28.02.2022
W obliczu lutowych Zimowych Igrzysk Olimpijskich (ZIO) w Pekinie, kt贸re dobieg艂y ju偶 ko艅ca, oczy 艣wiata dyplomacji zwr贸cone by艂y na list臋 oficjalnych delegacji w postaci g艂贸w pa艅stw, kt贸re na zaproszenie Xi Jinpinga, zdecydowa艂y si臋 na udzia艂 w oficjalnej inauguracji ZIO. W kontek艣cie ba艂ka艅skim, na szczeg贸ln膮 uwag臋 zas艂uguje oficjalna wizyta prezydenta Serbii, Aleksandara Vu膷icia. Co w praktyce oznacza艂a obecno艣膰 serbskiego lidera na dyplomatycznie zbojkotowanej przez Zach贸d imprezie sportowej w Pekinie? Czy ma to prze艂o偶enie na serbskie stanowisko w obliczu obecnie trwaj膮cego konfliktu rosyjsko-ukrai艅skiego? Czy Serbia zdecyduje si臋 na ruch poparcia dla Rosji jak Kuba, Wenezuela czy Nikaragua a tym samym stanie si臋 cz臋艣ci膮 tandemu Rosja-Chiny?
Spotkanie Xi-Vu膷i膰, kt贸re odby艂o si臋 pi膮tego lutego br., by艂o si贸dmym oficjalnym spotkaniem obu g艂贸w pa艅stw. Zgodnie z przekazem serbskiego prezydenta, rozmowy dwustronne dotyczy艂y 鈥瀞praw strategicznych, wzajemnego wsparcia oraz ochrony integralno艣ci terytorialnej w instytucjach i organizacjach mi臋dzynarodowych鈥� co wed艂ug Vu膷icia mia艂o fundamentalne znaczenie, ze wzgl臋du na 鈥瀞ytuacj臋 z Kosowem i Metohij膮鈥�. Ponadto, serbski prezydent podkre艣li艂, i偶 umowa o wolnym handlu z Chinami jest dla Belgradu kluczowa i . W tym kontek艣cie Vu膷i膰 zaznaczy艂, i偶 ta umowa powinna by膰 r贸wnie偶 uznana jako 鈥瀗iezb臋dna鈥� dla Zachodu Europy, cho膰 jak przyzna艂 to Serbia po wdro偶eniu porozumienia handlowego stanie si臋 najlepszym miejscem inwestycyjnym w tej cz臋艣ci kontynentu. Xi zobowi膮za艂 si臋 do poprawy 鈥瀌obrej wsp贸艂pracy鈥� w ramach inicjatywy Pasa i Szlaku i przekszta艂cenia tradycyjnej przyja藕ni w 鈥瀊ardziej namacalne rezultaty鈥�. Vu膷i膰 anonsowa艂 przyja藕艅 z Chinami: 鈥濻erbia jest prawdziwym przyjacielem Chin, szacuje i podziwia ich przyw贸dztwo, dodaj膮c, i偶 bez wzgl臋du na to jaka presja zostanie wywarta na Chiny, 偶elazna przyja藕艅 mi臋dzy Serbi膮 a Chinami pozostanie silna鈥�. Stanowi to mocn膮 deklaracj臋, kt贸ra mo偶e rzutowa膰 na pozycjonowanie Serbii w obliczu aktualnie tocz膮cego si臋 konfliktu rosyjsko-ukrai艅skiego. Mo偶e rzutowa膰, bowiem Pekin sk艂ania si臋 do uznania rosyjskiej retoryki w kwestii ww. konfliktu.
W obliczu aktualnej eskalacji konflikt贸w militarnych o charakterze konwencjonalnym i cybernetycznym, zobowi膮zania serbskiego prezydenta nale偶y odczytywa膰 ze szczeg贸ln膮 uwag膮. Fakt posiadania spor贸w terytorialnych przez Serbi臋, w obliczu najnowszych wydarze艅 na Ukrainie, mo偶e skutkowa膰 brakiem oficjalnego pot臋pienia rosyjskiej agresji na terytorium Ukrainy, tak jak w przypadku Pekinu. Dyplomatyczny balans Belgradu nie jest niczym szczeg贸lnym w obliczu konsekwentnie prowadzonej polityki zagranicznej opartej na tzw. 鈥瀋zterech filarach鈥�, niemniej fakt rosyjskiej agresji s艂u偶y Belgradowi do realizacji cel贸w polityki wewn臋trznej.
nie tyle wobec konfliktu militarnego pomi臋dzy Rosj膮 a Ukrain膮, co uznaniu przez Moskw臋 tzw. Donieckiej Republiki Ludowej i tzw. 艁uga艅skiej Republiki Ludowej. Vu膷i膰 postawi艂 niejako ultimatum, i偶 pot臋pi uznanie przez Rosj臋 niepodleg艂o艣ci separatystycznych region贸w na wschodzie Ukrainy, je艣li prezydent Ukrainy Wo艂odymyr Ze艂enski pot臋pi w mediach publicznych 鈥瀔ampani臋 bombardowa艅 NATO przeciwko Serbii w 1999 roku鈥�. Co wa偶ne, Belgrad pomimo znacznych wp艂yw贸w rosyjskich w kraju do tej pory nie uzna艂 aneksji Krymu w 2014 r., g艂贸wnie dlatego, i偶 godzi艂oby to w serbskie interesy wzgl臋dem Kosowa. Dzia艂ania i dyplomacj臋 prezydenta Vu膷icia podczas trwaj膮cego konfliktu rosyjsko-ukrai艅skiego nale偶y 艣ledzi膰 z najwy偶sz膮 uwag膮, gdy偶 Serbia jest oficjalnym kandydatem do przyst膮pienia do UE. W tym kontek艣cie nale偶a艂oby oczekiwa膰, i偶 stanowisko Belgradu wobec ww. konfliktu b臋dzie po cz臋艣ci stara艂o si臋 鈥瀦aspokoi膰鈥� Bruksel臋. Nieroztropna dyplomacja Belgradu w tym wzgl臋dzie mog艂aby nie艣膰 za sob膮 d艂ugofalowe skutki polityczno-gospodarcze dla Serbii. Aktualnie, oficjalne stanowisko Serbii wobec wojny wyra偶a poparcie dla integralno艣ci terytorialnej dla Ukrainy, niemniej Vu膷i膰 otwarcie przyzna艂, i偶 nie b臋dzie nak艂ada膰 na Rosj臋 偶adnych sankcji ze wzgl臋du na 鈥瀢艂asne interesy鈥�. Vu膷i膰 podkre艣li艂, i偶 zdaje sobie spraw臋, 偶e 鈥瀗ikt nie b臋dzie w pe艂ni zadowolony ze stanowiska Serbii, ale jest to najlepsza mo偶liwa decyzja dla jego kraju鈥�. W tym przypadku nale偶y zaznaczy膰 fakt, i偶 zar贸wno Prisztina jak i Belgrad staraj膮 si臋 wykorzysta膰 konflikt wojskowy na Ukrainie do rozstrzygni臋cia spornej kwestii na swoj膮 korzy艣膰. Obecne dzia艂ania Kosowa na USA w celu otworzenia sta艂ej, ameryka艅skiej bazy wojskowej w kraju i przyspieszenie jego integracji z NATO w obliczu rosn膮cego niebezpiecze艅stwa spowodowanego rosyjsk膮 inwazj膮 na Ukrain臋.
W szerszym kontek艣cie, nale偶y r贸wnie偶 zwr贸ci膰 uwag臋 na ostatnie dzia艂ania serbskiego rz膮du w kwestii rozwoju stosunk贸w dwustronnych z Rosj膮 i Chinami. Ostatnie informacje przekazane przez Specjalnego Sprawozdawc臋 ONZ ds. Sytuacji Praw Cz艂owieka w Birmie, Toma Andrewsa sugeruj膮, i偶 Chiny, Rosja oraz Serbia nadal zaopatruj膮 birma艅sk膮 junt臋 w bro艅 u偶ywan膮 w celu ataku na ludno艣膰 cywiln膮. Sytuacja ta utrzymuje si臋 od czasu zesz艂orocznego zamachu stanu w Birmie. W obliczu sk艂aniania si臋 chi艅skiej dyplomacji do przyj臋cia rosyjskiej narracji w sprawie wojny rosyjsko-ukrai艅skiej, koordynacja dostaw broni w tr贸jk膮cie serbsko-chi艅sko-rosyjskim dla birma艅skiej junty stawia Belgrad w niezwykle niewygodnej sytuacji. Utrzymanie neutralnego stanowiska wobec rosyjskiej agresji na Ukrain臋 w obliczu skoordynowanych dzia艂a艅 UE, mo偶e skutecznie odsun膮膰 w czasie perspektywy akcesyjne Serbii. Powstaje pytanie, czy w obliczu agresywnej polityki rosyjskiej wobec planowanego rozszerzenia zachodnich struktur na pa艅stwa Europy Wschodniej, perspektywa utrzymania status quo w Serbii w obecnej sytuacji nie jest czasem wkalkulowane i po偶膮dane przez w艂adze w Belgradzie?