Transport w mie艣cie tworzy sie膰 wzajemnie powi膮zanych ze sob膮 dr贸g i po艂膮cze艅, dlatego zak艂贸cenie w jednym miejscu mo偶e szybko wywo艂a膰 konsekwencje w innych cz臋艣ciach miasta. Wystarczy, 偶e woda pojawi si臋 w kilku newralgicznych punktach, aby skutki powodzi odczuli r贸wnie偶 mieszka艅cy obszar贸w, kt贸re nie zosta艂y bezpo艣rednio zalane.
Zamkni臋cie jednej z ulic zmusza kierowc贸w do wyboru alternatywnych tras, zwi臋ksza nat臋偶enie ruchu na s膮siednich drogach i mo偶e prowadzi膰 do powstawania kork贸w. W konsekwencji wyd艂u偶a si臋 czas podr贸偶y, ro艣nie zu偶ycie paliwa, a wraz z nim emisja zanieczyszcze艅 do atmosfery.
Szczeg贸艂owej analizie poddano po艣rednie konsekwencje powodzi miejskich, kt贸re mog膮 wp艂ywa膰 na funkcjonowanie 艁辞诲锄颈, jako miasta po艂o偶onego na dziale wodnym, wi臋c nie nara偶onego na bezpo艣rednie skutki wyst臋powania powodzi rzecznych. Zesp贸艂 naukowc贸w z Instytutu Zagospodarowania 艢rodowiska i Polityki Przestrzennej oraz Zak艂adu Hydrologii i Gospodarki Wodnej WNG U艁 pod kierunkiem prof. Szymona Wi艣niewskiego po艂膮czyli modelowanie hydrologiczne obszaru 艁辞诲锄颈 pod k膮tem zagro偶enia powodziowego z analiz膮 transportu i ocen膮 ekonomicznych oraz 艣rodowiskowych koszt贸w jego zak艂贸ce艅.
Kiedy pow贸d藕 zaczyna oddzia艂ywa膰 na ca艂e miasto?
W badaniach wykorzystano modelowanie hydrologiczne, aby okre艣li膰, gdzie podczas r贸偶nych scenariuszy opad贸w mog艂aby wyst膮pi膰 pow贸d藕 miejska. Nast臋pnie informacje o potencjalnym zalaniu po艂膮czono z sieci膮 drogow膮.
W kolejnym kroku zmiany w sieci drogowej zosta艂y wprowadzone do modelu transportowego. Pozwoli艂o to przeanalizowa膰, jak zamkni臋cia i ograniczenia przejazdu wp艂ywaj膮 na zachowanie ca艂ego systemu: czas podr贸偶y, liczb臋 przejazd贸w, obci膮偶enie dr贸g, wykorzystanie transportu publicznego i emisje.
Jednym z najwa偶niejszych wynik贸w bada艅 jest stwierdzenie, 偶e reakcja systemu transportowego na pow贸d藕 nie ma charakteru liniowego. Przy umiarkowanych zak艂贸ceniach mieszka艅cy i system transportowy cz臋艣ciowo dostosowuj膮 si臋 do nowych warunk贸w. Cz臋艣膰 os贸b zmienia tras臋, niekt贸rzy wybieraj膮 transport publiczny, a cz臋艣膰 podr贸偶y mo偶e zosta膰 ograniczona lub od艂o偶ona.
Sytuacja zmienia si臋 jednak przy powa偶niejszych zak艂贸ceniach. Wtedy liczba pojazd贸w na alternatywnych trasach i czas sp臋dzany w podr贸偶y zaczynaj膮 gwa艂townie rosn膮膰. Pojawiaj膮 si臋 wi臋ksze przeci膮偶enia, a koszty funkcjonowania ca艂ego systemu szybko si臋 zwi臋kszaj膮.
Naukowcy m贸wi膮 tutaj o progach krytycznych. Dop贸ki zak艂贸cenia pozostaj膮 poni偶ej okre艣lonego poziomu, system jest w stanie cz臋艣ciowo je absorbowa膰. Po jego przekroczeniu nawet niewielkie pogorszenie sytuacji mo偶e prowadzi膰 do znacznie wi臋kszych konsekwencji.
Szczeg贸lnie istotne jest to, 偶e skutki powodzi nie ko艅cz膮 si臋 na obszarze, kt贸ry znalaz艂 si臋 pod wod膮. Je偶eli wa偶na droga zostanie zamkni臋ta, ruch zostaje przekierowany na inne trasy. Te z kolei mog膮 zosta膰 przeci膮偶one, mimo 偶e znajduj膮 si臋 poza obszarem bezpo艣redniego zagro偶enia powodziowego. W ten spos贸b lokalne zdarzenie mo偶e wywo艂a膰 problemy w innych cz臋艣ciach miasta.
Dr Tomalski stwierdza:
Dotychczasowe badania wskazuj膮, 偶e na obszarze 艁辞诲锄颈 istniej膮 miejsca szczeg贸lnie predystynowane do wyst臋powania powodzi miejskich. S膮 to przede wszystkim obni偶enia terenu w dolinach rzecznych (np. dolina 艁贸dki przy ulicy Zachodniej w s膮siedztwie Manufaktury) oraz wkopy drogowe pod liniami kolejowymi (np. pod wiaduktami na ulicach Drewnowskiej i Konstantynowskiej pod lini膮 kolejow膮 艁贸d藕 Kaliska-Zgierz). Z takich miejsc trudno odprowadza膰 wod臋 w przypadku opad贸w ekstremalnych, kt贸re dla 艁辞诲锄颈 dr Bartnik oszacowa艂 na nieco poni偶ej 50 mm, czyli maksymalny 15-minutowy opad o prawdopodobie艅stwie wyst膮pienia 20%, czyli teoretycznie mog膮cy wyst膮pi膰 raz na pi臋膰 lat.
Dodaje tak偶e:
Dla codziennego 偶ycia miasta znacznie wa偶niejsze s膮 jednak miejsca, w kt贸rych pow贸d藕 miejska parali偶uje ruch i wywo艂uje chaos komunikacyjny. Gdy g艂贸wne arterie zostaj膮 zablokowane, to w艂a艣nie te punkty przejmuj膮 objazdy i pozwalaj膮 roz艂adowa膰 korki. Analizy wskazuj膮 na wyst臋powanie pi臋ciu takich newralgicznych punkt贸w, w kt贸rych zmiany liczby przeje偶d偶aj膮cych pojazd贸w s膮 najwi臋ksze. Spo艣r贸d nich cztery zlokalizowane s膮 wzd艂u偶 ci膮gu Alei W艂贸kniarzy i Jana Paw艂a II na odcinku od ulicy Legion贸w a偶 do Obywatelskiej.
Analiza wykaza艂a, 偶e czas podr贸偶y, liczba pojazdogodzin, emisje oraz zapotrzebowanie na transport publiczny tworz膮 wyra藕ne skupiska przestrzenne. Oznacza to, 偶e przy ocenie ryzyka nie wystarczy wskaza膰 miejsca, kt贸re mog膮 zosta膰 zalane. Trzeba r贸wnie偶 wiedzie膰, jak膮 rol臋 pe艂ni膮 one w ca艂ej sieci transportowej.
Skutki powodzi maj膮 swoj膮 cen臋
Badanie pozwoli艂o tak偶e na finansow膮 wycen臋 cz臋艣ci skutk贸w powodzi. Uwzgl臋dniono mi臋dzy innymi warto艣膰 czasu sp臋dzanego w podr贸偶y, koszty u偶ytkowania pojazd贸w oraz koszty zwi膮zane z emisjami.
Naukowcy wskazuj膮, 偶e najwa偶niejszym sk艂adnikiem strat jest czas i pogorszenie sprawno艣ci sieci transportowej. Koszty emisji przy umiarkowanych zak艂贸ceniach zmieniaj膮 si臋 stosunkowo niewiele, jednak w najbardziej dotkliwych scenariuszach wyra藕nie rosn膮. W praktyce oznacza to, 偶e skutki powodzi mo偶na ocenia膰 nie tylko przez pryzmat bezpo艣rednich strat, lecz tak偶e czasu traconego przez mieszka艅c贸w, zmian w funkcjonowaniu transportu oraz dodatkowych koszt贸w ponoszonych przez ca艂e miasto.
Nowe badania wspieraj膮 zarz膮dzanie miastami
Wyniki wskazuj膮, 偶e ochrona miasta przed powodzi膮 nie powinna ogranicza膰 si臋 wy艂膮cznie do zabezpieczania miejsc bezpo艣rednio zagro偶onych zalaniem. Istotne jest r贸wnie偶 rozpoznanie tych fragment贸w sieci transportowej, kt贸rych wy艂膮czenie mo偶e wywo艂a膰 najwi臋ksze skutki w innych cz臋艣ciach miasta.
Szczeg贸lne znaczenie ma tutaj rozw贸j tzw. b艂臋kitno-zielonej infrastruktury, rozwi膮za艅 zwi臋kszaj膮cych retencj臋 i infiltracj臋 wody oraz ograniczanie nadmiernego uszczelniania powierzchni. Wa偶ne s膮 r贸wnie偶 alternatywne trasy przejazdu, odpowiednie przygotowanie transportu publicznego oraz systemy szybkiego przekazywania informacji mieszka艅com podczas wyst膮pienia zagro偶enia.
Opracowane przez naukowc贸w z WNG U艁 podej艣cie mo偶e by膰 wykorzystywane jako narz臋dzie do testowania odporno艣ci miasta na ekstremalne zdarzenia. Pozwala ono sprawdzi膰, kt贸re elementy systemu mog膮 sta膰 si臋 szczeg贸lnie wra偶liwe i gdzie dzia艂ania zapobiegawcze mog膮 mie膰 najwi臋ksze znaczenie.
Zrozumienie wzajemnych zale偶no艣ci mi臋dzy poszczeg贸lnymi elementami miejskiej infrastruktury mo偶e pom贸c lepiej przewidywa膰 skutki ekstremalnych zjawisk i sprawi膰, 偶e miasta b臋d膮 na nie bardziej odporne.
殴r贸d艂o: Borowska-Stefa艅ska Marta, Bartnik Adam, Kowalski Micha艂, Tomalski Przemys艂aw, Wi艣niewski Szymon: WhatIs the Cost of Urban Flooding? Changes in Travel and Emission Costs of 艁贸d藕鈥檚 Transport System in Poland, Reliability Engineering & System Safety, Elsevier, vol. 278 Part 1, 2027, Numerartyku艂u: 113458, s. 1-51, DOI:10.1016/j.ress.2026.113458 -