszego udzia艂u w kosztach z tym zwi膮zanych. Co prawda aspekt ten dotyczy w najwi臋kszym stopniu Japonii i Korei Po艂udniowej, ale niew膮tpliwie zmusi艂o to pozosta艂e pa艅stwa azjatyckie do refleksji na temat przysz艂o艣ci wsp贸艂pracy z USA oraz do jakiego stopnia b臋d膮 mog艂y liczy膰 na wsparcie w przypadku zagro偶enia.
W przypadku Filipin najwi臋ksze w膮tpliwo艣ci budz膮 traktatu o wzajemnej obronie, a w szczeg贸lno艣ci, czy b臋d膮 one mia艂y zastosowanie w przypadku Morza Po艂udniowochi艅skiego? Co prawda zapewnienie w tej sprawie zosta艂o z艂o偶one w 1998 roku podczas prezydentury Billa Clintona, przez 贸wczesnego sekretarza obrony 鈥� Williama Cohena, ale administracja Baracka Obamy nie z艂o偶y艂a podobnej deklaracji w stosunku do Filipin. By艂o to tym bardziej niepokoj膮ce zwa偶ywszy na fakt, i偶 Barack Obama podczas swojej wizyty w Japonii w 2014 roku jednoznacznie stwierdzi艂, 偶e obszar wysp Senkaku na Morzu Wschodniochi艅skim jest obj臋ty traktatem obronnym mi臋dzy Tokio i Waszyngtonem. Mo偶na to rozpatrywa膰 w kategoriach bezpowrotnie utraconej okazji do utrwalenia zwi膮zk贸w z Manil膮, zw艂aszcza w dobie polityki zwrotu ku Azji (pivot to Asia). Ponadto w 2018 roku podczas Dialogu Shangri-La w Singapurze, gdy sekretarz obrony USA 鈥� Jim Mattis, otrzyma艂 pytanie czy traktat o wzajemnej obronie obejmuje swoim zasi臋giem okupowane przez Filipiny terytoria na Morzu Po艂udniowochi艅skim, odpowiedzia艂, 偶e jednoznaczna odpowied藕 w tej kwestii nie jest mo偶liwa ze wzgl臋du na z艂o偶ono艣膰 sytuacji na tym akwenie.
Reakcja Chin na wizyt臋 ameryka艅skiego sekretarza stanu na Filipinach by艂a niemal natychmiastowa, czego efektem by艂o wznowienie blokady 艂owisk w rejonie wyspy Thitu w archipelagu Wysp Spratly dla filipi艅skich rybak贸w. Pekin od 2006 roku rozwija艂 na Morzu Po艂udniowochi艅skim tzw. szar膮 stref臋, w kt贸rej dzia艂a morska milicja (People鈥檚 Armed Forces Maritime Militia, PAFMM) sk艂adaj膮ca si臋 z cywil贸w-rezerwist贸w oraz stra偶 przybrze偶na, a ich zadaniem jest prowadzenie dzia艂a艅 o charakterze represyjnym. Statki wykorzystywane przez PAFM nie posiadaj膮 uzbrojenia konwencjonalnego. S膮 to cz臋sto kutry rybackie, jednak posiadaj膮 wzmocnione kad艂uby umo偶liwiaj膮ce taranowanie innych jednostek, a tak偶e armatki wodne s艂u偶膮ce do obezw艂adniania za艂ogi innych statk贸w. Ich dzia艂ania polegaj膮 g艂贸wnie na blokowaniu dost臋pu statk贸w rybackich innych pa艅stw b臋d膮cych stronami w sporze terytorialnym na Morzu Po艂udniowochi艅skim do 艂owisk. Konfrontacja cz臋sto ko艅czy si臋 zatopieniem kutr贸w rybackich lub ich przej臋ciem przez stron臋 chi艅sk膮. Do ostatniego incydentu dosz艂o 7 marca w okolicach wyspy Hoang Sa z archipelagu Wysp Paracelskich, oko艂o 198 mli morskich od miasta Da Nang, gdzie zatopiony zosta艂 wietnamski kuter rybacki w艂a艣nie przez jednostk臋 PAFMM. Operacje w ramach szarej strefy s膮 du偶ym wyzwaniem dla rz膮du Stan贸w Zjednoczonych, kt贸rej wci膮偶 nie opracowa艂y modus operandi adekwatny do chi艅skiej aktywno艣ci. Amerykanie nie mog膮 wykorzysta膰 swojej floty, poniewa偶 z teoretycznego punktu widzenia w incydenty zaanga偶owane s膮 statki cywilne. Nale偶y jednak podkre艣li膰, 偶e dzia艂ania PAFMM s膮 bezpo艣rednio koordynowane przez dow贸dztwo Marynarki Wojennej Chi艅skiej Armii Ludowo-Wyzwole艅czej, kt贸ra w razie zagro偶enia mo偶e jej zapewni膰 wsparcie okr臋t贸w bojowych, stacjonuj膮cych w bezpiecznej odleg艂o艣ci (na tyle odleg艂ej, aby nie prowokowa膰 statk贸w bojowych innych pa艅stw).
Kilka dni po wizycie ameryka艅skiego sekretarza stanu, filipi艅ski minister obrony 鈥� Delfin Lorenzana, ponownie poruszy艂 temat traktatu o wzajemnej obronie z 1951 roku. Zwr贸ci艂 uwag臋 na potrzeb臋 rewizji tego porozumienia, kt贸re w obecnej formie nie jest w stanie sprosta膰 wyzwaniom na Morzu Po艂udniowochi艅skim, gdzie sytuacja uleg艂a drastycznej zmianie od czasu jego podpisania. Podkre艣li艂 r贸wnie偶, 偶e coraz cz臋stsze patrole ameryka艅skich okr臋t贸w na zachodzie Morza Filipi艅skiego mog膮 doprowadzi膰 do zbrojnego incydentu z udzia艂em chi艅skiej floty, przez co Filipiny zostan膮 bezpo艣rednio zaanga偶owane konflikt. Nie wp艂yn臋艂o to jednak na wizyt臋 15 marca jednego ze statk贸w dowodzenia VII floty marynarki wojennej Stan贸w Zjednoczonych 鈥� USS Blue Ridge, w porcie w Manili. O wadze tego wydarzenia 艣wiadczy fakt, i偶 do ostatniej takiej wizyty dosz艂o w 2016 roku. Dow贸dca VII floty 鈥� Philip Sawyer, poinformowa艂, 偶e wizyta ma na celu wzmocnienie stosunk贸w z filipi艅sk膮 marynark膮 wojenn膮, a tak偶e pog艂臋bienie wymiany kulturowej miedzy pa艅stwami. Najwidoczniej rozczarowanie po drugim szczycie z przyw贸dc膮 Korei P贸艂nocnej w Hanoi doprowadzi艂o do po艣wi臋cenia wi臋kszej uwagi sytuacji na Morzu Po艂udniowochi艅skim oraz roli jak膮 Filipiny mog膮 odegra膰 w przysz艂o艣ci.
Mimo zwi臋kszonej atencji Stan贸w Zjednoczonych w ostatnim czasie, Filipiny nie zamierzaj膮 zmienia膰 polityki wobec Chin. 18 marca wys艂ano oficjaln膮 delegacj臋 z wizyt膮 do Pekinie, gdzie dosz艂o do spotka艅 z wiceprezydentem ChRL 鈥� Wang Qishanem. Obie strony skupi艂y si臋 jednak na stosunkach gospodarczych, co mog艂o mie膰 zwi膮zek z niedawn膮 wizyt膮 na Filipinach premiera Malezji 鈥� Mahathira Mohamada, kt贸ry ostrzeg艂 rz膮d w Manili przed przyjmowaniem kolejnych chi艅skich po偶yczek, b臋d膮cych skutecznym narz臋dziem do wywierania wp艂yw贸w. W kwietniu odb臋dzie si臋 w Pekinie drugi szczyt po艣wi臋cony inicjatywie Pasa i Szlaku, na kt贸rym pojawi si臋 tak偶e Rodrigo Duterte. Decyzje podj臋te podczas tego wydarzenia b臋d膮 idealnym papierkiem lakmusowym, pozwalaj膮cym okre艣li膰 w jakim kierunku b臋dzie prowadzona polityka zagraniczna Filipin. B臋dzie mo偶na w贸wczas powiedzie膰, czy sugestie premiera Malezji zosta艂y wzi臋te pod uwag臋.