25.01.2022
21 stycznia dosz艂o do prezydenta Joe Bidena z premierem Japonii Kishid膮 Fumio. Rozmowy by艂y po艣wi臋cone rozwijaniu stosunk贸w ameryka艅sko-japo艅skich w ramach koncepcji wolnego i otwartego regionu Indo-Pacyfiku. Podczas rozm贸w pojawi艂a si臋 tak偶e deklaracja dotycz膮ca odpowiedzi na rosyjskie dzia艂ania na Ukrainie. Przyw贸dcy zobowi膮zali si臋 do 艣cis艂ej wsp贸艂pracy w celu powstrzymania rosyjskiej agresji, a premier Kishida zapowiedzia艂 艣cis艂膮 koordynacj臋 dzia艂a艅 ze Stanami Zjednoczonymi i innymi sojusznikami w celu podj臋cia 鈥瀦decydowanych dzia艂a艅 w odpowiedzi na jakikolwiek atak鈥�.
Wsp贸lne o艣wiadczenie przyw贸dc贸w Japonii i Stan贸w Zjednoczonych wywo艂a艂o natychmiastow膮 reakcj臋 ze strony Kremla. , w kt贸rym stwierdzono, 偶e 鈥瀓apo艅skie pr贸by straszenia Rosji w kontek艣cie sytuacji wok贸艂 Ukrainy zdecydowanymi dzia艂aniami w 艣cis艂ej koordynacji z USA i innymi sojusznikami s膮 niedopuszczalne, bezsensowne i szkodliwe dla atmosfery stosunk贸w rosyjsko-japo艅skich鈥�. , aby nie anga偶owa艂a si臋 w narastaj膮cy kryzys na Ukrainie. Biuro ministra spraw zagranicznych Siergieja 艁awrowa wyrazi艂o zdziwienie wywo艂ane deklaracj膮 Japonii o gotowo艣ci do podj臋cia 鈥瀦decydowanych dzia艂a艅鈥�.
Pomimo tego, 偶e podczas rozmowy Kishidy i Bidena pojawi艂a si臋 zapowied藕 podj臋cia 鈥瀦decydowanych dzia艂a艅 we wsp贸艂pracy z sojusznikami鈥� polityka Japonii dotycz膮ca regionu E艢W w ostatnich miesi膮cach jest ma艂o klarowna i mo偶e 艣wiadczy膰 o wyra藕nym spadku zainteresowania wydarzeniami w regionie. Japo艅skie deklaracje podczas spotkania z prezydentem Bidenem s膮 ma艂o czytelne. Mo偶na przypuszcza膰, 偶e o艣wiadczenie dotycz膮ce sytuacji na Ukrainie pojawi艂o si臋 podczas rozm贸w z inicjatywy Stan贸w Zjednoczonych a nie Japonii. po rozmowie z premierem Kishid膮 nie odpowiedzieli na pytanie, czy japo艅ski przyw贸dca zgodzi艂 si臋 przy艂膮czy膰 do USA w odwecie na rosyjsk膮 inwazj臋 poprzez na艂o偶enie ostrych sankcji gospodarczych. Taka sytuacja wydaje si臋 ma艂o prawdopodobna.
W ostatnich latach Japonia prowadzi艂a bardzo ostro偶n膮 polityk臋 wobec Rosji. W 2014 roku wykazuj膮c solidarno艣膰 z innymi krajami G7 po inwazji Rosji na Ukrain臋, w艂adze w Tokio niech臋tnie na艂o偶y艂y sankcje gospodarcze na Moskw臋. W tym samym czasie premier Abe Shinz艒 pr贸bowa艂 o偶ywi膰 stosunki japo艅sko-rosyjskie w nadziei na rozwi膮zanie d艂ugotrwa艂ego sporu terytorialnego o Kuryle Po艂udniowe. Obecnie osi膮gni臋cie prze艂omu w negocjacjach terytorialnych z Rosj膮 wydaje si臋 ma艂o prawdopodobne. Rozmowy znalaz艂y si臋 w stanie zawieszenia po serii ch艂odnych wypowiedzi ze strony rosyjskiego MSZ oraz wprowadzeniu zmian w rosyjskiej konstytucji, kt贸re uniemo偶liwiaj膮 przekazanie rosyjskiej ziemi obcym pa艅stwom. Brak zaanga偶owania japo艅skiego rz膮du w obliczu wzrostu zagro偶enia na Ukrainie pokazuje, 偶e coraz mniejsze szanse na zako艅czenie rozm贸w terytorialnych nie prze艂o偶y艂y si臋 na wprowadzenie bardziej asertywnej polityki wobec Rosji. W tym samym kontek艣cie mo偶na postrzega膰 brak zdecydowanego stanowiska japo艅skiego MSZ wobec kryzysu na granicy polsko-bia艂oruskiej.
Co ciekawe, brak reakcji na mobilizacje rosyjskich si艂 przy granicy z Ukrain膮 nie jest jedynym przyk艂adem nik艂ego zainteresowania Japonii sytuacj膮 w regionie E艢W w ostatnich miesi膮cach. Litwy Gabrielius Landsbergis wezwa艂 Japoni臋, Stany Zjednoczone i inne demokratyczne kraje do zwi臋kszenia koordynacji w kontaktach z Chinami. Pekin wywiera presj臋 gospodarcz膮 i dyplomatyczn膮 na Litw臋 w odwecie za pog艂臋bianie wi臋zi z Tajwanem. Pomimo tego, 偶e japo艅ski rz膮d r贸wnie偶 wzmacnia relacje polityczne i gospodarcze z Tajpej, oraz aktywnie rozwija wsp贸艂prac臋 mi臋dzynarodow膮 nakierowan膮 na powstrzymanie Chin, apel Litwy pozosta艂 bez zdecydowanego odzewu.
Mo偶na wi臋c zada膰 pytanie o przyczyny spadku zainteresowania japo艅skich decydent贸w wydarzeniami w pa艅stwach E艢W. Obok d膮偶enia do zachowania pozytywnych relacji z Rosj膮, jednym z powod贸w mo偶e by膰 zmniejszenie znaczenia politycznego Chin w Europie Wschodniej. Kiedy Chiny promowa艂y w Europie inicjatyw臋 Pasa i Szlaku oraz rozwija艂y wsp贸艂prac臋 polityczn膮 w ramach formatu 16+1, japo艅skie MSZ prowadzi艂o szeroko zakrojon膮 ofensyw臋 dyplomatyczn膮, pr贸buj膮c odpowiedzie膰 na dzia艂ania Pekinu. W sytuacji wzrostu antychi艅skich nastroj贸w E艢W oraz wyra藕nego spadku zainteresowania chi艅skimi inwestycjami w regionie, zainteresowanie Japonii nie jest tak du偶e jak wcze艣niej. Mo偶na r贸wnie偶 zauwa偶y膰, 偶e Japonia osi膮gn臋艂a wi臋kszo艣膰 za艂o偶e艅 polityki zagranicznej w Europie Wschodniej. W maju 2021 roku japo艅ski minister spraw zagranicznych Motegi Toshimitsu odby艂 szereg spotka艅 z przyw贸dcami E艢W, aby uzyska膰 poparcie dla twardszego stanowiska Unii Europejskiej wobec chi艅skiego ekspansjonizmu morskiego. Japonii bardzo szybko uda艂o si臋 zapewni膰 poparcie wi臋kszo艣ci przyw贸dc贸w europejskich dla koncepcji wolnego i otwartego Indo-Pacyfiku. Dlatego te偶, z perspektywy japo艅skiego MSZ dalsze zabiegi dyplomatyczne w celu budowania antychi艅skich nastroj贸w wewn膮trz UE nie musz膮 by膰 traktowane priorytetowo.