jest przyznawana od 2013 r. za wybitne osi膮gni臋cia w badaniach podstawowych prowadzonych w polskich instytucjach naukowych. Otrzymuj膮 j膮 osoby, kt贸re swoj膮 prac膮 poszerzaj膮 granice wiedzy i wnosz膮 istotny wk艂ad w nauk臋 艣wiatow膮. Laureaci s膮 wybierani w trzech obszarach: nauk humanistycznych, spo艂ecznych i o sztuce, nauk 艣cis艂ych i technicznych oraz nauk o 偶yciu. W tym roku nagrod臋 wr臋czono po raz czternasty. Uroczysto艣膰 po raz pierwszy odby艂a si臋 na Wawelu i by艂a kulminacyjnym punktem obchod贸w .
Dr Dawid Kobia艂ka otrzyma艂 nagrod臋 za interdyscyplinarne badania archeologiczne miejsc masowych zbrodni z czas贸w II wojny 艣wiatowej. Naukowiec zajmuje si臋 archeologi膮 s膮dow膮, archeologi膮 zbrodni, archeologi膮 niedawnej przesz艂o艣ci i wsp贸艂czesnych konflikt贸w zbrojnych, a tak偶e studiami nad dziedzictwem oraz archeologi膮 publiczn膮 i wsp贸lnotow膮.
Pochodzi z Chojnic. Jako dziecko sp臋dza艂 czas z kolegami w miejscu, kt贸re dzi艣 bada. Ju偶 w czasie okupacji teren ten by艂 nazywany Dolin膮 艢mierci. 鈥� To miejsce to krajobraz terroru. Tutaj w czasie II wojny 艣wiatowej dochodzi艂o do masowych rozstrzeliwa艅. Trzy dekady p贸藕niej, ju偶 nie jako ch艂opczyk, ale doktor archeologii, wraz z grup膮 naukowc贸w, wolontariuszy, spo艂ecznik贸w i prokurator贸w IPN wr贸ci艂em do tego miejsca w celu odnalezienia szcz膮tk贸w ofiar. Badania doprowadzi艂y do odnalezienia oko艂o 700 ofiar, 700 Polak贸w, naszych rodzic贸w, dziadk贸w, pradziadk贸w 鈥� m贸wi.
W Dolinie 艢mierci zesp贸艂 Dawida Kobia艂ki prowadzi艂 badania archeologiczne, kt贸re przyczyni艂y si臋 do odnalezienia mogi艂 ofiar zbrodni z 1939 i 1945 roku.
Jesieni膮 1939 r. na Pomorzu Gda艅skim mordowano na masow膮 skal臋 m.in. osoby chore psychicznie. Wi臋kszo艣膰 ich mogi艂 spalono w 1944 roku podczas tzw. Aktion 1005. D贸艂 艣mierci odnaleziony pod Chojnicami w 2024 r. jest jedynym grobem chorych, kt贸ry nie zosta艂 zniszczony.
W styczniu 1945 r. Niemcy zamordowali pod Chojnicami kilkuset polskich wi臋藕ni贸w. Ekshumacja ich szcz膮tk贸w w 2021 roku by艂a pierwsz膮 tak膮 ekshumacj膮 w Polsce przeprowadzon膮 zgodnie ze standardami archeologii. Cz臋艣膰 ofiar uda艂o si臋 zidentyfikowa膰.
Mi臋dzynarodowy zesp贸艂 kierowany przez Dawida Kobia艂k臋 prowadzi艂 badania tak偶e w innych miejscach. Szcz膮tki kolejnych os贸b odnalaz艂 w Lesie Szp臋gawskim i nad jeziorem Bor贸wno. 艁膮cznie zesp贸艂 odnalaz艂, udokumentowa艂 i zbada艂 szcz膮tki ponad tysi膮ca ofiar zamordowanych w czasie II wojny 艣wiatowej.
Badania obj臋艂y r贸wnie偶 kompleks obozowy Lamsdorf (艁ambinowice), w kt贸rym w latach 1943鈥�1944 zmar艂o 60 w艂oskich je艅c贸w. Wszystkich uda艂o si臋 zidentyfikowa膰 z imienia i nazwiska. Badacze dotarli te偶 do niekt贸rych ich potomk贸w. Na pro艣b臋 cz臋艣ci rodzin szcz膮tki przewieziono do W艂och.
Badania maj膮 wymiar spo艂eczny. Pozwalaj膮 pe艂niej opisa膰 histori臋 ziem, na kt贸rych w czasie wojny dochodzi艂o do masowych zbrodni, i uwzgl臋dni膰 ofiary, kt贸re dot膮d pozostawa艂y w cieniu Auschwitz. Rozmowy ze 艣wiadkami i mieszka艅cami miejsc ka藕ni 艂膮cz膮 archeologi臋 ze studiami nad wsp贸艂czesno艣ci膮. 鈥� Rozwijamy ide臋 archeologii masowych zbrodni jako wielowymiarowego, wielopoziomowego podej艣cia interdyscyplinarnego, kt贸re ma zaoferowa膰 nowy spos贸b m贸wienia i dokumentowania trudnego dziedzictwa II wojny 艣wiatowej. Jest to nauka o znaczeniu spo艂ecznym, kulturowym, humanitarnym. To misja, kt贸r膮 chcemy realizowa膰 w przysz艂o艣ci 鈥� podkre艣la laureat.
Prace Dawida Kobia艂ki finansuj膮 m.in. NCN i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Doktorat z archeologii obroni艂 na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, pracowa艂 tak偶e w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN. W trakcie doktoratu by艂 stypendyst膮 Instytutu Szwedzkiego na Uniwersytecie Linneusza w Kalmarze.
Pozostali nagrodzeni naukowcy to Piotr Achinger, matematyk z Instytutu Matematycznego Polskiej Akademii Nauk oraz Pawe艂 Sikorski, biolog z Uniwersytetu Warszawskiego
Za: