03.11.2021
W dniach 20-30 pa藕dziernika pod przewodnictwem ministra Narodowej Komisji Rozwoju (NKR) Kung Ming-hsina odwiedzi艂a trzy pa艅stwa Europy 艢rodkowej, kolejno S艂owacj臋, Czechy i Litw臋. Celem wizyty zorganizowanej przez NKR oraz ministerstwa gospodarki, finans贸w, nauki i technologii i spraw zagranicznych by艂a promocja inwestycji i wsp贸艂pracy gospodarczej. Niemal jednocze艣nie S艂owacj臋, Czechy, Bruksel臋 i Warszaw臋 odwiedzi艂 szef tajwa艅skiego MSZ Joseph Wu. Wizyty przypad艂y w wa偶nym dla Tajwanu momencie: wobec nasilaj膮cych si臋 gr贸藕b i pokaz贸w si艂y wojskowej ze strony Chi艅skiej Republiki Ludowej (ChRL), coraz 艣mielej sygnalizuj膮cej gotowo艣膰 do zbrojnego ,,wyzwolenia Tajwanu鈥�, kt贸ry uwa偶a za ,,nieod艂膮czn膮 cz臋艣膰 swojego terytorium鈥�.
Wed艂ug bada艅 opinii publicznej , zaledwie kilka procent Tajwa艅czyk贸w opowiada si臋 za natychmiastow膮 niepodleg艂o艣ci膮 (5,6%) lub zjednoczeniem z ChRL (1,5%), natomiast absolutna wi臋kszo艣膰 (87,4%) jest zainteresowana utrzymaniem jakiego艣 rodzaju status quo: z wychyleniem w stron臋 podj臋cia stosownej decyzji p贸藕niej (28,2%), zachowania obecnego statusu (27,5%), niepodleg艂o艣ci (25,8%) b膮d藕 zjednoczenia (5,9%). Innymi s艂owy, tajwa艅ska to偶samo艣膰 narodowa jest wyra藕nie okre艣lona: w por贸wnaniu do pocz膮tku lat 90. wyra藕nie spad艂o zainteresowanie zjednoczeniem z ChRL, natomiast wzros艂y tendencje do niepodleg艂o艣ci oraz zachowania status quo ze wskazaniem na szeroko rozumiane niepodleganie w艂adzy ChRL.
W ci膮gu ostatnich trzech dekad Tajwan przekszta艂ci艂 si臋 w pe艂n膮 demokracj臋, dzi艣 w tym zakresie, nie tylko w kontek艣cie azjatyckim. I to w艂a艣nie odniesienia do pami臋ci o walce z autorytaryzmami wsp贸艂dzielonej przez Tajwan i pa艅stwa Europy 艢rodkowo-Wschodniej sta艂y si臋 motywem przewodnim tajwa艅skiego tourn茅e po regionie. W Bratys艂awie i Pradze Joseph Wu przy艣wiecaj膮cych prze艂omowym zrywom demokratycznym w historii Czechos艂owacji i Tajwanu, odpowiednio aksamitnej rewolucji i ruchowi dzikich lilii. W podobny spos贸b uzasadnia艂a swoj膮 wizyt臋 w E艢W , kt贸ra skupi艂a si臋 na propagowaniu budowy wytrzyma艂ych (renxing) mi臋dzynarodowych 艂a艅cuch贸w dostaw pa艅stw demokratycznych. Narracja Tajwanu wobec E艢W jest wi臋c wyra藕nie nakierowana przeciwko analogicznym zabiegom dyskursywnym ze strony ChRL, kt贸ra opar艂a sw贸j ,,powr贸t鈥� do E艢W po 2012 roku o has艂a 鈥瀟radycyjnej przyja藕ni鈥� i nawi膮zania do po(socjalistycznej) to偶samo艣ci.
Po 1989 roku niemal wszystkie postkomunistyczne pa艅stwa Europy 艢rodkowo-Wschodniej uzna艂y ChRL i przywi膮zanie do 鈥瀙olityki jednych Chin鈥�. Wyj膮tek w tej kwestii stanowi艂a 艁otwa, kt贸re uznaj膮c ChRL, prowadzi艂a jednocze艣nie relacje konsularne z Tajwanem (w latach 1992-1994) oraz Macedonia, kt贸ra nawi膮za艂a pe艂ne relacje dyplomatyczne z Tajwanem (1999-2001). W latach 90. Albania i 艁otwa chcia艂y w pe艂ni uzna膰 Tajwan, ale zabrak艂o zach臋t ekonomicznych ze strony Tajpej. Cho膰 wydaje si臋, 偶e z艂amanie polityki 鈥瀓ednych Chin鈥� przez jakiekolwiek pa艅stwo E艢W nie jest obecnie prawdopodobne, to wzrost inwestycji z Tajwanu, zw艂aszcza w obszarze zaawansowanych technologii (np. produkcji p贸艂przewodnik贸w) z pewno艣ci膮 by艂by argumentem dla wybranych rz膮d贸w E艢W na rzecz intensyfikacji relacji politycznych z w艂adzami w Tajpej.
Natomiast trudno oczekiwa膰, 偶e niespe艂na 24-milionowy Tajwan b臋dzie w stanie zaspokoi膰 oczekiwania wszystkich pa艅stw E艢W. Wskaz贸wk膮 w tym wzgl臋dzie s膮 deklaracje wyg艂oszone przez tajwa艅sk膮 delegacj臋 gospodarcz膮 pod koniec europejskiego tourn茅e w Wilnie; w maju br. Litwa opu艣ci艂a format 17+1 (obecnie 16+1), a nast臋pnie zgodzi艂a si臋 na otwarcie w Wilnie biura przedstawicielskiego z u偶yciem 鈥�, wywo艂uj膮c gniewne reakcje ze strony Pekinu, z odwo艂aniem ambasadora w艂膮cznie. Minister Kung , 偶e w pierwszej po艂owie 2022 roku Tajwan zorganizuje misj臋 eksperck膮 na Litw臋 w celu ewaluacji tamtejszego potencja艂u do wsp贸艂pracy w obszarze zaawansowanych technologii, w tym produkcji p贸艂przewodnik贸w, oraz uruchomi program szkole艅 dla ,,litewskich talent贸w鈥� w tym zakresie. Ostro偶ny, ale czytelny plan wsp贸艂pracy nakre艣lony przez ministra Kunga wskazuje, 偶e Tajwan nie chce powiela膰 b艂臋d贸w pope艂nionych przez ChRL. W minionej dekadzie Pekin rozbudzi艂 w stolicach E艢W ogromne oczekiwania zwi膮zane z dost臋pem rodzimych eksporter贸w do ogromnego chi艅skiego rynku i masowym nap艂ywem inwestycji i transferem technologii. Nie zostawszy spe艂nione, nadzieje te przekszta艂ci艂y si臋 w niemal powszechne rozczarowanie (z wyj膮tkiem Serbii i W臋gier), doprowadzaj膮c do kryzysu formatu 16+1.
Istotnie, zdaniem Josepha Wu Tajwan chce si臋 obecnie przedstawia膰 wobec coraz bardziej autorytarnej ChRL, jej ,,wilczej dyplomacji鈥� i wykorzystywania inwestycji jako narz臋dzia oddzia艂ywania politycznego, co w ostatnim czasie odczu艂y Czechy i Litwa. Co wi臋cej, gospodarki Europy 艢rodkowej, zw艂aszcza pa艅stw wchodz膮cych w sk艂ad Grupy Wyszehradzkiej, s膮 w istotnym stopniu . Wed艂ug r贸偶nych 藕r贸de艂, Czechy s膮 czwartym najwi臋kszym biorc膮 FDI z Tajwanu w Europie, a 90% tajwa艅skich inwestycji w UE w 2019 roku przyj臋艂y W臋gry; tajwa艅skie inwestycje s膮 r贸wnie偶 obecne w Polsce i na S艂owacji.
Wobec zmian na scenie politycznej zachodz膮cych po ostatnich wyborach w Czechach mo偶na oczekiwa膰 dalszego przewarto艣ciowania polityki w艂adz w Pradze wobec Pekinu i powrotu do linii polityki zagranicznej opartej na warto艣ciach demokratycznych, nakre艣lonej przez V谩clava Havla. Dla pozycji Tajwanu i ChRL w E艢W niezmiernie wa偶ne b臋d膮 przysz艂oroczne wybory parlamentarne na W臋grzech. Ewentualna pora偶ka Viktora Orb谩na mo偶e okaza膰 si臋 katalizatorem zmian w relacjach z Pekinem, poniewa偶 s膮 sceptycznie nastawione wobec rosn膮cych wp艂yw贸w autorytarnych Chin na W臋grzech. S艂owacja, a zw艂aszcza Polska wydaj膮 si臋 by膰 na razie ostro偶niejsze w tym zakresie, cho膰 oba pa艅stwa przekaza艂y Tajwanowi w darowi藕nie poka藕ne partie szczepionek przeciw COVID-19, co w obecnej sytuacji mi臋dzynarodowej stanowi istotny sygna艂 polityczny.