精东影视

Wnioski z rozwodu Pragi i Pekinu

Od pocz膮tku transformacji polityczno-gospodarczej, Czechos艂owacja, a od 1993 roku Czechy, prowadzi艂y relacje z Chi艅sk膮 Republik膮 Ludow膮 (ChRL) z wyra藕nym naciskiem na zagadnienie praw cz艂owieka. W zwi膮zku z tym pomimo oficjalnego uznawania polityki 鈥瀓ednych Chin鈥� przez dwie kolejne dekady, tradycj膮 czeskiej dyplomacji sta艂o si臋 utrzymywanie dobrych relacji z Tajwanem, Dalajlam膮 i wspieranie chi艅skich dysydent贸w. Jednak ju偶 w 1998 roku czescy socjaldemokraci zacz臋li wyra偶a膰 krytyk臋 wobec opartej na warto艣ciach demokratycznych linii polityki prezydenta V谩clava Havla i jej domniemanych konsekwencji dla relacji gospodarczych z ChRL. Chocia偶 pr贸by otwarcia si臋 na Pekin i pragmatyzacji stosunk贸w dwustronnych dokonywa艂 ju偶 w 2004 roku bezpo艣redni nast臋pca Havla 鈥� V谩clav Klaus (nie bez zwi膮zku z g艂o艣no wyra偶anym eurosceptycyzmem) oraz rz膮d Petra Ne膷asa (2010-2013), to prawdziwy prze艂om nast膮pi艂 dopiero z chwil膮 obj臋cia w艂adzy w Czechach przez tandem prezydenta Zemana i premiera Bohuslav Sobotki na prze艂omie lat 2013/2014 鈥� zwie艅czony wizyt膮 Xi Jinpinga i podpisaniem umowy o wszechstronnym partnerstwie strategicznym w marcu 2016 roku.

Opublikowano: 10 pa藕dziernika 2019
Czerwony napis "archiwum" w bia艂ej ramce na 艣rodku czerwonego t艂a / Red text "archiwum" in a white frame in the center of the red background

Bartosz Kowalski

W kwestii poparcia dla suwerenno艣ci terytorialnej, tre艣膰 dokumentu 鈥� przygotowanego po stronie czeskiej przez MSZ 鈥� jest jednak raczej lakoniczna. Nie odnosz膮c si臋 bezpo艣rednio do Tajwanu, wskazuje si臋 jedynie, 偶e Czechy potwierdzaj膮 przywi膮zanie do zasady 鈥瀓ednych Chin鈥� oraz poszanowanie dla suwerenno艣ci i integralno艣ci terytorialnej ChRL. Natomiast ten polityczny zapis uda艂o si臋 wprowadzi膰 do umowy o miastach partnerskich zawartych przez burmistrz贸w Pragi Adrian臋 Krn谩膷ov膮 (ANO) i Pekinu Wang Anshuna. Porozumienie w tej sprawie podpisano 29 marca 2016 roku ergo tego samego dnia w kt贸rym przypiecz臋towano partnerstwo czesko-chi艅skie na szczeblu centralnym. Tekst umowy mi臋dzy stolicami obu pa艅stw wzbudzi艂 szczeg贸lne kontrowersje, poniewa偶 鈥� jak 贸wcze艣nie donosi艂y media 鈥� z inicjatywy Pekinu wpisano do niego zapis o Tajwanie jako 鈥瀗ieod艂膮cznej cz臋艣ci Chin鈥�. Tym samym przekraczaj膮c tre艣膰 umowy pomi臋dzy rz膮dami centralnymi.

Jednak od 2018 roku, wraz z obj臋ciem rz膮d贸w w praskim ratuszu przez Zdenka H艡iba (Partia Pirat贸w) i rozpocz臋ciem stara艅 o usuni臋cie kontrowersyjnego zapisu, porozumienie mi臋dzy w艂adzami lokalnymi zacz臋艂o obiera膰 przeciwny kierunek. Po roku bezskutecznych negocjacji w sprawie odpolitycznienia umowy, H艡ib zapowiedzia艂 7 pa藕dziernika, 偶e zostanie ona uniewa偶niona, s艂usznie wskazuj膮c, 偶e z perspektywy pa艅stwa demokratycznego wsp贸艂praca w oparciu o tak膮 formu艂臋 nie powinna mie膰 miejsca.  Kiedy porozumienie by艂o g艂osowane trzy lata temu, niekt贸rzy z praskich radnych sygnalizowali swoje obawy o chi艅ski szanta偶 ekonomiczny, je艣li umowa mi臋dzy miastami nie zostanie przeg艂osowana w kszta艂cie po偶膮danym przez Pekin, wskazuj膮c na polityczny wymiar chi艅skiego zaanga偶owania gospodarczego w Europie 艢rodkowo-Wschodniej. Do retorsji rzeczywi艣cie dosz艂o, cho膰 nie ekonomicznych. Chi艅skie ministerstwo kultury odwo艂a艂o tourn茅e praskich filharmonik贸w (PKF), a ambasador ChRL w Czechach Zhang Jianmin pr贸bowa艂 wm贸wi膰 ministrowi kultury Lubomirowi Zaor谩lkowi, 偶e to PKF sama wnios艂a o przesuni臋cie wyst臋p贸w. W rezultacie Zaor谩lek, kt贸ry nota bene w 2014 roku jako szef MSZ og艂asza艂 鈥瀦艂ot膮 er臋鈥� w relacjach z Chinami, zagrozi艂, 偶e je艣li Pekin nie zmieni postawy, wsp贸艂praca kulturalna zostanie ca艂kowicie wstrzymana.

Natomiast w 艣wietle , w pierwszej kolejno艣ci to czeska strona w艂膮czy艂a zapis o 鈥瀓ednych Chinach鈥� do porozumienia, prawdopodobnie licz膮c, 偶e prze艂o偶y si臋 to na wymierne korzy艣ci ekonomiczne, kt贸re jednak przez trzy lata nie zmaterializowa艂y si臋. W rezultacie nale偶y wnioskowa膰, 偶e to dzia艂ania 贸wczesnych w艂adz Pragi, a nie obecna postawa H艡iba, sta艂y si臋 zarzewiem  w relacjach czesko-chi艅skich w ostatnich latach. Co wi臋cej bior膮c pod uwag臋, 偶e to strona czeska (pod wyra藕nym wp艂ywem lobbyst贸w zwi膮zanych z socjaldemokracj膮) by艂a stron膮 inicjuj膮c膮 ocieplenie stosunk贸w z ChRL w latach 2013-2014 oraz wykaza艂a si臋 nadgorliwo艣ci膮 upolityczniaj膮c relacje na szczeblu miast, teza o politycznym sprawstwie chi艅skiej dyplomacji gospodarczej ma tym w przypadku ograniczone uzasadnienie. Chocia偶 czesko-chi艅ska wsp贸艂praca lokalna mia艂a przynie艣膰 nap艂yw inwestycji i pandy praskiemu ZOO oraz tworzy膰 przestrze艅 dla wsp贸艂pracy politycznej na poziomie centralnym, to sta艂a si臋 ,,no偶em o dw贸ch ostrzach鈥� i jednym z katalizator贸w zmian w relacjach dwustronnych.

Opublikowano: Przemys艂aw Ciborek

CENTRUM ANALIZ, MODELOWANIA I NAUK OBLICZENIOWYCH (CAMINO)
E: camino@uni.lodz.pl

Projekt Multiportalu U艁 wsp贸艂finansowany z funduszy Unii Europejskiej w ramach konkursu NCBR