¾«¶«Ó°ÊÓ

Co dalej z formatem „16+1�?

Według doniesień agencji Reutera chińskie władze planują wstrzymać coroczne szczyty szefów rządów inicjatywy „16+1�, skupiającej Chiny i państwa Europy Środkowo-Wschodniej. Obniżenie rangi potwierdziłoby ograniczone efekty dotychczasowych działań, zwłaszcza w stosunku do ogromnie rozbudzonych oczekiwań państw regionu wobec korzyści gospodarczych związanych z instytucjonalizacją relacji w ramach wielostronnej współpracy z ChRL. O możliwym wygaszaniu „16+1�, przynajmniej w jej dotychczasowej formule, spekulowano w ubiegłym roku przy okazji szczytu Chin-EŚW w Budapeszcie. Po wydarzeniu o niewątpliwie dużej randze, należałoby się spodziewać dużego medialnego rozgłosu. Tymczasem, zarówno przed, jak i w trakcie spotkania premierów 17 państw, relacje w – większości kontrolowanych przez państwo – mediach węgierskich były bardzo zdawkowe.

Opublikowano: 27 marca 2018
Czerwony napis "archiwum" w białej ramce na środku czerwonego tła / Red text "archiwum" in a white frame in the center of the red background

Bartosz Kowalski

Spekuluje siÄ™, że czÄ™stotliwość spotkaÅ„ zostanie ograniczona do dwuletnich cykli, czyli – mimo wszystko – częściej niż ma to miejsce w przypadku chiÅ„skich formatów multilateralnych w Afryce (FOCAC) i Ameryce PoÅ‚udniowej (China-CELAC), odbywajÄ…cych siÄ™ co trzy lata  na poziomie ministerialnym, a nie jak w przypadku Europy Åšrodkowo-Wschodniej na szczeblu premierów i głów paÅ„stw. Niemniej, szerzona od zaÅ‚ożycielskiego spotkania ,,16+1â€� w Warszawie w 2012 roku, teza o gospodarczym i politycznym znaczeniu Europy Åšrodkowo-Wschodniej zostaÅ‚aby w ten sposób jednoznacznie zweryfikowana. Obniżenie rangi relacji bÄ™dzie Å›wiadczyÅ‚o zarówno o nietrafionych propozycjach Pekinu, jak i sÅ‚abej skutecznoÅ›ci samego regionu do którego oferta zostaÅ‚a skierowana. O ile dla Chin, głównym obiektem zainteresowania, byÅ‚a i jest, przede wszystkim Unia Europejska, to dla 16 paÅ„stw poÅ‚ożonych miÄ™dzy BaÅ‚tykiem, Morzem Czarnym i Adriatykiem, tak wyraźny zwrot w polityce bÄ™dzie odczytywany jako afront. ZwÅ‚aszcza przez najmniejsze paÅ„stwa, którym alians z Chinami, dostarczaÅ‚ na gruncie polityki miÄ™dzynarodowej prestiżu i znaczenia, wiÄ™kszego niż to wynika z ich rzeczywistego potencjaÅ‚u. Mechanizm ten dobrze odzwierciedla postawa wÅ‚adz komunistycznej Albanii z lat 60. ubiegÅ‚ego wieku, której przedstawiciele zwykli mawiać, że dziÄ™ki ich sojuszowi z Chinami, ludność maleÅ„kiej Albanii ,,liczy 701 milionówâ€�. Analogicznie, dziÄ™ki „16+1â€�, szefowie poszczególnych rzÄ…dów paÅ„stw Europy Åšrodkowo-Wschodniej uzyskali dostÄ™p do regularnych, corocznych konsultacji z premierem ChRL, które trudno uzasadnić polityczno-gospodarczÄ… atrakcyjnoÅ›ciÄ… Litwy, Å�otwy, Estonii czy SÅ‚owenii dla chiÅ„skiego kolosa.

Obniżenie statusu „16+1â€� byÅ‚oby również przyjąć trudno ze zrozumieniem w gronie europejskich Å›redniaków takich jak Polska i WÄ™gry, których nacjonalistyczne rzÄ…dy sÄ… szczególnie wyczulone na gesty mogÄ…ce oznaczać urazÄ™ dla narodowej dumy i rosnÄ…cych aspiracji do miana rozgrywajÄ…cych w polityce miÄ™dzynarodowej. Z paÅ„stwami Å›redniego rozmiaru Chiny majÄ… tradycyjnie duży problem ontologiczny: sÄ… one za duże żeby być marginalizowane, i zbyt maÅ‚e aby móc traktować je w ramach relacji partnerskich. Dlatego trudno oczekiwać, aby WarszawÄ™ z Pekinem połączyÅ‚ format cyklicznych dwustronnych konsultacji na szczeblu premierów i rzÄ…dów, jak ma to miejsce w przypadku stosunków Chin z Niemcami i RosjÄ…. Natomiast jeÅ›li wygaszanie dotychczasowej formuÅ‚y stanie siÄ™ faktem, ciężar relacji zostanie przesuniÄ™ty na grunt relacji bilateralnych, o czym Å›wiadczy przyjÄ™cie przez Xi Jinpinga zaproszenia do  w Serbii, i to w niecaÅ‚e dwa lata od ostatniej wizyty przewodniczÄ…cego ChRL w Belgradzie. Z kolei  22 marca w Pekinie, pomiÄ™dzy Wang Yi i przedstawicielami ministerstw spraw zagranicznych Polski, Czech, SÅ‚owacji i WÄ™gier, sugeruje, że paÅ„stwa V4 wyrażajÄ… obecnie gotowość do dalszego (wspólnego?), zacieÅ›niania relacji z PaÅ„stwem Åšrodka. Szef chiÅ„skiej dyplomacji, przedstawiÅ‚ stanowisko w kwestii stosunków wzajemnych w trzech punktach, wyrażajÄ…c nadziejÄ™, że: Grupa Wyszehradzka bÄ™dzie siÄ™ przyczyniać do procesu integracji europejskiej, wpÅ‚ywać konstruktywnie na budowÄ™ relacji europejsko-chiÅ„skich oraz pozostawać w awangardzie współpracy „16+1â€�. Dlatego istnieje również prawdopodobieÅ„stwo, że stosunki Chin z EÅšW ulegnÄ… zawężeniu, o czym zresztÄ… mówiÅ‚o siÄ™ od co najmniej dwóch lat – w formule z GrupÄ… WyszehradzkÄ… (4+1), w wariancie poszerzonym o SerbiÄ™ (5+1) lub dodatkowo o RumuniÄ™ i BuÅ‚gariÄ™ (7+1). Nie można również wykluczyć scenariusza, w którym „16+1â€� zostanie zachowana w dotychczasowym skÅ‚adzie, ale w schemacie ,,dwóch prÄ™dkoÅ›ciâ€�, de facto dokonujÄ…cym siÄ™ od zarania inicjatywy. Z kolei w szerszej perspektywie, ograniczenie rangi multilateralnych stosunków z wschodniÄ… częściÄ… Europy, można również postrzegać jako gest Pekinu wobec UE, zwÅ‚aszcza Niemiec, które najwyraźniej spoÅ›ród paÅ„stw Europy Zachodniej zgÅ‚aszaÅ‚y swoje obiekcje pod adresem „16+1â€�, jako formuÅ‚y dzielÄ…cej kontynent. Natomiast w perspektywie narastajÄ…cej wojny handlowej z USA – jako ustÄ™pstwo wobec Berlina i Paryża, które w ostatnich tygodniach sygnalizujÄ… wyraźnie zamiar wprowadzenia mechanizmów protekcjonistycznych wobec chiÅ„skiej aktywnoÅ›ci gospodarczej.

 

Opublikowano: Przemysław Ciborek

CENTRUM ANALIZ, MODELOWANIA I NAUK OBLICZENIOWYCH (CAMINO)
E: camino@uni.lodz.pl

Projekt Multiportalu U� współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej w ramach konkursu NCBR