¾«¶«Ó°ÊÓ

deszcz, »åż»åż´Ç·É²Ô¾±³¦²¹ i deszczownica

Szanowni Państwo!

Mój trzyletni synek zauważyÅ‚ ostatnio w Å‚azience, że myje siÄ™ pod dżdżownicÄ…. ChodziÅ‚o mu oczywiÅ›cie o deszczownicÄ™. Zabawna obserwacja dziecka daÅ‚a mi do myÅ›lenia – gdyby inaczej toczyÅ‚a siÄ™ historia deklinacji deszczu, może rzeczywiÅ›cie mylibyÅ›my siÄ™ pod »åż»åż´Ç·É²Ô¾±³¦²¹mi?

Opublikowano:

SÅ‚ownik etymologiczny jÄ™zyka polskiego WiesÅ‚awa Borysia podaje, że leksem »åż»åż´Ç·É²Ô¾±³¦²¹ funkcjonuje w polszczyźnie od XVI wieku jako okreÅ›lenie robaka ziemnego, który masowo pojawia siÄ™ na powierzchni ziemi w czasie deszczu (dawniej »åż»åż³Ü) lub po nim. DżdżownicÄ™ okreÅ›lano też sÅ‚owami »åż»åż±ð·É²Ô¾±³¦²¹, gżownica i, co istotne, deszczownica. SÅ‚ownik etymologiczny Franciszka SÅ‚awskiego wskazuje na drugie znaczenie leksemu »åż»åż±ð·É²Ô¾±³¦²¹ – „woda deszczowa, deszczówkaâ€�. Współczesny rzeczownik deszcz pochodzi od staropolskiej formy mianownikowej »å±ðż»åż &²Ô²ú²õ±è;(»å´Ç±è±ðÅ‚²Ô¾±²¹³¦³ú: dżdża/»åż»åż³Ü). Jak sÅ‚usznie zauważaÅ‚ Jacek Wasilewski w książce Bezecnik gramatyki polskiej „mawiano dżdżysty dzieÅ„, »åż»åż³Ü kania pragnie i »åż»åż´Ç·É²Ô¾±³¦²¹ na ulicach. Ale mówiÄ…cy zaniedbali pisowniÄ™ i zamienili na deszcz. (…) Jak teraz spytacie, jaki jest mianownik od »åż»åż³Ü, nikt nie wieâ€�.

Nawet gdyby współczeÅ›nie funkcjonowaÅ‚a dawna forma mianownikowa »å±ðż»åż nie oznacza to przecież, że leksem »åż»åż´Ç·É²Ô¾±³¦²¹ obligatoryjnie rozszerzyÅ‚by zakres znaczeniowy i okreÅ›laÅ‚ także bateriÄ™ prysznicowÄ… montowanÄ… na staÅ‚e w kabinie. Zdaniem profesora Jacka Wasilewskiego może to dżdżownice powinniÅ›my nazywać współczeÅ›nie deszczownicami, co odzwierciedlaÅ‚oby kierunek zmian deklinacyjnych rzeczownika deszcz.

Serdecznie pozdrawiam

Elwira Olejniczak

Opublikowano: Jakub Mokrzki

CENTRUM ANALIZ, MODELOWANIA I NAUK OBLICZENIOWYCH (CAMINO)
E: camino@uni.lodz.pl

Projekt Multiportalu U� współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej w ramach konkursu NCBR