¾«¶«Ó°ÊÓ

jerzyk i jeżyk – pisownia i etymologia

Jerzyk a jeżyk dlaczego piszemy inaczej skoro występuje przed spółgłoska samogłoska e

Opublikowano:

Pisownia tych dwóch wyrazów jest wynikiem różnej ich etymologii i wystÄ™powanie przed spółgÅ‚oskÄ… samogÅ‚oski e nie ma tu żadnego znaczenia. PrasÅ‚owiaÅ„skie sÅ‚owo *ežъ wywodzi siÄ™ od praindoeuropejskiego pnia *eghi- niosÄ…cego znaczenie ‘żmija’. Jeż to pierwotnie ten, który je żmije, bo ludzie już dawno zaobserwowali, że jeże polujÄ… na żmije. Natomiast pochodzenie nazwy jerzyków jest niepewne. WedÅ‚ug jednej z hipotez ptak ten wziÄ…Å‚ swojÄ… nazwÄ™ od Å›wiÄ™tego Jerzego, którego imieniny wypadajÄ… 23 kwietnia. W tym mniej wiÄ™cej czasie jerzyki przylatujÄ… do Polski po zimowym pobycie w Afryce. Inni etymolodzy wywodzÄ… tÄ™ nazwÄ™ od dawnego czasownika jurzyć siÄ™ ´Ç³ú²Ô²¹³¦³ú²¹ÂáÄ…³¦±ð²µ´Ç zachowywać siÄ™ niespokojnie, od którego pochodzi przymiotnik jurny. Jerzyki majÄ… specyficznÄ… budowÄ™ anatomicznÄ…: bardzo krótkie i sÅ‚abe nogi oraz dÅ‚ugie skrzydÅ‚a. Z tego powodu, gdy usiÄ…dÄ… na ziemi, to potem trudno poderwać im siÄ™ do lotu. W rezultacie zachowujÄ… siÄ™ wtedy niespokojnie, miotajÄ… siÄ™ i prawdopodobnie stÄ…d taka ich nazwa.

O tym, czy wyrazach pochodzÄ…cych z jÄ™zyka prasÅ‚owiaÅ„skiego piszemy dziÅ› ż czy rz, decyduje nie wystÄ™powanie przed spółgÅ‚oskÄ… samogÅ‚oski e, ale to jaka spółgÅ‚oska w okresie wspólnoty prasÅ‚owiaÅ„skiej ulegÅ‚a w danym wyrazie zmiÄ™kczeniu. JeÅ›li byÅ‚o to z lub g, to piszemy dziÅ› ż, natomiast w wyniku palatalizacji r otrzymaliÅ›my dzisiejsze rz  – stÄ…d może (prsÅ‚. *moge), ale morze (prsÅ‚. *morje).

Anita Pawłowska-Kościelniak

Opublikowano: Jakub Mokrzki

CENTRUM ANALIZ, MODELOWANIA I NAUK OBLICZENIOWYCH (CAMINO)
E: camino@uni.lodz.pl

Projekt Multiportalu U� współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej w ramach konkursu NCBR