精东影视

znaczenie wyrazu arbitralny

Szanowni Pa艅stwo,

W wielu ksi膮偶kach i skryptach dotycz膮cych nauk przyrodniczych i 艣cis艂ych spotka艂em si臋 z u偶yciem s艂owa 鈥瀉rbitralny鈥� w znaczeniu 鈥瀘dg贸rnie ustalony, og贸lnoprzyj臋ty, konwencyjny鈥�. Mowa najcz臋艣ciej o pewnych umownych granicach czy progach ustanowionych na drodze porozumienia, nie za艣 na podstawie danych do艣wiadczalnych etc.Przyk艂adowo: je艣li wsp贸艂czynnik A jest wy偶szy ni偶 0,7, to uznaje si臋, 偶e dane s膮 skorelowane. 鈥�0,7鈥� jest w艂a艣nie tym 鈥瀉rbitralnym鈥� progiem.Pewne w膮tpliwo艣ci zasia艂 fakt, i偶 wi臋kszo艣膰 s艂ownik贸w podaje 鈥瀉rbitralny鈥� jako synonim 鈥瀊ezwzgl臋dnie narzuconego w spos贸b niedopuszczaj膮cy sprzeciwu鈥� 鈥� tak, jakby to s艂owo mia艂o negatywny wyd藕wi臋k.

St膮d moje pytania 鈥� jakie skojarzenia powinno nasuwa膰 co艣 鈥瀉rbitralnego鈥�? Czy takiego s艂owa mo偶emy u偶y膰 do opisu czego艣, jak wspomnia艂em, 鈥瀘dg贸rnie ustalonego鈥� tak, by nasza wypowied藕 brzmia艂a neutralnie?

 

Z powa偶aniem

Daniel Zakaszewski

Opublikowano:

U偶ytkownicy j臋zyka polskiego cz臋sto zmieniaj膮 lub modyfikuj膮 znaczenia wyraz贸w zapo偶yczonych, co najcz臋艣ciej nie znajduje aprobaty normatywist贸w. S艂owo arbitralny pochodzi z 艂ac. arbitralis 鈥� polubowny, pojednawczy, od arbiter 鈥� rozjemca, s臋dzia polubowny; pan, w艂adca. Jego znaczenie w j臋zyku polskim to wg 鈥濽niwersalnego s艂ownika j臋zyka polskiego鈥� pod red. S. Dubisza: 鈥� a) niedopuszczaj膮cy sprzeciwu, b) narzucaj膮cy komu艣 swoje zdanie, nieznosz膮cy sprzeciwu, apodyktyczny鈥�, wg 鈥濻艂ownika wsp贸艂czesnego j臋zyka polskiego鈥� pod red. B. Dunaja: 鈥榥arzucaj膮cy bezwzgl臋dnie swoje stanowisko, nieznosz膮cy sprzeciwu, bezwzgl臋dny, apodyktyczny, samowolny鈥�. Arbitralne mog膮 by膰 decyzje, s膮dy; arbitralne rozstrzygni臋cie sporu; arbitralny ton wypowiedzi. Arbitralny nie oznacza wi臋c, jak Pan sugeruje, 鈥瀔onwencjonalny, og贸lnie przyj臋ty鈥�. Dosz艂o tu do rozszerzenia znaczenia. Warto艣膰 znaczeniowa tego wyrazu ma zabarwienie emocjonalne, motywowane pragmatycznie. Ujemne nacechowanie tkwi w wyrazie implicite [tak jak na przyk艂ad w wyrazie oferma 鈥� niezdarny, niezaradny; fajt艂apa].

Katarzyna Jachimowska

Opublikowano: Jakub Mokrzki

CENTRUM ANALIZ, MODELOWANIA I NAUK OBLICZENIOWYCH (CAMINO)
E: camino@uni.lodz.pl

Projekt Multiportalu U艁 wsp贸艂finansowany z funduszy Unii Europejskiej w ramach konkursu NCBR