¾«¶«Ó°ÊÓ

Relacje chińsko-czeskie: gesty zamiast treści

Tegoroczny szczyt formatu 17+1 w Pekinie odbędzie się bez udziału prezydenta Czech Miloša Zemana, który odrzucenie zaproszenia na spotkanie w kwietniu uzasadnił niedotrzymywaniem obietnic inwestycyjnych przez Chińską Republikę Ludową (ChRL). To mocny sygnał wysłany przez czołowego zwolennika współpracy z Chinami w Europie Środkowo-Wschodniej (EŚW), który rozczarowanie brakiem inwestycji komunikował już chińskim władzom w ubiegłym roku. Do Pekinu nie wybiera się również premier Andrej Babiš (od lat sceptycznie nastawiony do współpracy z Chinami), a Czechy będzie reprezentował wicepremier Jan Hamá�ek z partii socjaldemokratycznej (ČSSD) – głównego (oprócz Komunistycznej Partii Czech i Moraw) czeskiego ugrupowania politycznego dążącego do zacieśniania relacji z ChRL. Nieobecność prezydenta Zemana na spotkaniu 17+1 należy odczytywać wyłącznie w kategoriach politycznego gestu, ponieważ jednocześnie zapowiedział on swój udział w obchodach zakończenia II wojny światowej w Pekinie w maju. To właśnie przyjazd czeskiej głowy państwa na 70. rocznicę tego wydarzenia w 2015 roku, jako jedynego przywódcy z państw Zachodu, symbolicznie przypieczętował reset w relacjach czesko-chińskich, których główną przesłanką była „ekonomizacja polityki zagranicznej�. Jednak w ciągu minionych pięciu lat to polityczne zbliżenie nie przyniosło oczekiwanych korzyści gospodarczych. Udział chińskich inwestycji w całkowitym wolumenie inwestycji zagranicznych w Czechach stanowi nadal mniej niż 1%, będąc daleko w tyle za Japonią i Koreą Południową, a ich łączna wartość w latach 2000-2019 wyniosła zaledwie 0,7 mld euro (wg danych Rhodium Group). Zdaniem byłego ministra obrony Jaroslava Tvrdíka (związanego z interesami chińskiego konglomeratu CITIC/CEFC – głównego pośrednika w procesie zbliżenia czesko-chińskiego), brak parasola politycznego w Czechach stworzy problemy dla działalności czeskich przedsiębiorców w Chinach. Interesy jakich firm mogą więc ucierpieć?

Opublikowano: 06 lutego 2020
Czerwony napis "archiwum" w białej ramce na środku czerwonego tła / Red text "archiwum" in a white frame in the center of the red background

Bartosz Kowalski​â¶Ä‹â¶Ä‹â¶Ä‹â¶Ä‹â¶Ä‹â¶Ä‹

W czeskiej prasie, jako potencjalnych poszkodowanych woltÄ… prezydenta wymienia siÄ™ przede wszystkim producenta samochodów Å koda (Grupa Volkswagen) oraz Å›wiadczÄ…cy usÅ‚ugi finansowe konglomerat Home Credit/PPF. Pierwsza z firm jest wÅ‚asnoÅ›ciÄ… niemieckiego koncernu ergo jej dziaÅ‚alność w Chinach bÄ™dzie zależna przede wszystkim od relacji miÄ™dzy Berlinem i Pekinem, a nie stanu relacji czesko-chiÅ„skich. Natomiast sukces Home Credit/PFF w Chinach nie przekÅ‚ada siÄ™ bezpoÅ›rednio na korzyÅ›ci dla czeskiego budżetu – firma najbogatszego Czecha Petra Kellnera zarejestrowana jest w Niderlandach, a ewentualne negatywne konsekwencje odczuć może jedynie wÄ…ska grupa czeskich biznesmenów i menedżerów zwiÄ…zanych z konglomeratem CITCI (CEFC), w tym Tvrdík. Innymi sÅ‚owy, czeskie firmy byÅ‚y w wiÄ™kszoÅ›ci zbyt maÅ‚e aby konkurować na chiÅ„skim rynku, a do dziaÅ‚aÅ„ na wiÄ™kszÄ… skalÄ™ przygotowane byÅ‚y jedynie grupy finansowe. Dlatego gest prezydenta Zemana wpisuje siÄ™ w spóźniony proces przewartoÅ›ciowywania czeskiej polityki zagranicznej wobec Chin, która opieraÅ‚a siÄ™ na nierealnych oczekiwaniach zwiÄ…zanych z potencjaÅ‚em chiÅ„skiego rynku dla czeskich eksporterów oraz nadziei na dÅ‚ugofalowe dziaÅ‚ania gospodarcze i tworzenie nowych miejsc pracy przez chiÅ„skie przedsiÄ™biorstwa w Czechach. Podobnie nawiÄ…zana w marcu 2016 roku – jak siÄ™ miaÅ‚o okazać efemeryczna – współpraca lokalna na szczeblu miast stoÅ‚ecznych obu paÅ„stw, nie przeÅ‚ożyÅ‚a siÄ™ na konkretne korzyÅ›ci ekonomiczne dla stolicy Czech:  trzy lata oficjalnych relacji partnerskich nie zaowocowaÅ‚a nawet zapowiadanym przyjazdem pand do praskiego ZOO.

W październiku 2019 roku, po ostatecznym zerwania umowy miÄ™dzy PragÄ… i Pekinem (wokół kontrowersyjnego zapisu o „polityce jednych Chinâ€�), prezydent Zeman napisaÅ‚ list do Xi Jinpinga, w którym bagatelizowaÅ‚ kontrowersje w relacjach lokalnych, podtrzymaÅ‚ zainteresowanie czeskich wÅ‚adz współpracÄ… gospodarczÄ… i kulturalnÄ… z Chinami oraz wezwaÅ‚ CITIC do dalszego rozwijania aktywnoÅ›ci gospodarczej w Czechach. Z drugiej strony prezydent miaÅ‚ również zakomunikować, że w skutek dziaÅ‚aÅ„ burmistrza Zdenka HÅ™iba, Czechy spotkajÄ… retorsje ekonomiczne: przekierowanie lotów miÄ™dzy Chinami i Czechami do Chorwacji (sic!) i wycofanie siÄ™ CITIC z finansowania klubu piÅ‚karskiego Slavia Praga (którego prezesem jest notabene Jaroslav Tvrdík). Istotnie, po nawiÄ…zaniu oficjalnego porozumienia o partnerstwie miast miÄ™dzy stolicami Czech i Tajwanu w styczniu, linie lotnicze Hainan Airlines ogÅ‚osiÅ‚y, że od marca wstrzymajÄ… obsÅ‚ugiwane od 2015 połączenie Pekin-Praga.

W perspektywie ostrzeżeÅ„ prezydenta Zemana, decyzja ta pokazaÅ‚a przede wszystkim jak niewiele argumentów ekonomicznych w relacjach z Czechami majÄ… Chiny, i jak ograniczone grono czeskiego biznesu korzysta na ociepleniu relacji politycznych. Natomiast nazajutrz po zawarciu oficjalnego porozumienia miÄ™dzy PragÄ… i Tajpej, wiadomość o zerwaniu relacji partnerskich ze stolicÄ… Czech ogÅ‚osiÅ‚ Szanghaj. WedÅ‚ug oficjalnego komunikatu rzÄ…du ludowego Szanghaju, wÅ‚adze Pragi angażujÄ…c siÄ™ w dziaÅ‚ania z Tajwanem, naruszyÅ‚y podstawowe interesy (hexin liyi) strony chiÅ„skiej, gwaÅ‚townie wtrÄ…ciÅ‚y siÄ™ w wewnÄ™trznÄ… politykÄ™ Chin i publicznie podważyÅ‚y zasadÄ™ jednych Chin, a biorÄ…c pod uwagÄ™, że polityczne przesÅ‚anki i podstawy do relacji obu miast przestaÅ‚y istnieć, Szanghaj bezzwÅ‚ocznie zawiesza (zanting) relacje siostrzane z PragÄ… i wszelkie kontakty oficjalne. Do decyzji strony chiÅ„skiej odniósÅ‚ siÄ™ burmistrz HÅ™ib, który stwierdziÅ‚, że Praga nie opiera siÄ™ współpracy z Szanghajem, ale jedynym wymiernym efektem dotychczasowej współpracy jest przeprowadzenie szkolenia szanghajskich ratowników w Pradze, sfinansowane przez Home Credit (głównego beneficjenta ocieplenia relacji czesko-chiÅ„skich w mijajÄ…cej dekadzie).

Zarówno decyzja o zawieszeniu partnerstwa z Pragą, jak i uzasadnienie przedstawione przez władze Szanghaju – odwołujące się wprost do domeny polityki władz centralnych – świadczą, że stan relacji zagranicznych na szczeblu lokalnym może negatywnie wpływać na stosunki międzypaństwowe. Natomiast podejmowane przez stronę chińską próby szantażu ekonomicznego i politycznego, zarówno na poziomie lokalnym, jak i centralnym, odzwierciedlają przede wszytkim marginalny efekt ekonomizacji czeskiej polityki zagranicznej wobec Chin w ostatnich latach, w której miejsce przeszacowanych oczekiwań, niedotrzymanych obietnic i niezrealizowanych działań zastępują głównie niewymyślne gesty.

Opublikowano: Przemysław Ciborek

CENTRUM ANALIZ, MODELOWANIA I NAUK OBLICZENIOWYCH (CAMINO)
E: camino@uni.lodz.pl

Projekt Multiportalu U� współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej w ramach konkursu NCBR