精东影视

wyrazy dwuklasowe

Dzie艅 dobry,

mam problem z okre艣leniem wyraz贸w dwuklasowych. Szuka艂am d艂ugo definicji, ale niestety nie znalaz艂am jej. Domy艣lam, si臋, 偶e dwuklasowo艣膰 mo偶e mie膰 zwi膮zek dwiema klasami j臋zyka: s艂ownikow膮 i gramatyczn膮, jednak czy mam racj臋?

Wydaj臋 mi si臋, 偶e wyrazem dwuklasowym mo偶e by膰 np. zaimek, poniewa偶 z jednej strony jest on rzeczownikiem, a z drugiej okre艣la typow膮 funkcj臋 (?) rzeczownika.

Bardzo prosz臋 o pomoc.

Opublikowano:

Terminu wyrazy dwuklasowe u偶y艂 Stanis艂aw Jod艂owski w podr臋czniku Podstawy polskiej sk艂adni (1976). Mia艂 na my艣li sytuacj臋 polegaj膮c膮 na tym, 偶e wyrazy nale偶膮ce do danej cz臋艣ci mowy zmieniaj膮 czasem swoje w艂a艣ciwo艣ci gramatyczne do tego stopnia, 偶e przenosz膮 si臋 do innej cz臋艣ci mowy i co za tym idzie, mog膮 pe艂ni膰 inne funkcje sk艂adniowe. Bardzo cz臋stym przyk艂adem tego typu zjawiska jest przeniesienie imies艂ow贸w przymiotnikowych (czyli form gramatycznych czasownika) do klasy przymiotnik贸w, czyli ich adiektywizacja, np. wyraz 艣辫颈膮肠测 w kontek艣cie: pies 艣辫颈膮肠测 na kanapie to imies艂贸w, natomiast w wyra偶eniu pies jest 艣辫颈膮肠测 to ju偶 przymiotnik. Podobne zjawisko dotyczy:

  • przymiotnik贸w, kt贸re staj膮 si臋 rzeczownikami (tzw. substantywizacja), np. Ten znajomy ch艂opak ale To jest m贸j znajomy; 
  • rzeczownik贸w, kt贸re staj膮 si臋 liczebnikami (tzw. numeralizacja), np. Ten czarownik ma wielk膮 moc ale Moc serdecznych 偶ycze艅!
  • rzeczownik贸w, kt贸re staj膮 si臋 przys艂贸wkami (tzw. adwerbializacja), np. Pi臋kny dzisiaj 飞颈别肠锄贸谤 ale P贸jdziemy tam wieczorem
  • przys艂贸wk贸w, kt贸re staj膮 si臋 przyimkami, np. Przeszed艂 obok ale Stoi obok szafy.

Zmiana w艂a艣ciwo艣ci gramatycznych polega najcz臋艣ciej na ograniczeniu mo偶liwo艣ci odmiany (np. przymiotnik chory przyjmuje formy wszystkich rodzaj贸w, podczas gdy rzeczownik chory nie ma rodzaju nijakiego, rzeczownik 飞颈别肠锄贸谤 odmienia si臋 przez przypadki i liczby, a przys艂贸wek wieczorem jest nieodmienny itp.) Niekt贸re wyrazy, kt贸re ulegaj膮 takim procesom, na sta艂e przechodz膮 do innej cz臋艣ci mowy, np. my艣liwy, le艣niczy, gajowy, chor膮偶y, inne z kolei funkcjonuj膮 w obu cz臋艣ciach mowy i o tym, jak膮 funkcj臋 pe艂ni膮 w danym wypowiedzeniu, decyduje kontekst.

Izabela R贸偶ycka

Opublikowano: Jakub Mokrzki

CENTRUM ANALIZ, MODELOWANIA I NAUK OBLICZENIOWYCH (CAMINO)
E: camino@uni.lodz.pl

Projekt Multiportalu U艁 wsp贸艂finansowany z funduszy Unii Europejskiej w ramach konkursu NCBR