Etymologia, czyli pochodzenie tego wyrazu jest takie, jak podaje S艂ownik j臋zyka polskiego, czyli 偶e jest to zdrobnienie od s艂owa dusza. Natomiast u偶ywa, czy mo偶e raczej u偶ywa艂o si臋 tego wyrazu (bo dzisiaj jest to forma przestarza艂a) w zwrocie: moja duszko kierowanym do osoby bliskiej, kochanej itp. Jak podaje S艂ownik polszczyzny XVI w., by艂a to forma stosowana zar贸wno w odniesieniu do kobiet, jak i m臋偶czyzn, p贸藕niej rzeczywi艣cie raczej do kobiet. Podstawa s艂owotw贸rcza tego wyrazu, czyli rzeczownik dusza, oznacza poj臋cie warto艣ciowane zazwyczaj pozytywnie (w tradycji religijnej, filozoficznej, a tak偶e w potocznym my艣leniu cz臋sto przeciwstawiane s艂abemu, 艣miertelnemu cia艂u) i kojarzy si臋 z czym艣 bardzo dla ka偶dego wa偶nym, drogim. Takie w艂a艣nie skojarzenia da艂y zapewne podstaw臋 do zastosowania tego wyrazu wobec os贸b, kt贸re by艂y darzone szczeg贸lnie g艂臋bokim uczuciem. U偶ycie formy zdrobnia艂ej mia艂o z kolei za zadanie wyrazi膰 zaanga偶owanie emocjonalne i blisko艣膰, forma duszka ma bowiem zabarwienie pieszczotliwe. W takiej w艂a艣nie funkcji, czyli pieszczotliwego zwrotu do kochanej osoby, forma ta wyst臋puje bardzo cz臋sto w pie艣niach ludowych, nie tylko zreszt膮 polskich, ale tak偶e ukrai艅skich.
U偶ycie form nacechowanych emocjonalnie czasem niesie jednak ze sob膮 pewne niespodzianki. Kiedy przypomnimy konteksty, w kt贸rych zwrot moja duszko pojawia艂 si臋 w literaturze, oka偶e si臋, 偶e m贸g艂 on mie膰 nieco inne zabarwienie. W ten spos贸b zwraca艂a si臋 pani Dyndalska do pani Orgonowej w komedii A. Fredry 鈥濪amy i huzary鈥� (siostry cz臋sto si臋 tam spieraj膮). Tego zwrotu u偶y艂 Pan M艂ody wobec Panny M艂odej w 鈥濿eselu鈥� S. Wyspia艅skiego, kiedy podkre艣la艂, 偶e nie zrozumia艂a ona, o czym rozmawia艂 z Ksi臋dzem. R贸wnie偶 ten zwrot uzna艂a za najtrafniej oddaj膮cy oryginaln膮 angielsk膮 form臋 polska t艂umaczka 鈥濪umy i uprzedzenia鈥� J. Austen. U偶ywa go tam pan Bennet w stosunku do swojej cechuj膮cej si臋 niezwyk艂膮 g艂upot膮 ma艂偶onki. Jak wida膰, forma ta ma w tych przyk艂adach zabarwienie protekcjonalne albo ironiczne.
Je艣li chodzi o mo偶liwo艣膰 u偶ywania tej formy wsp贸艂cze艣nie, to z jednej strony ma ona pozytywne zabarwienie emocjonalne, a jej dawno艣膰 nadaje jej swoisty wdzi臋k, z drugiej jednak strony, mo偶e budzi膰 pewne w膮tpliwo艣ci, czy nie jest stosowana z nacechowaniem mniej serdecznym. Wszytko b臋dzie zatem zale偶a艂o od okoliczno艣ci, w jakich b臋dzie u偶ywana i tonu, jakim b臋dzie wypowiadana.
Izabela R贸偶ycka