Oko?o stu chińskich ochotników rekrutowa?o si? g?ównie z Ameryki Pó?nocnej i Europy, w tym przede wszystkim Francji. Ich ?redni wiek wynosi? ponad 40 lat: cz??? pochodzi?a z szeregów stutysi?cznej armii ochotników chińskich wys?anych do Francji pod koniec I wojny ?wiatowej. W Hiszpanii podobnie jak we Francji dwie dekady wcze?niej, Chińczycy z regu?y nie walczyli na froncie. Ich wysi?ek anga?owano najcz??ciej do prac na ty?ach konfliktu: kopania okopów, logistyki i obs?ugi medycznej. Chocia? liczebny udzia? Chińczyków w wojnie w Hiszpanii by? relatywnie skromny, to znaczenie propagandowe by?o niebagatelne. Najbardziej znanym chińskim cz?onkiem Brigadas Internacionales by? 44-letni Szantuńczyk Zhang Ruishu, którego profil znalaz? si? na ok?adce magazynu Estampa we wrze?niu 1937 r. W po?owie tego samego roku, Mao Zedong, najwyra?niej nie?wiadomy udzia?u swoich pobratymców w Brygadach Mi?dzynarodowych, opublikowa? list do narodu hiszpańskiego w którym przyrówna? walk? Hiszpanów o wolno?? i demokracj? do zmagań narodowowyzwoleńczych na Wschodzie, t?umacz?c, ?e ?wielu ochotników z chińskiej Armii Czerwonej pragnie wzi?? udzia? w zmaganiach w Hiszpanii, i nie ma dnia w którym nie rozprawiamy o waszej walce i sytuacji w Hiszpanii. Gdyby nie fakt, ?e mamy przed sob? japońskiego wroga, z pewno?ci? przy??czyliby?my si? do waszych Brygad Mi?dzynarodowych”. Trzy lata pó?niej, pod koniec wrze?nia 1939 r., Mao brak zdecydowanej reakcji Francji i Anglii na napa?? Niemiec na Polsk?, analogicznie do postawy ?nieingerencji” przyj?tej przez Pary? i Londyn po wybuchu wojny w Hiszpanii. Nale?y jednak pami?ta?, ?e w tym samym miejscu Mao oceni? sytuacj? w Europie zgodnie z oficjaln? wyk?adni? Moskwy: ?wej?cie armii radzieckiej do wschodniej Polski mia?o na celu odzyskanie w?asnego terytorium (shi weile shoufu ziji guotu), wyzwolenie ,,s?abych narodowo?ci” [Bia?orusinów i Ukraińców] i jednocze?nie s?u?y powstrzymywaniu rozszerzania si? agresji niemieckiej na wschód oraz stanowi krok w kierunku prze?amania intrygi [Neville’a] Chamberlaina”. Jak pisz? Nancy i Len Tsou, wydanej w 2015 r. na Tajwanie i przet?umaczonej na j?zyk hiszpański Kiedy ?wiat by? m?ody: chińscy ochotnicy w wojnie domowej w Hiszpanii (1936-1939)[1], po zwyci?stwie nacjonalistycznych wojsk Franco i wycofaniu Brygad z Hiszpanii, losy chińskich ochotników potoczy?y si? rozmaicie, cho? wi?kszo?? zosta?a odes?ana do ojczyzny i przy??czy?a si? do wojny antyjapońskiej. Trwaj?ce blisko trzy lata starcia w Hiszpanii stanowi?y dramatyczne preludium II wojny ?wiatowej. Dlatego zachowanie pami?ci o zaanga?owaniu chińskich ochotników w sprawy z dala od ich ojczyzny oraz przypominanie genezy i okoliczno?ci hiszpańskiej wojny domowej, jest – równie? zdaniem autorów ksi??ki – istotne w kontek?cie t??ej?cej obecnie nietolerancji oraz narastaj?cych partykularyzmów i konfliktów gospodarczo-politycznych.
[1]倪慧如 Ni Huiru, 鄒寧遠 Zou Ningyuan, 當世界年輕的時候：參加西班牙內戰的中國人(1936-1939) Shijie Nianqing de Shihou: Canjia Xibanya Neizhan de Zhongguoren (1936-1939), Taipei: Renjian Chubanshe, 2015.