¾«¶«Ó°ÊÓ

´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡ ³¾²¹²õ³ú²â²ÔÄ…

Szanowny Państwo,

ostatnio podczas lekcji jÄ™zyka polskiego pojawiÅ‚ siÄ™ problem z użyciem i poprawnÄ… odmianÄ… wyrażenia ´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡ maszynÄ™. Czy można ´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡ maszynÄ™? WedÅ‚ug sÅ‚ownika PWN ´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡ oznacza miÄ™dzy innymi «posÅ‚ugiwać siÄ™ czymś» w tym wypadku ³¾²¹²õ³ú²â²ÔÄ…. JeÅ›li ten zwrot jest poprawny, to czy jego odmiana w zdaniu bÄ™dzie wyglÄ…daÅ‚a w nastÄ™pujÄ…cy sposób?

Był zajęty operowaniem maszyny produkującej biały pył.

Sprawdziłam odmianę przez przypadki wyrazu maszyna i w dopełniaczu, odmienia się on: operowaniem (kogo? czego?) maszyny. Niektórzy jednak uważają, że poprawną formą jest:

ByÅ‚ zajÄ™ty operowaniem ³¾²¹²õ³ú²â²ÔÄ… produkujÄ…cÄ… biaÅ‚y pyÅ‚.

Czyje rozumowanie jest poprawne?

Z wyrazami szacunku

Alicja

Opublikowano:

Szanowna Pani,
opisany przez PaniÄ… problem dotyczy użycia wÅ‚aÅ›ciwej formy przypadka, czyli tzw. rekcji (wyraz podrzÄ™dny przybiera przypadek, jakiego wymaga wyraz nadrzÄ™dny). Dość czÄ™sto w polszczyźnie mamy do czynienia z sytuacjÄ…, gdy dany czasownik w zależnoÅ›ci od znaczenia wymaga zastosowania innego przypadka gramatycznego. I tak też jest z czasownikiem ´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡:

  1. ´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡ (w znaczeniu <<dokonywać operacji, zabiegu chirurgicznego>>) wymaga biernika, np. ´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡ (kogo?) czÅ‚owieka, dziecko, ludzi, (co?) serce, wÄ…trobÄ™, jelito grube; 
  2. ´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡ (w znaczeniu <<posÅ‚ugiwać siÄ™ czymÅ›>> lub <<dziaÅ‚ać za pomocÄ… czegoÅ›>>) wymaga narzÄ™dnika, np. ´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡ (czym?) gÅ‚osem, dźwiÄ™kiem, argumentami, opiniami, metaforÄ…, porównaniem oraz ´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡ ³¾²¹²õ³ú²â²ÔÄ…, pÅ‚ugiem, glebogryzarkÄ…, dźwigiem;
  3. ´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡ (w znaczeniu <<dokonywać transakcji finansowych>>) wymaga także narzÄ™dnika, np. ´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡ (czym?) akcjami, finansami, aktywami, dużymi sumami.

Utworzony od czasownika ´Ç±è±ð°ù´Ç·É²¹Ä‡ rzeczownik operowanie, w zależnoÅ›ci od znaczenia, bÄ™dzie wymagaÅ‚ użycia dopeÅ‚niacza: operowanie dziecka, wÄ…troby, jelita grubego (choć pewnie częściej użyjemy w niektórych kontekstach rzeczownika operacja) lub narzÄ™dnika: operowanie gÅ‚osem, metaforÄ…, akcjami.

Zgodnie ze wskazanymi zasadami powinniÅ›my powiedzieć/napisać: byÅ‚ zajÄ™ty operowaniem (czym?) ³¾²¹²õ³ú²â²ÔÄ…, bowiem stwierdzenie byÅ‚ zajÄ™ty operowaniem (czego?) maszyny wskazywaÅ‚oby wyłącznie na sytuacjÄ™, gdy ktoÅ› dokonywaÅ‚by zabiegu chirurgicznego tejże maszyny.

�ączę pozdrowienia
Agnieszka Wierzbicka

Opublikowano: Jakub Mokrzki

CENTRUM ANALIZ, MODELOWANIA I NAUK OBLICZENIOWYCH (CAMINO)
E: camino@uni.lodz.pl

Projekt Multiportalu U� współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej w ramach konkursu NCBR