Pisownia tych dwóch wyrazów jest wynikiem różnej ich etymologii i wystÄ™powanie przed spółgÅ‚oskÄ… samogÅ‚oski e nie ma tu żadnego znaczenia. PrasÅ‚owiaÅ„skie sÅ‚owo *ežъ wywodzi siÄ™ od praindoeuropejskiego pnia *eghi- niosÄ…cego znaczenie ‘żmija’. Jeż to pierwotnie ten, który je żmije, bo ludzie już dawno zaobserwowali, że jeże polujÄ… na żmije. Natomiast pochodzenie nazwy jerzyków jest niepewne. WedÅ‚ug jednej z hipotez ptak ten wziÄ…Å‚ swojÄ… nazwÄ™ od Å›wiÄ™tego Jerzego, którego imieniny wypadajÄ… 23 kwietnia. W tym mniej wiÄ™cej czasie jerzyki przylatujÄ… do Polski po zimowym pobycie w Afryce. Inni etymolodzy wywodzÄ… tÄ™ nazwÄ™ od dawnego czasownika jurzyć siÄ™ ´Ç³ú²Ô²¹³¦³ú²¹ÂáÄ…³¦±ð²µ´Ç zachowywać siÄ™ niespokojnie, od którego pochodzi przymiotnik jurny. Jerzyki majÄ… specyficznÄ… budowÄ™ anatomicznÄ…: bardzo krótkie i sÅ‚abe nogi oraz dÅ‚ugie skrzydÅ‚a. Z tego powodu, gdy usiÄ…dÄ… na ziemi, to potem trudno poderwać im siÄ™ do lotu. W rezultacie zachowujÄ… siÄ™ wtedy niespokojnie, miotajÄ… siÄ™ i prawdopodobnie stÄ…d taka ich nazwa.
O tym, czy wyrazach pochodzących z języka prasłowiańskiego piszemy dziś ż czy rz, decyduje nie występowanie przed spółgłoską samogłoski e, ale to jaka spółgłoska w okresie wspólnoty prasłowiańskiej uległa w danym wyrazie zmiękczeniu. Jeśli było to z lub g, to piszemy dziś ż, natomiast w wyniku palatalizacji r otrzymaliśmy dzisiejsze rz – stąd może (prsł. *moge), ale morze (prsł. *morje).
Anita Pawłowska-Kościelniak